Хавьер Бардем: Испан актерінің өмірбаяны мен мансабы

Кіріспе

Испаниялық актер (туған 1969)

Хавьер Анхель Энсинас Бардем (1 наурыз 1969 ж. туған) – испандық актер. Ол көптеген марапаттарға ие болды, соның ішінде «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарын алған. Актриса Пиллар Бардемнің ұлы, ол алғаш рет «Хамон-хамон» (1992), «Ауыз әңгімесі» (1995), «Дернәсіл ет» (1997), «Күн сайын дүйсенбі» (2002) және «Іштен теңіз» (2004) сияқты испан фильмдерімен танылды. Ол Рейналдо Аренас рөлін «Түн түсер алдында» (2000) фильмінде, қатерлі ісікпен ауырған қылмыскер рөлін «Биутифул» (2010) фильмінде және Дези Арназ рөлін «Рикардолар» (2021) фильмінде ойнағаны үшін «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына ұсынылды. Коэн ағайындыларының «Ескі адамға орын жоқ» (2007) батыс фильміндегі қастандықшы Антон Чигур рөлін ойнағаны үшін «Ең үздік қосалқы актер» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығын жеңіп алды. Бардем Вуди Алленнің «Вики Кристина Барселона» (2008) романтикалық драмасында, Сэм Мендестің «Скайфолл» (2012) Джеймс Бонд шпиондық фильмінде, Терренс Маликтің «Ғажайыпқа қарай» (2013) фильмінде, Даррен Аронофскийдің «Ана!» (2017) қорқыныш фильмінде, Асгар Фархадидің «Барлығы біледі» (2018) детективтік драмасында, Дени Вильнёвтің «Дюна» (2021) және «Дюна: Екінші бөлім» (2024) ғылыми-фантастикалық фильмдерінде, сондай-ақ Диснейдің «Кішкентай теңіз қызы» (2023) фильмінің қайта түсірілімінде де ойнады. Бардем 2010 жылдан бері актриса Пенелопа Крузға үйленген, олардың екі баласы бар. 2018 жылдың қаңтар айында Бардем Антарктиканы қорғау үшін Greenpeace елшісі болды.

Ерте өмір

Бардем 1969 жылдың 1 наурызында Испанияның Канар аралдарындағы Лас-Пальмас-де-Гран-Канария қаласында дүниеге келген. Оның анасы Пилар Бардем (1939–2021) актриса, ал әкесі Хосе Карлос Энсинас Дуссинаг (1931–1995) – мал шаруашылығымен айналысқан адамның ұлы болған. Пилардың естеліктерінде Хосе "еркі өршіл, зорлыққа бейім" болғандығы, тіпті үйдің алдыңғы есігін атқандығы айтылады. Ол 10-нан астам жұмыс орнын ауыстырып, отбасының үйден қууға ұшырауына және балалардың аш болуына себеп болды. Хавиер дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай олар ажырасып кетті. Анасы оны және үлкен ағалары Карлос пен Мониканы жалғыз өсірді (тағы бір баласы туғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды), екеуі де актерлік мансапты таңдады. Әкесі 1995 жылы лейкемиядан қайтыс болды. Ол сонымен қатар сценарист және режиссер Хуан Антонио Бардемнің туысы. Хуан Антонионың тарапынан ол режиссер Мигель Бардемнің туысы болып табылады. Оның отбасы саяси белсенділікпен байланысты, оның ағасы Хуан Антонио Франко режимінде фашизмге қарсы фильмдері үшін түрмеге қамалған. Бала кезінде ол театрларда және кино түсірілім алаңдарында көп уақыт өткізді. Сондай-ақ, ол Испанияның жасөспірімдер құрама командасы сапында регбимен айналысты. Бардем актерлер отбасында өскенімен, отбасылық кәсіппен айналысуды жоспарламады, сурет салу оның сүйіп қанатын саласы болды. Ол төрт жыл бойы Мадридтегі Escuela de Artes y Oficios мектебінде сурет салуды оқыды. Ақшаға мұқтаж болғандықтан, сурет салуын қаржыландыру үшін актерлік жұмысқа орналасты, бірақ өзін жақсы суретші санамады және ақырында оны мансап ретінде тастады. Актерлік мансабының басында Бардем бір күндік стриптизер болып та жұмыс істеген.

1990-1999: Алғашқы рөлдері

Бардем 21 жасында өзінің алғашқы толық метражды фильмі "Люлу дәуірінде" шағын рөлде көзге түсті, онда ол анасы Пиллар Бардеммен бірге түсті. Сонымен қатар, ол "Амо ту камарика" және "Жоғары өкшелер" фильмдерінде эпизодтық рөлдерде ойнады. "Люлу" фильмінің режиссері Бигас Луна оны 1992 жылы келесі фильмі "Жамон Жамон" басты ер рөліне шақыру үшін жеткілікті түрде әсерленді, онда Бардем іш киімнің моделі және бұқашар рөлін сомдады. Бұл фильмде оның болашақ әйелі Пенелопа Круз де түсті, ол халықаралық аренада үлкен жетістікке жетті. Оның ағылшын тіліндегі алғашқы рөлі сол жылы режиссер Алекс де ла Иглесяның "Пердита Дюранго" фильмінде, сантерия дінін ұстанатын банкті тонаушы рөлінде болды.

2000-2011: Жетістік және танымалдық

Өзінің туған елінде шамамен екі ондаған фильмде ойнағаннан кейін, ол 2000 жылы Джулиан Шнабельдің "Түн түсер алдында" фильмінде кубалық ақын Реналдо Аренастың рөлін ойнап, халықаралық деңгейде танымал болды. Бірақ 2002 жылы Бардем Малковичтің режиссерлік дебюті "Жоғардағы бишіде" ойнады. Малкович бастапқыда Бардемді детективтің көмекшісі рөліне қарастырған, алайда фильмнің қаржыландыру іздеу кезеңі Бардемге ағылшын тілін үйренуге және детективтің басты рөлін ойнауға мүмкіндік берді. Бардем Малкович туралы: "Мен оған әрқашан міңнатты болармын, себебі ол маған ағылшын тілінде жұмыс істеуге алғашқы мүмкіндік сыйлады". 2007 жылы Бардем екі фильмде түсті: Коэн ағайындыларының "Қарттар үшін ел жоқ" және Габриэль Гарсия Маркестің "Холера кезіндегі махаббат" романының Джованна Меццогиорномен бірге киноға бейімделуі. "Қарттар үшін ел жоқ" фильмінде ол социопаттық кісі өлтіруші Антон Чигур рөлін ойнады. Осы рөлі үшін ол ең үздік екінші пландағы актер номинациясында "Оскар" сыйлығын жеңіп алған тұңғыш испандық актер атанды. Ол сонымен қатар "Алтын глобус", "Экрандағы актерлер гильдиясы" (SAG) сыйлықтарын ең үздік қосалқы актер ретінде, "Критиктер таңдауы" сыйлығын ең үздік қосалқы актер ретінде және 2008 жылғы "Британдық кино және телеарналар академиясының" (BAFTA) ең үздік қосалқы актер сыйлығын жеңіп алды. Бардемнің Чигурдың айтулы сөзі – "Мен қайдан келгенімді білу сенің ісің емес, достас?" (дүкен иесінің "Сендердің жақта жаңбыр жауа ма?" сұрағына жауап ретінде) Global Language Monitor ұйымының жылдық сауалнамасы бойынша 2007 жылдың ең үздік HollyWORDIE деп танылды. Чигур Entertainment Weekly журналының 2008 жылғы "Кино тарихындағы 50 ең жаман зұлымдар" тізімінде 26-шы орынға ие болды. Бардемнің өмірлік еңбегі 2007 жылы Independent Feature Project ұйыммен ұйымдастырылған Gotham Awards марапаттарында құрметтелді. 2014 жылы бельгиялық психиатр Сэмюэл Лайстедт және 10 әріптесі үш жыл бойы 400 фильмді тамашалап, 126 психопаттық кейіпкерді анықтады: Бардемнің Чигур бейнесі ең шынайы психопат деп танылды. Фрэнсис Форд Коппола Бардемді Аль Пачино, Джек Николсон және Роберт Де Нироның ізбасары және тіпті олардан жақсы актер деп атады, оны амбициялы, ашкөз, жетістіктеріне тоқпайтын және әрқашан "жақсы нәрсе жасауға құштар" деді. Бардем Копполаның "Тетро" фильмінде Тетроның ұстазы рөліне шақырылған, бірақ режиссер кейіпкердің әйел болуы керек деп шешкендіктен, оны испандық әріптесі Кармен Маура алмастырды. Бардем бастапқыда Бродвей мюзиклі "Тоғыздың" киноға бейімделуіндегі ойдан туған кинорежиссер Гвидо Контини рөліне тағайындалған, бірақ шаршау себепті одан бас тартты. Бұл рөл ақырында Дэниел Дэй Льюиске тиді. Ол Пенелопа Крус пен Скарлетт Йоханссонмен бірге Вуди Алленнің "Викки Кристина Барселона" (2008) фильмінде ойнады, онда төртінші рет "Алтын глобус" сыйлығына ие болды.

After starring in about two dozen films in his native country, he gained international recognition in Julian Schnabel's Before Night Falls in 2000, portraying Cuban poet Reinaldo Arenas. Instead, in 2002, Bardem starred in Malkovich's directorial debut, The Dancer Upstairs. Malkovich originally had Bardem in mind for the role of the detective's assistant, but the movie's time trying to find financing gave Bardem time to learn English and take on the lead role of the detective. "I will always be grateful to him because he really gave me my very first chance to work in English", Bardem has said of Malkovich. In 2007, Bardem acted in two film adaptations: the Coen brothers' No Country for Old Men, and the adaptation of the Colombian novel Love in the Time of Cholera with Giovanna Mezzogiorno by Gabriel García Márquez. In No Country for Old Men, he played a sociopathic assassin, Anton Chigurh. For that role, he became the first Spaniard to win an Academy Award for Best Supporting Actor. He won a Golden Globe Award and Screen Actors Guild (SAG) Award for Best Supporting Actor, the Critics' Choice Award for Best Supporting Actor, and the 2008 British Academy of Film and Television Arts (BAFTA) Award for Best Supporting Actor. Bardem's rendition of Chigurh's trademark word, "What business is it of yours where I'm from, friendo?" (in response to the convenience store owner's query, "Y'all gettin' any rain up your way? "), was named Top HollyWORDIE of 2007 in the annual survey by the Global Language Monitor. Chigurh was named No. 26 in Entertainment Weekly magazine's 2008 "50 Most Vile Villains in Movie History" list. Bardem's life's work was honored at the 2007 Gotham Awards, produced by Independent Feature Project. In 2014, Belgian psychiatry professor Samuel Leistedt and 10 associates watched 400 movies over the course of three years and identified 126 psychopathic characters: Bardem's rendition of Chigurh was voted the most realistic psychopath. Francis Ford Coppola singled out Bardem as an heir to, and even improvement on, Al Pacino, Jack Nicholson and Robert De Niro, referring to Bardem as ambitious, hungry, unwilling to rest on his laurels and always "excited to do something good." Bardem was attached to play the role of Tetro's mentor in Coppola's film Tetro, but the director felt the character should be female, so he was replaced by fellow Spaniard Carmen Maura. Bardem was originally cast to play fictional filmmaker Guido Contini in the film adaptation of the Broadway musical Nine but dropped out due to exhaustion. The part eventually went to Daniel Day Lewis. He went on to star alongside Penélope Cruz and Scarlett Johansson in Woody Allen's Vicky Cristina Barcelona (2008) where he earned his fourth Golden Globe Award nomination.

2012 жылдан қазіргі уақытқа дейін: Кәсіби дамуы

2010 жылы ол Канн кинофестивалінде «Биutiful» фильміндегі рөлі үшін «Үздік актер» сыйлығын алды. Ол өзінің 5-ші «Гойя» сыйлығын жеңіп алды, бұл жолы «Биutiful» фильміндегі ең үздік актер үшін, жеңісін әйелі Пенелопа Крузға және жаңа туған ұлына арнады. Осы уақытта оған Рон Ховардтың Стивен Кингтің «Қараңғы мұнара» романдарының киноадаптациясында «Gunslinger» Роланд Дешейннің басты рөлін ойнауға ұсыныс жасалды. Егер ол келісім берген болса, телесериалда да ойнайтын болар еді. Кейін Eon Productions оған Джеймс Бондтың «Skyfall» фильміндегі Рауль Сильва рөлін ұсынды. Universal 8 томдық Стивен Кинг сериясының аса амбициялық адаптациясын іске асырмауды шешкеннен кейін және бірнеше ай бойы болжамдарға нүке айту үшін, Бардем ABC Nightline телеарнасының Кристиан Аманпурмен сұхбатында «Skyfall» рөліне ресми түрде келісімін берді. Бардем 2012 жылдың 8 қарашасында Голливудтың Даңқ аллеясындағы 2484-ші жұлдызға ие болды. Жұлдыз «Эль Капитан» театрының сыртында орналасқан. «Ақ бұлттар ұлдары: Соңғы колония» (2012) фильмімен ол босқындар лагерьлеріндегі сахаралықтардың күйзелісін көрсетті. Ол БҰҰ-ның сол жердегі гуманитарлық дағдарысты шешуге бейілсіз екенін ашық айтты. Бардем 2017 жылы «Кариб теңізінің қарақшылары: Өлі адамдар ертегі айтпайды» сериясының бесінші фильмінде басты қарсыластың рөлін, Армандо Салазарды сомдады. 2017 жылдың қыркүйегінде Бардем Дженифер Лоуренс, Мишель Пфайффер және Эд Харриспен бірге Даррен Аронофскидің «Ана!» атты қорқыныш фильмінде ойнады, онда күтпеген қонақтардың келуінен бұзылған жанұяның өмірі көрсетіледі. 2018 жылы Бардем тағы да әйелі Пенелопа Крузбен бірге Асгар Фархадидің «Барлығы біледі» фильмінде түсті. 2021 жылы Бардем Дени Вильнёвтің ғылыми-фантастикалық драмасы «Дюна» фильмінде Стилгар рөлін ойнады. Сол жылы ол Фернандо Леон де Араноаның «Жақсы басшы» атты жұмыс ортасының сатирасында Хулио Бланко рөлінде ойнады. Сондай-ақ 2021 жылы ол Дези Арназ рөлінде, Николь Кидманмен бірге оның экрандағы әйелі Люсиль Болл рөлінде Amazon Studios және Аарон Соркиннің «Being the Ricardos» фильмінде ойнады. Арназ рөліне қарсы пікірлерге қарамастан, Бардемнің ойыны жоғары бағаланды. Осы рөлі үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына «Кинодрамадағы үздік актер» және «Экрандағы актерлер гильдиясы» сыйлығына «Басты рөлдегі үздік актер» номинацияларын алды, сондай-ақ үшінші «Оскар» сыйлығына ұсынылды, жалпы алғанда төртінші номинациясы болды. Бардем Билл Кондонның режиссерлігімен түсірілген «Франкенштейннің қалыңдық» фильмінің ремейкінде Франкенштейннің монстры рөлін ойнауға дайын тұрды. Ол 2022 жылы «Лайл, Лайл, крокодил» фильмінде түсті және 2023 жылы Диснейдің Роб Маршалл режиссерлік еткен «Кішкентай теңіз қызы» фильмінде патша Тритон рөлін ойнады. 2024 жылы Бардем «Дюна: Екінші бөлім» фильмінде Стилгар рөлін қайта ойнады және алдағы Netflix және Skydance Animation фильмінде Кидманмен тағы да жұмыс істейді. 2023 жылдың 10 шілдесінде Deadline Бардемнің Apple TV+ жобасынан шығатын фильмде Брэд Питтпен бірге түсетінін хабарлады.

In 2010, he was awarded Best Actor at the Cannes Film Festival for his performance in Biutiful directed by Alejandro González Iñárritu, who specifically wrote the film with Bardem in mind. He won his 5th Goya Award, this time for Best Actor in Biutiful, dedicating the win to his wife, Penélope Cruz, and newborn son. Around this same time, he was offered the lead role of "Gunslinger" Roland Deschain in Ron Howard's film adaptation of Stephen King's Dark Tower novels. If he had signed, he would have starred in the TV series as well. Then Eon Productions offered him a role as villain Raoul Silva in the James Bond film Skyfall. With Universal deciding not to go forward with the ultra ambitious adaptation of the 8 novel Stephen King series, and to end months of speculation, Bardem officially confirmed his role in Skyfall during an interview with Christiane Amanpour for ABC's Nightline. Bardem received the 2,484th star of the Hollywood Walk of Fame on 8 November 2012. The star is located outside the El Capitan Theatre. With his movie Sons of the Clouds: The Last Colony (2012), he demonstrated the suffering of the Sahrawi people in refugee camps. He publicly denounced the UN as unwilling to definitively resolve the human crisis there. Bardem portrayed the main antagonist, Armando Salazar, in 2017's Pirates of the Caribbean: Dead Men Tell No Tales, the fifth film in the series. In September 2017, Bardem starred with Jennifer Lawrence, Michelle Pfeiffer, and Ed Harris in the horror film Mother! by director Darren Aronofsky, which focuses on a couple whose lives are disrupted by the arrival of unexpected guests. In 2018, Bardem once again appeared on screen alongside his spouse Penélope Cruz in Asghar Farhadi's feature film Everybody Knows. In 2021, Bardem portrayed Stilgar in Denis Villeneuve's science fiction drama Dune. That same year, he starred as Julio Blanco in Fernando León de Aranoa's workplace satire The Good Boss. Also in 2021, he starred as Desi Arnaz, alongside Nicole Kidman as his on screen wife Lucille Ball, in Amazon Studios' and Aaron Sorkin's Being the Ricardos. Despite unfavorable reactions in response to his casting as Arnaz, Bardem's portrayal received praise. For his performance, he received nominations for the Golden Globe Award for Best Actor – Motion Picture Drama and the Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Male Actor in a Leading Role, as well as his third Academy Award nomination for Best Actor, his fourth nomination overall. Bardem was set to play Frankenstein's Monster in the upcoming remake of the Bride of Frankenstein, directed by Bill Condon. He appeared in the 2022 film Lyle, Lyle, Crocodile and played King Triton in Disney's 2023 live action/CGI movie, The Little Mermaid, directed by Rob Marshall. In 2024, Bardem reprised the role of Stilgar in Dune: Part Two and he will also work once again with Kidman in the upcoming Netflix and Skydance Animation film, Spellbound. On 10 July 2023, Deadline announced that Bardem will join Brad Pitt in an upcoming film from Apple TV+.

Жеке өмір

Бардемнің ана тілі испан тілі, сонымен қатар ол ағылшын тілінде де еркін сөйлейді. Ол хеви-метал музыкасының жанкүйері және AC/DC тобының кейбір жағынан ағылшын тілін үйренуге көмектескенін айтады. Бардем машина жүргізбейді, тек фильмдердегі рөлдер үшін ғана рульге отырады және ол өзін актер емес, "жұмыскер" немесе "ойыншы" деп атайды. 2005 жылы Испанияда бір жынысты некелерді заңдастырғаннан кейін Бардем егер ол гей болса, "ертең бірден үйленер едім, тек шіркеуді қынжырту үшін" (mañana mismo, sólo para joder a la Iglesia) деген пікірін білдірді. Кейін ол табиғаттан тыс нәрселерге қатты сенбейтінін, бірақ оны жоққа шығармайтынын айтты. "Біз бүкіл ғаламдағы өте шағын нүктеміз, сондықтан әрине басқа нәрселер, басқа адамдар, басқа тіршілік иелері, басқа өмірлер және басқа өлшемдер болуы керек. Әрине, мен оған сенемін". Сол сұхбатта Бардем ғылым мен сенімнің "бірге жүруі керек" деп ойлайтынын айтты. Актерлік мансабында ойнаған жаман кейіпкерлеріне қарамастан, Бардем өзінің жиырма жасында түнгі клубта болған төбелес салдарынан мұрны сынғаннан туындаған зорлық-зомбылықты жек көретінін мойындады. 2011 жылдың мамыр айында Бардем Конгоның шығысындағы қақтығыс минералдары туралы хабардарлықты арттыру үшін The Enough Project-тің негізін қалаушы Джон Прендергастпен бірікті. 2007 жылы Бардем "Викки Кристина Барселона" фильміндегі әріптесі Пенелопа Крузбен қарым-қатынасын бастады. Бардем мен Круз жеке өмірі туралы әңгімелесуден бас тартып, көпшілік назарынан аулақ жүреді. Олардың екі баласы бар: 2011 жылдың 23 қаңтарында Лос-Анджелесте дүниеге келген Лео Энсинас Круз есімді ұл және 2013 жылдың 22 шілдесінде Мадридте туған Луна Энсинас Круз есімді қыз. 2014 жылғы Израиль-Газа қақтығысы кезінде Бардем мен Круз Израильдің әрекеттерін геноцид деп айыптаған ашық хатқа қол қойды. 2018 жылдың қыркүйек айында Торонто кинофестивалінде "Барлығы біледі" фильмінің премьерасында Бардем Ikon London Magazine журналына жұбайымен бірге ойнау туралы: "Мен бұл өте оңай деп санаймын. Біз ойнауымыз керек рөлді ойнаймыз, содан кейін күнделікті өмірімізге ораламыз, ол кез келген фантастикадан әлдеқайда қызықты. Ол шынайы". 2019 жылдың шілдесінде Бардем PSOE және Podemos партияларын 2019 жылдың сәуір айында Испанияда өткен сайлаулардан кейін министрлік құру туралы келісімге келуге шақыратын манифестке қол қойды. 2019 жылдың қарашасында Мадридте өткен Климатқа қатысты шеру кезінде Бардем сахнада сөйлеген сөзінде Мадрид қаласының мэрі Хосе Луис Мартинес Алмейданы және АҚШ президенті Дональд Трампты "ақымақ" деп атады. Кейін ол "құлық кез келген сөйлеу мен әңгіменің мәнін жояды" деп мәлімдеп, кешірім сұрады.

Bardem's native language is Spanish, and he is also fluent in English. He is a fan of heavy metal music, and credits the band AC/DC for helping him learn to speak English, in some respects. Bardem does not drive, only getting behind the wheel for film roles, and he refers to himself as a "worker" or "entertainer," not an actor. Following the legalization of same sex marriage in Spain in 2005, Bardem stated that if he were gay, he would get married "right away tomorrow, just to fuck with the Church" (mañana mismo, sólo para joder a la Iglesia). He has later said that while he does not believe strongly in the supernatural, he does not deny it. "We are just this little tiny spot in the whole universe, so of course there must be other things, other people, other creatures, other lives and other dimensions. Sure, I believe in it". In the same interview, Bardem stated that he thinks science and belief "should go together". Despite the villainous characters he has played throughout his acting career, Bardem has a self confessed “hatred” of violence which stems from a fight in a nightclub in his early twenties which left him with a broken nose. In May 2011 Bardem teamed up with The Enough Project's co founder John Prendergast to raise awareness about conflict minerals in eastern Congo. In 2007, Bardem began dating Penélope Cruz, his co star in Vicky Cristina Barcelona. Bardem and Cruz have maintained a low public profile, refusing to discuss their personal lives. They have two children: a son, named Leo Encinas Cruz, born on 23 January 2011, in Los Angeles; and a daughter, named Luna Encinas Cruz, born on 22 July 2013, in Madrid. During the 2014 Israel–Gaza conflict, Bardem and Cruz signed an open letter denouncing Israel's actions as genocide. In September 2018, at the Toronto Film Festival premiere of Everybody Knows Bardem told Ikon London Magazine about acting together with his spouse: "I find it very easy. In a sense that we play what we are supposed to play and then we go back to our daily life which is way more interesting than any fiction. And it is real." In July 2019, Bardem signed a manifesto urging PSOE and Podemos parties to reach an agreement to form a ministry after the April 2019 elections in Spain. In November 2019, during the March for Climate in Madrid, Bardem gave a speech on stage where he called both the mayor of Madrid José Luis Martínez Almeida and the US president Donald Trump "stupid". He later apologized, declaring that "the insult illegitimizes any speech and conversation."