Кіріспе

Ежелгі грек мифологиясында Мирмидон тайпасының билеушісі және өлгендерді соттаушы Эак (/iːˈeɪ.ə.kəs/; сонымен қатар Эак деп те жазылады; Ежелгі грекше: Αἰακός) – Сарон шығанағындағы Эгина аралының мифологиялық патшасы болған. Ол Зевстің және нимфа Эгинаның ұлы, Пелей мен Теламонның әкесі. Аңыз бойынша, ол әділдігімен белгілі болды, ал өлген соң Минос пен Радамантпен бірге Аидта үш судьяның бірі атанды. Тағы бір дерек бойынша, ол Посейдон мен Аполлонға Троя қабырғаларын салуға көмектескен. Оның Афина және Эгинада киелі орындары болды, ал Эгина тұрғындары Эакея (Αἰάκεια) мерекесін оның құрметіне тойлаған.

Туу және ерте жылдары

Аиак Оэноне немесе Оэнопия аралында дүниеге келді, онда оның анасы Эгинаны Зевс ата-анасының ашуынан сақтау үшін алып кеткен; кейін бұл арал Эгина деп аталды. Ол Пелей, Теламон және Фокусқа әке болды, ал Троя соғысының батырлары Ахилл мен Телемониан Аякстың атасы еді. Кейбір деректерде Эактың Алкимаха есімді қызы болған, ол Локристің Оилеусынан Медонды дүниеге әкелген. Кейбір дәстүрлерде Эак туған кезде Эгинада әлі адам болмаған, ал Зевс аралдағы құмырсқаларды (μύρμηκες) Эак билеген Мирмидон тайпасына айналдырған немесе адамдарды жерден жаратқан делінеді. Ол олардың арасында аса қадірлі болғандықтан, Грекияны кісі өлтіру салдарынан құрғақшылық шалғанда, Дельфи оракулы Аэак құдайларға оны тоқтатуды тілемесе, апаттың аяқталмайтынын жариялады. Аиак дұға еткен соң, құрғақшылық тоқтады. Аиак ризашылығын білдіре отырып, Панеллион тауында Зевс Панхеленийге арналған ғибадатхана салды. Кейін эгинеттіктер өз аралында Аиацеум деп аталатын киелі орын салдырды, ол ақ мрамормен қоршалған төртбұрышты ғибадатхана болды. Кейінгі уақытта Аиак осы қасиетті орынның құрбандық тақтасының астына жерленген деп есептеледі.

Кейінгі оқиғалары

Пиндарда сақталған аңыз бойынша, Аполлон мен Посейдон Троя қабырғаларын салуға Эйакты көмекші ретінде алған. Жұмыс аяқталған соң үш айдаһар қабырғаға шабуыл жасады, құдайлар салған қабырға бөліктеріне шабуыл жасаған екеуі өлді, ал үшіншісі Эйак салған қабырға арқылы қалаға енді. Содан кейін Аполлон Троя Эйактың ұрпақтары – Эакидтардың (оның ұлдары Теламон мен Пелеус) қолынан түсетінін болжады. Олар Лаомедон билігінде қаланы қоршаған Гераклға қосылған. Кейіннен оның шөбересі Неоптолем ағаш ат ішінде болды. Эгинеттіктер Эйактың қарақшылардан қорғау үшін аралын биік жартастармен қоршағанына сенді. Овидий Эйак туралы тағы бірнеше оқиғаны айтады. Эндеистен Эйактың екі ұлы болды: Теламон (Аякс пен Тевкердің әкесі) және Пелеус (Ахиллдің әкесі). Псаматтан Фукус деген ұлы болды, оны Эйак екі үлкен ұлынан артық көрді. Олар екеуі Фукусты жекпе-жекте өлтіруге сөз байласып, содан кейін туған жерлерінен қашып кетті.

Өмірден кейінгі өмірде

Өлімінен кейін Эак Аидтағы үш судьяның бірі болды (Криттік жартылай бауырлары Радамант пен Миноспен бірге), ал Платонның сөзіне қарағанда, ол түпсіз әлемге келген еуропалықтардың көлеңкелерімен айналысты. Көркем туындыларда ол патшалық таяқ пен Аид кілттерін ұстаған күйі бейнеленген. Эакқа Афинада да, Эгинада да киелі орындары болды, ал эгинеттіктер оны өз аралының қорғаушы құдайы деп есептеп, оның құрметіне Эацея мерекесін тойлады. Аристофанның б.з.д. 405 жылғы "Құрбақтар" пьесасында Дионис Аидқа түсіп, өзін Геракл деп жариялайды. Эак Гераклдың Керберді ұрлағанына өкініп, Дионисті Кокиттың, Эхиднаның, Тартесия құрттарының және Титрасия горгоналарының итттерімен азаптау үшін Ахеронға жібереді.

Отбасы

Аэакус – Зевстің өзен құдайы Асоптың қызы Эгинадан туған ұлы, сондықтан Дамократияның інісі. Кейбір деректерде оның анасы Еуропа болған, осылайша Минос, Радамант және Сарпедонның толыққанды бауырлары болуы мүмкін. Ол Пелеус, Теламон және Фокустың әкесі, ал Троя соғысының батырлары Ахилл мен Телемониан Аякстың атасы болды. Кейбір мәліметтерде Аэактың Алкимаха есімді қызы болған, ол Локристің Оилеосынан Медонды дүниеге әкелген. Аэактың ұлдары Пелеус пен Теламон Фокусқа қызғанышпен қарап, оны өлтірді. Аэак бұл жайтты білген соң Пелеус пен Теламонды елден қуды. Аэактың ұрпақтары жиынтық түрде Aeacidae (Αἰακίδαι) деп белгілі. "Илиада" да Гомер бірнеше рет Ахиллды Αἰακίδης (Аиакид: II.860, 874; IX.184, 191 және т.б.) деп атап көрсетеді. Эпир патшалары және Александр Македонскийдің анасы Олимпия өздерін осы тектің мүшелері деп санайтын.