Кіріспе

Американдық актер және режиссер (1950 жылы туған)

Эдвард Аллен Харрис (1950 жылы 28 қарашада туған) – американдық актер және кинорежиссер. «Аполлон-13» (1995), «Трумен шоуы» (1998), «Поллок» (2000) және «Сағаттар» (2002) фильмдеріндегі рөлдері оған сыншылардың жоғары бағасын және «Оскар» сыйлығына ұсынылуға мүмкіндік берді. Харрис көптеген басты және қосалқы рөлдерде ойнаған, соның ішінде «Creepshow» (1982), «The Right Stuff» (1983), «The Abyss» (1989), «State of Grace» (1990), «Glengarry Glen Ross» (1992), «The Firm» (1993), «Needful Things» (1993), «Nixon» (1995), «The Rock» (1996), «Stepmom» (1998), «A Beautiful Mind» (2001), «Enemy at the Gates» (2001), «A History of Violence» (2005), «Gone Baby Gone» (2007), «National Treasure: Book of Secrets» (2007), «Snowpiercer» (2013), «Mother!» (2017), «Жоғалған қыз» (2021) және «Top Gun: Maverick» (2022) фильмдерінде ойнады. «Поллок» фильмін режиссерлік еткеннен бөлек, Харрис «Аппалуза» (2008) атты вестерн фильмін де түсірді. Ол сондай-ақ Disney+ арнасының «Wonder Man» сериалында Marvel Cinematic Universe әлеміне қосылады. Телевизияда Харрис «Empire Falls» (2005) мини-сериалындағы Майлз Роби рөлімен және «Game Change» (2012) телефильміндегі АҚШ сенаторы Джон Маккейн рөлімен танымал; соңғысы үшін ол «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актер – сериал, мини-сериал немесе телефильм» номинациясында жеңіп алды. Ол HBO ның ғылыми-фантастикалық вестерн сериалы «Westworld» (2016–2022) фильмінде Қара киімдегі адам рөлін ойнады, бұл рөлі үшін ол «Primetime Emmy Award» сыйлығына «Драмалық сериалдағы үздік актер» номинациясын алды.

Ерте өмір

Харрис Нью-Джерси штатының Энглвуд қаласындағы Энглвуд ауруханасында дүниеге келді және Нью-Йорк қаласының маңындағы Тенфли қаласында өсті. Оның анасы – саяхат агенті Маргарет (туған тегі Шолл), әкесі – Роберт Л. "Боб" Харрис (1922–2014), ол Фред Уоринг хорында ән салған және Чикаго өнер институтының кітапханасында жұмыс істеген. Оның ағасы Роберт және кіші інісі Пол бар. Оның ата-анасы Оклахомадан шыққан. 1969 жылы Тенфли орта мектебін бітірді, онда футбол командасында ойнап, соңғы курста команда капитаны болды. Орта мектептегі жұлдызды спортшы Харрис Колумбия университетінде оқығанда екі жылдан кейін "Морнингсайд Хайтс депрессиясына" ұшырады және Карман-холлда тұрды. Екі жыл өткен соң отбасы Нью-Мексикоға көшкенде, Харрис актерлікке деген қызығушылығын оятып, олардың ізінен келді. Ол Оклахома университетінде драманы оқыды. (Оклахома-Ситиде) ол Лос-Анджелеске көшіп, Калифорния өнер институтына түсті, онда екі жыл оқып, 1975 жылы Бейнелеу өнері бакалавры дәрежесін алды. Харристің кинодағы алғашқы рөлі 1978 жылы Женевье Бужолд пен Майкл Дугластың ойнаған "Кома" триллерінде шағын рөл болды. Екі жылдан кейін ол Чарльз Бронсонмен бірге "Шекарада" (1980) фильмінде алғашқы маңызды рөлін ойнады. 1981 жылы Харрис Джордж А. Ромероның "Кысқырлар" фильмінде мотоциклші Уильям "Билли" Дэвис рөлін (Артур патшаның бейнесімен жасалған рөл) ойнады. Келесі жылы ол Ромероның "Қорқынышты шоу" фильмінде Ханк Блейн рөлінде ойнады.

Теледидардағы рөлдері

1970 жылдардың ортасынан 1980 жылдардың ортасына дейін Харрис теледидарда тұрақты жұмыс тапты. Ол «Гиббсвилл» сериалының бір эпизодында (1975), «Дельвеккио» сериалының бір эпизодында (1977), «Рокфорд файлдары» сериалының бір эпизодында (1978), «Дэвид Кэссиди: Жасырын агент» сериалының бір эпизодында (1978), «Ізденушілер» сериалының екі эпизодында (1979), «Барнаби Джонс» сериалының бір эпизодында (1979), «Париж» сериалының бір эпизодында (1980), «Лу Грант» сериалының үш эпизодында (1979, 1980 және 1981), «CHiPs» сериалының бір эпизодында (1981), «Харт пен Харт» сериалының бір эпизодында (1981), «Касси және компания» сериалының бір эпизодында (1981) және «Американдық пьеса» сериалының бір эпизодында (1984) ойнады.

1980 жылдар

1983 жылы Харрис «Дұрыс нәрсе» фильмінде астронавт Джон Гленн рөлін сомдағаннан кейін кеңінен танымал болды. 1984 жылы ол Голди Хоун мен Курт Расселмен бірге Джонатан Демме режиссерлік еткен «Свинг Шифт» екінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмінде ойнады, ал 1985 жылы HBO фильмінде Джессика Лэнгтің Патси Клайн рөліндегі күйеуі Чарли Дик рөлін ойнады. 1986 жылы Джордж Фурттың «Қымбат ұлдары» пьесасындағы рөлі үшін «Тони» сыйлығына «Пьесадағы ең үздік актер» номинациясына ие болды. Ол сондай-ақ өзінің ойнаған рөлі үшін «Театр әлемі» сыйлығы мен «Драма деск» сыйлығын жеңіп алды. Харрис содан кейін 19 ғасырлық америкалық Уильям Уокерді бейнеледі, ол өзін Никарагуа президенті деп тағайындаған болатын, бұл рөлді «Уокер» (1987) фильмінде сомдады. Сол жылы ол HBO телефильміндегі «Соңғы кінәсіз адам» триллерінде Гарри Нэш рөлін ойнады. 1988 жылы ол Агнешка Холландтың Кристофер Ламберттің қатысуымен түсірілген «Преподобныйды өлтіру» фильмінде ойнады, бұл фильм Жежи Попелушко және Польша коммунистік режимі тұсында оның қазасы туралы айтады. Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылдады. 1989 жылы «Джекнайф» фильміндегі Дэвид «Дэйв» Фланниган рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығына «Ең үздік қосалқы актер» номинациясын алды. Сондай-ақ 1989 жылы ол Джеймс Кэмерон режиссерлік еткен «Абисс» ғылыми-фантастикалық фильмінде Вирджил «Бад» Бригман рөлін сомдады.

1990 жылдар

1992 жылы Харрис Дэвид Маметтің осы аттас пьесасы негізінде түсірілген "Гленгари Глен Росс" драмалық фильмінде Дейв Мосс рөлін ойнады. Ол фильмдегі өнері үшін Вальядолид халықаралық кинофестивалінің "Ең үздік актер" сыйлығын жеңіп алды. Одан кейін ол "The Firm" (1993) және "Needful Things" (1993) фильмдерінде ойнады, содан соң "China Moon" (1994) нео-нуар фильмінде Кайл Бодиннің басты рөлін сомдады. 1995 жылы Харрис Оливер Стоуннің "Никсон" тарихи фильмінде Уотергейт ісінің фигурасы Э. Говард Хант рөлін ойнады. Ол NASA Apollo Mission Control директоры Джин Кранц рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік қосалқы актер" номинациясына алғаш рет ұсынылды. Сол жылы ол Рональд Харвудтың "Бір жақты алу" пьесасында майор Стив Арнольд рөлінде Бродвей сахнасына қайта оралды. 1998 жылы "Трумен шоуындағы" рөлі үшін "Оскар" сыйлығының "Ең үздік қосалқы актер" номинациясына екінші рет ұсынылып, "Алтын глобус" сыйлығын "Ең үздік қосалқы актер" номинациясында жеңіп алды.

2000 жылдар

Харрис 2000 жылы «Pollock» атты драмалық биографиялық фильмімен режиссерлік дебютін жасады, онда ол суретші Джексон Поллок рөлін де ойнады. Ол осы рөлі үшін алғаш рет «Оскар» сыйлығының «Ең үздік актер» номинациясына (жалпы алғанда үшінші «Оскар» номинациясы) ие болды. Рөлге дайындалу үшін ол суретшінің техникасын көшіруге арналған шағын студия салды. Екі жыл өткен соң Харрис британдық-американдық драмалық фильмдегі Ричард Браун рөлі үшін төртінші «Оскар» сыйлығына (қосалқы актер ретінде үшінші номинация) ұсынылды. Екі «Оскар» номинациясына ие болған рөлдердің арасында ол «Ажарлы Ақыл» (2001) атты тарихи фильмінде және «Есіктердегі жау» (2001) соғыс триллерінде неміс снайпері, майор Эрвин Кёниг рөлін ойнады. 2002 жылы ол Ұлыбританияда Vauxhall Vectra машинасының жарнамасында түсті. 2005 жылы «Империя құлдырауы» атты мини-сериалындағы Майлз Роби рөлі үшін Харрис «Мини-сериал немесе фильмдегі ең үздік актер» номинациясы бойынша «Эмми» сыйлығына және «Мини-сериал немесе телефильмдегі ең үздік актер» номинациясы бойынша «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. Сол жылы ол Дэвид Кроненбергтің «Зорлық тарихы» (2005) фильмінде кекші мафиози рөлін ойнады, онда Вигго Мортенсен де түсті. 2006 жылы ол «Бетховенді көшіру» фильмінде композитор Людвиг ван Бетховен рөлін сомдады және «Армения геноциді» атты деректі фильмде американдық дипломат Лесли Дэвис рөлінде ойнады. Кейін ол Кейси Аффлек пен Морган Фрименмен бірге Бен Аффлек режиссерлік еткен «Gone Baby Gone» (2007) нео-нуар детективтік фильмінде пайда болды. Харрис одан кейін Николас Кейджбен бірге «Ұлттық қазына: құпиялар кітабы» (2007) фильмінде Митч Уилкинсонның қарсыласы ретінде ойнады. 2008 жылы ол Вигго Мортенсенмен бірге «Аппалуза» батыс фильмінің сценарийін жазып, режиссерлік етіп, актерлік рөлін де ойнады.

2010 жылдар

2010 жылы ол әйелі Эми Мадиганмен бірге Эш Адамстың тәуелсіз қылмыс драмасы «Once Fallen» фильмінде ойнады. Сол жылы Харрис «The Way Back» драмасында Мистер Смит рөлін ойнады. Оның өнері сыншылар тарапынан жоғары бағаланды, және сыншылар оны бесінші рет «Оскар» сыйлығына ұсынды. 2010 жылы ол «Call of Duty: Black Ops» ойынында Джейсон Хадсон рөлін сомдады. 2012 жылы ол Сам Уортингтонмен бірге Summit Entertainment компаниясының «Man on a Ledge» триллерінде ойнады. Одан кейін ол «Алтын глобус» сыйлығын «Ең үздік қосалқы актер – сериал, мини-сериал немесе телефильм» номинациясы бойынша жеңіп алды және «Праймтайм Эмми» сыйлығына «Мини-сериал немесе фильмдегі үздік қосалқы актер» номинациясына ұсынылды. 2013 жылы ол батыс триллері «Sweetwater» және Аннет Бенингпен бірге «The Face of Love» романтикалық драмалық фильмінде ойнады. Содан кейін Харрис Альфонсо Куаронның «Gravity» (2013) ғарыш эпосында «Миссияны басқару» ролін ойнады, онда Сандра Буллок пен Джордж Клуни басты рөлдерде ойнады. 2015 жылы ол Шекспирдің «Cymbeline» трагедиясының фильмдік нұсқасында басты кейіпкердің рөлін ойнады. 2016 жылы ол Мадиган және Тайсса Фармигамен бірге The New Group ұйымдастырған Сам Шепардтың «Buried Child» пьесасының қайта қойылымында ойнады, бұл рөлі үшін ол Лусилл Лортель сыйлығына «Ең үздік жетекші актер» номинациясына ұсынылды. 2016 жылы ол HBO-ның «Westworld» ғылыми-фантастикалық триллер сериалындағы қарақұмар Адам рөлін ойнай бастады, сондай-ақ Уоррен Биттидің «Rules Don't Apply» романтикалық комедиялық драмасында Лили Коллинз және Алден Эренрайхпен бірге түсті. 2017 жылы ол Дин Девлиннің «Geostorm» ғылыми-фантастикалық фильмінде Джерард Батлер мен Энди Гарсиямен бірге ойнады. Харрис бұрын Алехандро Гонсалес Инарритудің «The One Percent» Starz драмалық сериалында Хилари Сванк пен Эд Хелмспен бірге түсуге келісім берген болатын. Харрис Даррен Аронофскидің «Mother!» (2017) фильмінде Дженнифер Лоуренс, Хавьер Бардем, Мишель Пфайффер және Домхналл Глисонмен бірге ойнады. Харрис сондай-ақ 2017 жылы «Kodachrome» фильмінде де ойнады. Оның өнері фильмнің ең жарқын тұстарының бірі деп есептеліп, жоғары бағаланды. 2019 жылы Харрис Бродвейде Аарон Соркиннің «To Kill a Mockingbird» пьесасының сахналық бейімделуінде Аттикус Финч рөлін ойнады. Бұл рөлге дейін пьесаның түпкілікті актер құрамындағы Джефф Дэниелс ойнаған болатын.

2020 жылдар

2022 жылы Харрис «Top Gun: Maverick» фильмінде контр-адмирал Честер "Хаммер" Кейн рөлін ойнады. 2024 жылы Харрис «Love Lies Bleeding» фильмінде Лу аға рөлінде ойнады.

Жеке өмір

Харрис актриса Эми Мадиганмен 1983 жылғы 21 қарашада, олар бірге «Жүректердегі орындар» фильмін түсіріп жатқанда үйленді. Олардың Лили Долорес Харрис (1993 жылғы 3 мамырда туған) есімді қызы бар. 1999 жылғы 21 наурызда 71-ші «Оскар» сыйлықтарын табыс беру кезінде Харрис Эми Мадиганмен бірге академиялық құрмет сыйлығын алған Элия Казанды ашық түрде жек көрініш білдірді, олар өз орындарында қалып, қол соқпады. Бұл 1952 жылы Казанның Америкалық әрекеттер комитеті алдындағы куәлігіне байланысты болды, онда ол «Группалық театрдан» достарын коммунистер деп көрсеткені салдарынан олардың есімдері тізімге еніп, Казан осы үшін ешқашан кешірім сұрамады. 2012 жылғы 20 наурызда Экран актерлары гильдиясы (SAG) және Америка теледидар және радио әртістері федерациясы (AFTRA) бірігіп, жаңа одақ – SAG AFTRA құрды. Харрис, сондай-ақ Эдвард Аснер, Мартин Шин, Валери Харпер, Майкл Белл және Венди Шаал бұл бірігуге қарсы болды және SAG президенті Кен Ховард пен бірнеше SAG вице-президенттеріне қарсы сотқа берді, бірігуді жоюға тырысты. Бірақ олар сәтсіз болды. Сот ісі 2012 жылғы 22 мамырда тоқтатылды. Харрис түсірілім алаңындағы қаталдығымен танымал. 2006 жылы журналистке: «Мен жалған сөзді ұнатпаймын, солай болса керек, сондықтан мен қатал көрінемін», – деді. Харрис 2015 жылғы 17 мамырда Муленберг колледжінен құрметті диплом алды. «Нью-Йорк» журналы Харристі «ойлы әйелдің секс-символы» деп сипаттаған.