Кіріспе
Самарий – химиялық элемент, символы Sm, атомдық нөмірі 62. Ол ауада баяу тотығатын күміс түсті, орташа қатты металл. Лантаноидтар қатарының типік мүшесі болғандықтан, самарийдің тотығу дәрежесі көбінесе +3-ке тең. Самарийдің (II) қосылыстары да белгілі, ең ірілері – монооксид SmO, монохалькогенидтер SmS, SmSe және SmTe, сондай-ақ самарий(II) йодиді. 1879 жылы француз химигі Поль Эмиль Лекок де Буабодран ашқан самарий, оқшауланған самарискит минералының құрамында табылды және осы минералдың атымен аталды. Минералдың өзі ресейлік кен басқармасының шенеунігі, полковник Василий Самарский Быховецтің есімімен аталып, тікелей емес, керісінше химиялық элементтің атымен аталушы алғашқы адам болды. Самарий церит, гадолинит, самарискит, моназит және бастназит сияқты бірнеше минералдарда 2,8%-ға дейін кездеседі, соның ішіндегі ең көп таралған коммерциялық көздері – соңғы екеуі. Бұл минералдар негізінен Қытай, АҚШ, Бразилия, Үндістан, Шри-Ланка және Австралияда кездеседі; Қытай самарийді өндіру және кен өндіру бойынша әлемде көш бастап тұр. Самарийдің негізгі коммерциялық қолданылуы – самарий-кобальт магниттері, олар неодим магниттерінен кейін екінші тұрақты магниттелуге ие; алайда, самарий қосылыстары 700 °C (1292 °F) жоғары температураға дейін өздерінің тұрақты магниттік қасиеттерін жоғалтпай төтеп бере алады. Радиоизотоп самарий-153 – «Самар (153Sm) лексидронам» (Quadramet) дәрісінің белсенді компоненті, ол өкпе, простата, сүт безі және сүйек саркомасының қатерлі жасушаларын жояды. Тағы бір изотоп – самарий-149 – нейтрондарды күшті сіңіреді, сондықтан ядролық реакторлардың басқару таяқшаларына қосылады. Ол реактор жұмыс істеу кезінде ыдырау өнімдері ретінде түзіледі және реакторды жобалау мен пайдалануда ескерілетін маңызды факторлардың бірі болып табылады. Самарийдің басқа да қолданылуларына химиялық реакцияларды катализдеу, радиоактивті жас анықтау және рентген лазерлері жатады. Самарий(II) йодиді, әсіресе, химиялық синтезде кеңінен қолданылатын тотықтырғыш. Самарийдің биологиялық ролі жоқ; кейбір самарий тұздары аз дәрежеде улы. Сыртқы жағдайда самарийдің ромбоэдрлік құрылымы бар (α формасы). 731 °C-қа дейін қыздырғанда оның кристалдық симметриясы гексагонды тығыз жиналған (hcp) құрылымға өзгереді; металл тазалығына байланысты нақты ауысу температурасы өзгереді. 922 °C (1692 °F) дейін қыздыру металлды денеге орталықтандырылған кубикалық (bcc) фазаға айналдырады. 300 °C (572 °F) дейін қыздыру және 40 кбарға дейін қысу нәтижесінде екі есе гексагонды тығыз жиналған құрылым (dhcp) пайда болады. Жүздеген немесе мыңдаған килобар қысым фазалық түрлендірулер тізбегін тудырады, әсіресе 900 килобар шамасында пайда болатын тетрагонды фаза. Самарий және оның сесквиоксиді бөлме температурасында парамагниттік. Олардың тиімді магниттік моменттері 2 бор магнитоннан төмен, лантаноидтар (және олардың оксидтері) арасында лантан және лютецийден кейін үшінші орында тұрады. Металл 14,8 К-қа дейін салқындағанда антиферромагниттік күйге өтеді. Жеке самарий атомдарын фуллерен молекулаларына қаптап оқшаулауға болады. Оларды сондай-ақ массалық C60 аралықтарына енгізіп, Sm3C60 номиналды құрамындағы қатты ерітіндіні құрауға болады, ол 8 К температурасында суперөткізгіштік қасиеттерге ие. Темірге негізделген суперөткізгіштерге самарий қосылысы – жоғары температуралы суперөткізгіштер класы – олардың қалыпты өткізгіштік температурасына өтуін 56 К-қа дейін арттырады, бұл осы қатардағы осы уақытқа дейін қол жеткізілген ең жоғары мән.
Құралымдар
Sm күмістік тригональды I4/mmm 139 tI2 240.2 240.2 423.1 2 20.46 SmO алтынды кубикалық Fmm 225 cF8 494.3 494.3 494.3 4 9.15 Sm2O3 тригональды Pm1 164 hP5 377.8 377.8 594 1 7.89 Sm2O3 моноклиндық Ia 206 cI80 1093 1093 1093 16 7.1 SmH2 кубикалық Fmm 225 cF12 537.73 537.73 537.73 4 6.51 SmH3 гексагональды Pc1 165 hP24 377.1 377.1 667.2 6 Sm2B5 сұр моноклиндық P21/c 14 mP28 717.9 718 720.5 4 6.49 SmB2 гексагональды P6/mmm 191 hP3 331 331 401.9 1 7.49 SmB4 тетрагональды P4/mbm 127 tP20 717.9 717.9 406.7 4 6.14 SmB6 кубикалық Pmm 221 cP7 413.4 413.4 413.4 1 5.06 SmB66 кубикалық Fmc 226 cF1936 2348.7 2348.7 2348.7 24 2.66 Sm2C3 кубикалық I4/mmm 139 tI6 377 377 633.1 2 6.44 SmF2 күлгін Fmm 225 cF12 587.1 587.1 587.1 4 6.18 SmF3 ақ Pnma 62 oP12 756.28 450.77 901.09 4 4.79 SmCl3 сары Pnma 62 oP12 797.7 475.4 950.6 4 5.72 SmBr3 сары Cmcm 63 oS16 404 1265 908 2 5.58 SmI2 жасыл моноклиндық P21/c 14 mP12 SmI3 қызғылт R 63 hR24 749 749 2080 6 5.24 SmN кубикалық Fmm 225 cF8 357 357 357 4 8.48 SmP кубикалық Fmm 225 cF8 576 576 576 4 6.3 SmAs кубикалық Fmm 225 cF8 591.5 591.5 591.5 4 7.23
Оксидтер
Самарийдің ең тұрақты оксиді – Sm2O3 сесквиоксиді. Көптеген самарий қосылыстары сияқты, ол бірнеше кристалдық фазаларда кездеседі. Тригоналдық пішін балқығаннан баяу салқындату арқылы алынады. Sm2O3-тің балқу температурасы жоғары (2345 °C) болғандықтан, оны әдетте тікелей қыздыру арқылы емес, радиожиілік катушка арқылы индукциялық қыздырумен балқытады. Sm2O3-тің моноклиникалық симметриялы кристаллдарын Sm2O3 ұнтағынан жалынды қорыту әдісімен (Вернеуил процесі) өсіруге болады, нәтижесінде бірнеше сантиметрге дейін ұзындығы және шамамен бір сантиметр диаметрі бар цилиндрлі түйірлер пайда болады. Түйірлер таза және ақаусыз болғанда мөлдір, ал әйтпесе – қызғылт сары түсті болады. Метастабильді тригоналды Sm2O3-ті 1900 °C (3452 °F) дейін қыздырғанда, ол одан да тұрақты моноклиникалық фазаға айналады.
Калькогендер
Самарий үш валентті сульфид, селенид және теллурид түзеді. Кубтық тау тұзы кристалдық құрылымына ие дивалентті халькогенидтер SmS, SmSe және SmTe белгілі. Бұл халькогенидтер бөлме температурасында қысым қолданғанда жартылай өткізгіш күйден металл күйге өтеді. SmSe және SmTe-де бұл өту үздіріссіз және шамамен 20–30 кбар-да жүзеге асса, SmS-де ол күрт және тек 6,5 кбар қажет етеді. Бұл эффектінің нәтижесінде SmS кристаллдары немесе пленкалары сызылғанда немесе жылтыратылғанда қара түстен алтын сары түске тамаша өзгеріс болады. Өту кезеңі кристалдық тордың симметриясын өзгертпейді, бірақ кристалл көлемінде күрт төмендеу (~15%) байқалады. Ол гистерезис көрсетеді, яғни қысым босатылғанда SmS шамамен 0,4 кбар төмен қысымда жартылай өткізгіш күйіне қайта оралады.
Боридтер
Самарий оксиді мен бор ұнтақтарын вакуумда ысыту нәтижесінде бірнеше самарий борид фазалары бар ұнтақ алынады; осы фазалардың арақатынасын араластыру пропорциясы арқылы реттеуге болады. Бұл Кондо изоляторлары класына жатады; 50 К-тан жоғары температурада оның қасиеттері Кондо металлына тән, күшті электрон шашырауымен сипатталатын металл электр өткізгіштігіне ие, ал төмен температурада ол шамамен 4–14 мэВ-қа жуық тар жолақтыққа ие магниттік емес изолятор болып табылады. SmB6-дағы салқындатумен шақырылған металл-изолятор өтуі шамамен 15 К-та ең жоғары нүктеге жететін жылу өткізгіштігінің күрт өсуімен бірге жүреді. Бұл өсудің себебі – электрондар төмен температурада жылу өткізгіштігіне тікелей үлес қоспайды, оның орнына фонондар басымдық танытады, бірақ электрон концентрациясының төмендеуі электрон-фонон шашырау жылдамдығын азайтады.
Басқа да органикалық емес қосылыстар
Самарий карбидтері инерт атмосферада графит-металл қоспасын балқыту арқылы дайындалады. Синтезденгеннен кейін, олар ауада тұрақсыз болып келеді және зерттеулер инерт атмосферада жүргізілуі тиіс.
Органикалық металл қосылыстары
Самарий циклопентадиенид Sm(C₅H₅)₃ және оның хлор туындылары Sm(C₅H₅)₂Cl және Sm(C₅H₅)Cl₂ түзеді. Олар тетрагидрофурандағы NaC₅H₅-пен әрекеттесу арқылы дайындалады. Көптеген басқа лантанидтердің циклопентадиенидтерінен айырмашылығы, Sm(C₅H₅)₃-та кейбір C₅H₅ сақиналары бір-бірімен көпір болып, сақиналық төбелері η₁ немесе жиектері η₂ арқылы басқа көршілес самарийға қарай бағытталып, полимерлік тізбектер құрайды. Самарий циклопентадиенидтеріндегі (C₅H₅)⁻ ионын инденид (C₉H₇)⁻ немесе циклооктатетраенид (C₈H₈)²⁻ сақинасымен алмастыруға болады, нәтижесінде Sm(C₉H₇)₃ немесе KSm(C₈H₈)₂ пайда болады. Соңғы қосылыстың құрылымы ураноценге ұқсас. Сондай-ақ, екі валентті самарийдің циклопентадиениді Sm(C₅H₅)₂ бар, ол шамамен 85 °C (185 °F) температурада сублимацияланатын қатты зат. Ферроценнен айырмашылығы, Sm(C₅H₅)₂-дегі C₅H₅ сақиналары параллель емес, 40°-қа көлбеу. Тетрагидрофурандағы немесе эфирдегі метатез реакциясы самарийдің алкилдерін және арилдерін береді: бірақ кейбір деректер оның радиоактивті екенін көрсетеді, оның жартылай ыдырау мерзімі 2 жыл деп хабарланады. Кейбір тұрақты самарий изотоптары неодим изотоптарына ыдырайды деп болжанады. Ұзақ өмір сүретін 146Sm, 147Sm және 148Sm изотоптары альфа-ыдырау арқылы неодим изотоптарына айналады. Самарийдің жеңіл тұрақсыз изотоптары негізінен электронды тұтқындау арқылы прометийге, ал ауырлары бета-ыдырау арқылы европийге ыдырайды. Белгілі изотоптар 129Sm-ден 168Sm-ге дейін. 151Sm және 145Sm изотоптарының жартылай ыдырау мерзімі 90 жыл және 340 күнді құрайды. Қалған радиоизотоптардың жартылай ыдырау мерзімі 2 күннен аз, ал олардың көпшілігі 48 секундтан кем. Самарийдің сондай-ақ он екі ядролық изомері бар, олардың ең тұрақтысы 141mSm (жартылай ыдырау мерзімі 22,6 минут), 143m₁Sm (t₁/₂ = 66 секунд) және 139mSm (t₁/₂ = 10,7 секунд). Табиғи самарийдің радиоактивтілігі 127 Бк/г, негізінен 147Sm есебінен, ол 1,06 жыл жартылай ыдырау мерзімімен 143Nd-ға альфа-ыдырайды және самарий-неодимді мерзімдеуде қолданылады. 146Sm – 1,03×10⁸ жыл жартылай ыдырау мерзімі бар жойылған радионуклид. Самарий-146 бастапқы нуклид ретінде ізделіп келді, өйткені оның жартылай ыдырау мерзімі жеткілікті ұзақ, сондықтан осы элементтің шағын мөлшері бүгінгі күнге дейін сақталуы керек. Оны радиометриялық мерзімдеуде қолдануға болады. Самарий-149 – самарийдің байқалатын тұрақты изотопы (ыдырауы болжанады, бірақ ешқандай ыдырау байқалған жоқ, оның жартылай ыдырау мерзімі ғаламның жасынан кем дегенде бірнеше есе артық), және 149Nd-дың бөліну өнімінен (шығымдылығы 1,0888%) пайда болатын ыдырау тізбегінің өнімі. 149Sm – ядролық реакторларда ыдырау өнімі және нейтронды сіңіретін зат, оның нейтрондық улану әсері реактордың құрылысы мен жұмысы үшін 135Xe-ден кейін екінші орында тұрады. Оның термиялық нейтрондарға қатысты нейтрондық қимасы 41000 барн құрайды. Самарий-149 радиоактивті емес және ыдырау арқылы шығарылмайды, сондықтан ол ксенон-135 кездесетін проблемалардан өзгеше проблемаларды тудырады. Тепе-теңдік концентрациясы (және осылайша улану әсері) реактор жұмысы кезінде шамамен 500 сағаттан кейін (шамамен үш апта) тепе-теңдік мәніне жетеді, ал 149-самарий тұрақты болғандықтан, оның концентрациясы реактор жұмысы кезінде негізінен тұрақты болып қалады. Самарий-153 – 46,3 сағат жартылай ыдырау мерзімі бар бета-эмиттер. Ол өкпе, простата, сүт безі және остеосаркома рактарындағы қатерлі жасушаларды жою үшін қолданылады. Бұл мақсатта самарий-153 этилендиаминтетраметиленфосфонатымен (EDTMP) келатталады және ішке инъекцияланады. Келаттау радиоактивті самарийдің организмде жинақталуына жол бермейді, бұл шамадан тыс сәулеленуге және жаңа қатерлі жасушалардың пайда болуына әкелуі мүмкін.
Тарих
Самарий және оған байланысты элементтерді табу туралы 19 ғасырдың екінші жартысында бірнеше ғалым хабарлаған, алайда көптеген дереккөздер француз химигі Поль Эмиль Лекок де Буабодранға басымдық береді. Буабодран 1879 жылы Парижде самарскит минералынан самаррий оксиді және/немесе гидроксидін бөліп алды. Швейцариялық химик Марк Делафонтен 1878 жылы деципий (деципиенс – «алдау, жаңылыстыру» деген мағынада) деген жаңа элементті жариялады, бірақ 1880–1881 жылдары ол бірнеше элементтердің қоспасы екенін, олардың бірі Буабодранның самаррийіне ұқсас екенін көрсетті. Самарскит алғаш рет Ресейдегі Орал тауларында табылса да, 1870 жылдардың соңында ол басқа жерлерде де табылды, бұл көптеген зерттеушілерге қолжетімді болды. Атап айтқанда, Буабодран бөліп алған самаррийдің де таза емес екені және эуропийдің салыстырмалы мөлшерде бар екені анықталды. Таза элементті 1901 жылы Эжен Анатоль Демарсей өндірді. Буабодран өзінің элементін самарскит минералының құрметіне самаррий деп атады, ал самарскит өз кезегінде Василий Самарский Быховецтің (1803–1870) есімін сақтады. Ресейдің тау-кен инженерлері корпусының штаб бастығы болған Самарский Быховец екі неміс минералогі, Густав және Генрих Розе ағайындыларына Орал тауларынан алынған минералдық үлгілерді зерттеуге рұқсат берді. Осылайша, самаррий адамның атымен аталған алғашқы химиялық элемент болды. 1950 жылдары ион алмасу технологиясы пайда болғанға дейін таза самаррийдің коммерциялық қолданысы болмады. Алайда, неодимді фракциялық кристалдану арқылы тазартудың қосалқы өнімі – самаррий мен гадолинийдің қоспасы, оны жасаған компанияның атымен «Линдсей қоспасы» деп атады және кейбір алғашқы ядролық реакторларда ядролық басқару таяқшалары ретінде пайдаланды. Қазіргі уақытта ұқсас тауарлық өнім «самаррий-эуропий-гадолиний» (SEG) концентраты деп аталады. Ол бастнезиттен (немесе моназиттен) бөлінген қоспа лантаноидтардан еріткішпен экстракциялау арқылы дайындалады. Ауыр лантаноидтар қолданылатын еріткішке көбірек жақын болғандықтан, оларды еріткіштің салыстырмалы түрде аз мөлшерін пайдалана отырып, оңай бөліп алуға болады. Бастнезит өңдеумен айналысатын барлық сирек кездесетін жер өндірушілер бастнезитті бастапқы кеннің тек 12% құрайтын SEG компоненттерін бөлуді жалғастыру үшін жеткілікті көлемде өңдей бермейді. Сондықтан мұндай өндірушілер арнайы өңдеушілерге сату мақсатында SEG өндіреді. Осылайша, кендегі құнды эуропий фосфор өндіру үшін пайдаланылады. Самаррийді тазарту эуропийді алып тастағаннан кейін жүргізіледі. Артық өнімділік болғандықтан, самаррий оксиді коммерциялық масштабта оның кендегі салыстырмалы мөлшерінен арзан. Топырақтағы самаррийдің таралуы оның химиялық күйіне қатты байланысты және өте біркелкі емес: құмды топырақта самаррий концентрациясы топырақ бөлшектерінің бетінде олардың арасында қалған суға қарағанда 200 есе жоғары, ал бұл қатынас балшықта 1000-нан аса алады. Самаррий әдетте оксид түрінде сатылады, оның бағасы шамамен 30 АҚШ доллары/кг, бұл ең арзан лантаноид оксидтерінің бірі. Самарнийдің 1% -ға жуығын құрайтын сирек кездесетін металдардың қоспасы – мишметал ұзақ уақыт бойы қолданылған болса, салыстырмалы түрде таза самаррий тек жақында ион алмасу процестері, еріткішпен экстракциялау әдістері және электрохимиялық жинақтау арқылы оқшауланды. Металл көбінесе самар (III) хлориді мен натрий хлориді немесе кальций хлориді балқытылған қоспасының электролизі арқылы дайындалады. Самарийді оның оксидін лантанмен редукциялау арқылы да алуға болады. Содан кейін өнім дистилляцияланып, самаррийді (1794 °C қайнау температурасы) және лантанды (3464 °C қайнау температурасы) бөліп алады. Самарий 151 уранның ядролық бөлінуінен барлық бөлінудің шамамен 0,4% түзіледі. Ол сондай-ақ ядролық реакторлардың басқару таяқшаларына қосылатын самаррий-149 нейтрондарын ұстау арқылы жасалады. Сондықтан Sm пайдаланылған ядролық отын мен радиоактивті қалдықтарда кездеседі. Самарий (II) йодты органикалық синтезде өте кең таралған редукциялау және біріктіру агенті, мысалы, десульфонизация реакцияларында; аннуляция; Danishefsky, Kuwajima, Mukaiyama және Holton Taxol жалпы синтездер; стрихниннің жалпы синтезі; Барбиер реакциясы және басқа да редукциялар самаррий (II) йодты пайдаланады. Өзінің әдеттегі тотықталған түрінде самаррий керамикаға және шыныға қосылады, онда ол инфрақызыл сәулелерді сіңіруді арттырады. Мишметалдың (кіші) бөлігі ретінде самаррий көптеген от жағу құрылғыларында кездеседі.
Лазерлер
Самариймен допингтелген кальций фторид кристалдары 1961 жылдың басында IBM зерттеу зертханаларында Питер Сорокин (бояу лазерін ойлап тапқандардың бірі) және Мирек Стивенсон жасаған алғашқы қатты күйдегі лазерлердің бірінде белсенді орта ретінде пайдаланылды. Бұл самарий лазері 708,5 нм толқын ұзындығында қызыл жарық импульстарын шығарды. Оны сұйық гелиймен салқындату қажет болды, сондықтан ол практикалық қолданыс таппады. Самарийге негізделген тағы бір лазер 10 нанометрден кем толқын ұзындығында жұмыс істейтін алғашқы қаныққан Х-сәуле лазері болды. Ол 7,3 және 6,8 нм толқын ұзындығында 50 пикосекундтық импульстарды берді, олар голографияда, биологиялық үлгілердің жоғары ажыратымды микроскопиясында, дефлектометрияда, интерферометрияда және термоядролық синтезде және астрофизикаға қатысты тығыз плазмалардың рентгендік суретке түсіруінде қолдануға ыңғайлы болды. Қаныққан режим лазерлік ортадан барынша қуатты алуды білдірді, нәтижесінде 0,3 мДж жоғары энергияның шыңы пайда болды. Белсенді орта – самарриймен жабылған шыныны импульсті инфрақызыл Nd-стекловой лазермен (толқын ұзындығы ~ 1,05 мкм) сәулелендіру арқылы алынған самаррий плазмасы.
Фосфорды сақтау
2007 жылы ко-төгілу арқылы дайындалған нанокристалл BaFCl:Sm рентген сәулелерін сақтауға арналған өте тиімді люминофор ретінде қолданылатыны көрсетілді. Ко-төгілу процесі 100–200 нм шамасындағы нанокристаллиттердің пайда болуына әкеледі, ал олардың рентген сәулелерін сақтауға арналған сезімталдығы жоғары температурада күйдірілген микрокристалл үлгілерімен салыстырғанда, ақаулық орталықтарының ерекше орналасуы мен тығыздығының арқасында шамамен 500 000 есеге артады. Бұл механизм Sm ионының Sm+ ионына дейін тотығуы арқылы, BaFCl матрицасында иондаушы сәулелену әсерінен туындаған электрондарды тұрақтандыруға негізделген. D–F f–f люминесценциялық сызықтарды ~417 нм толқын ұзындығындағы парлық рұқсат етілген 4f→4f5d өтесі арқылы тиімді қоздыруға болады. Бұл толқын ұзындығы, өтесі электр диполіне рұқсат етілгендіктен және осылайша салыстырмалы түрде қарқынды (400 L/(mol⋅см)) болғандықтан, көк-күлгін лазерлік диодтармен тиімді қоздыру үшін өте қолайлы. Люминофордың жеке дозиметрияда, сәулелік терапияда дозиметрия мен бейнелеуде, сондай-ақ медициналық бейнелеуде қолданылуы мүмкін.
Коммерциялық емес және ықтимал пайдалану
Самарий монохалькогенидтеріндегі электрлік кедергінің өзгеруі қысым сенсорларында немесе сыртқы қысыммен төмен кедергі және жоғары кедергі күйлері арасында қосылатын жад құрылғыларында қолданылуы мүмкін, және мұндай құрылғылар қазіргі кезде коммерциялық жобалануда. Самарий моносульфиді шамамен 150 °C (302 °F) дейін қосымша жылытқанда электр кернеуін тудырады, оны термоэлектрлік қуат түрлендіргіштерінде пайдалануға болады. Самарий және неодим изотоптарының – Sm, Nd және Nd – салыстырмалы концентрацияларын талдау, самарий-неодимдік талдау кезінде тау жыныстары мен метеориттердің жасын және тегін анықтауға мүмкіндік береді. Екі элемент те лантаноидтар тобына жатады және физикалық және химиялық қасиеттерімен өте ұқсас. Сондықтан, Sm–Nd талдауы геологиялық процестер кезінде маркерлік элементтердің бөлінуіне сезімсіз, немесе мұндай бөлінуді аталған элементтердің иондық радиустары арқылы түсініп, модельдеуге болады. Sm ионы жылы ақ жарық диодтарында қолдануға болатын потенциалды белсендіргіш болып табылады. Ол тар шығару спектрлеріне байланысты жоғары жарық тиімділігін қамтамасыз етеді; бірақ, жалпы кванттық тиімділігінің төмендігі және ультракөк сәуледен көк спектрлік аймаққа дейінгі сіңірудің жеткіліксіздігі коммерциялық қолдануға кедергі келтіреді. Самарий ионосфераны зерттеу үшін қолданылады. Ракета самарий монооксидін жоғары биіктікте қызыл түсті бу ретінде таратып, зерттеушілер атмосфераның оны қалай таратуын және радио байланысқа қалай әсер ететінін тексереді. Самарий гексабориді, SmB6, жақында кванттық есептеуде қолдануға болатын топологиялық изолятор екені дәлелденді.
Биологиялық рөлі және сақтық шаралары
Самарий тұздары метаболизмді ынталандырады, бірақ бұл самарийден немесе онымен бірге болатын басқа лантаноидтардан туындайтыны белгісіз. Ересектердегі самарийдің жалпы мөлшері шамамен 50 мкг құрайды, көбінесе бауыр мен бүйректерде орналасқан, ал қанда ~8 мкг/л еріген күйде болады. Самарий өсімдіктерге өлшенетін деңгейде сіңірілмейді, сондықтан әдетте адамның тамақтану рационына кірмейді. Дегенмен, кейбір өсімдіктер мен көкөністерде миллионға бір бөлік самарий болуы мүмкін. Самарийдің ерімейтін тұздары уытты емес, ал ерігіш тұздары аз ғана уытты. Ішкен кезде, самарий тұздарының бар болғаны 0,05% қанға сіңіріледі, ал қалғаны организмнен шығарылады. Қаннан 45% бауырға, ал 45% сүйек бетіне жиналады, онда 10 жылға дейін сақталады; қалған 10% организмнен шығарылады.