Оксидтер: химиялық қосылыстар, құрамында оттек пен басқа элементтер. Жер қыртысының көп бөлігі оксидтерден тұрады, металлдарды қорғауға да қолданылады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оксид (/ɒ//k//s//aɪ//d/) – химиялық формуласында кем дегенде бір оттегі атомы және бір басқа элемент бар химиялық қосылыс. "Оксид" – оттегінің дианионы (таза заряды –2 болатын анион), оксиділену күйі –2 оттегі бар O2– ионы. Жер қыртысының көп бөлігі оксидтерден тұрады. Тіпті таза элементтер деп есептелетін материалдардың үсті де көбінесе оксидті қабықшамен жабылады. Мысалы, алюминий фольгасы одан әрі тотығудан қорғайтын өте жұқа қабық (пассивтендіру қабаты деп аталады) түзеді.
Chemical compound where oxygen atoms are combined with atoms of other elementsnegatively charged polyatomic ion containing oxygen
An oxide ('/ɒ//k//s//aɪ//d/) is a chemical compound containing at least one oxygen atom and one other element in its chemical formula. "Oxide" itself is the dianion (anion bearing a net charge of –2) of oxygen, an O2– ion with oxygen in the oxidation state of −2. Most of the Earth's crust consists of oxides. Even materials considered pure elements often develop an oxide coating. For example, aluminium foil develops a thin skin of |link=alumina|Al2O3 (called a passivation layer) that protects the foil from further oxidation.
Стойхиометрия
Оксидтер стехиометриясы (теңдеудегі реагенттер мен химиялық теңдеулер арасындағы өлшенетін қатынас) және әрбір стехиометрияның құрылымы тұрғысынан өте алуан түрлі. Көптеген элементтер бірнеше стехиометриялық оксидтерді жасайды. Белгілі бір мысал – көміртек монооксиді мен көміртек диоксиді. Бұл тек оксид пен тағы бір элементтен тұратын бинарлық оксидтерге қатысты. Бинарлық оксидтерге қарағанда күрделі стехиометриялы оксидтер жиі кездеседі. Мұндай күрделілік басқа катиондардың (оң зарядталған ион, яғни электролиз кезінде катодқа тартылатын) немесе басқа аниондардың (теріс зарядталған ион) қосылуынан туындауы мүмкін. Темір силикаты, Fe2SiO4, – фаялит минералы, үштік оксидтердің көптеген мысалдарының бірі. Көптеген металл оксидтері үшін полиморфизм және стехиометриялық емес болу мүмкіндігі де бар. Мысалы, титанның диоксидтері үш түрлі кристалдық құрылымда кездеседі. Көптеген металл оксидтері әртүрлі стехиометриялық емес күйлерде болады. Сонымен қатар, әртүрлі лигандтармен көптеген молекулалық оксидтер де бар. Қарапайымдық үшін, осы мақаланың көп бөлігі бинарлық оксидтерге арналған.
Oxides are extraordinarily diverse in terms of stoichiometries (the measurable relationship between reactants and chemical equations of an equation or reaction) and in terms of the structures of each stoichiometry. Most elements form oxides of more than one stoichiometry. A well known example is carbon monoxide and carbon dioxide. This applies to binary oxides, that is, compounds containing only oxide and another element. Far more common than binary oxides are oxides of more complex stoichiometries. Such complexity can arise by the introduction of other cations (a positively charged ion, i. e. one that would be attracted to the cathode in electrolysis) or other anions (a negatively charged ion). Iron silicate, Fe2SiO4, the mineral fayalite, is one of many examples of a ternary oxide. For many metal oxides, the possibilities of polymorphism and nonstoichiometry exist as well. The commercially important dioxides of titanium exists in three distinct structures, for example. Many metal oxides exist in various nonstoichiometric states. Many molecular oxides exist with diverse ligands as well. For simplicity sake, most of this article focuses on binary oxides.
Құрылу
Оксидтер асыл газдардың бірнешеуінен басқа барлық элементтермен қатысты. Осы алуан түрлі қосылыстардың пайда болу жолдары да сан алуан.
Oxides are associated with all elements except a few noble gases. The pathways for the formation of this diverse family of compounds are correspondingly numerous.
Құрылымы
Оксидтер жеке молекулалардан бастап полимерлік және кристалдық құрылымдарға дейін алуан түрлі құрылымдарға ие. Қалыпты жағдайда оксидтер қатты денелерден газға дейін кездесе алады. Металл оксидтерінің қатты түрлері көбінесе бөлме температурасында полимерлік құрылымға ие.
Oxides have a range of structures, from individual molecules to polymeric and crystalline structures. At standard conditions, oxides may range from solids to gases. Solid oxides of metals usually have polymeric structures at ambient conditions.
Гидролиз және еріту
МО байланыстары әдетте берік болғандықтан, металл оксидтері еріткіштерде ерімейді, бірақ олар сулы қышқылдар мен сілтелермен әрекеттесе алады.
Because the M O bonds are typically strong, metal oxides tend to be insoluble in solvents, though they may be attacked by aqueous acids and bases.