Кіріспе
Баскетбол – жазғы Олимпиада ойындарында өткізілетін спорт түрі. Ерлер баскетбол турнирі алғаш рет 1904 жылғы Олимпиадада көрсету мақсатында ұйымдастырылды; 1936 жылдан бері ол барлық жазғы Олимпиада ойындарында өткізіліп келеді. 1972 жылғы Олимпиадада АҚШ пен КСРО арасындағы финалдық матчты қырқысты күйзеліс ұстады, себебі FIBA (Халықаралық баскетбол федерациясы) өкілінің рұқсаты болмаса да, ойынның соңғы үш секундтығы үш рет қайта ойналды. Соның нәтижесінде КСРО алғашқы алтын медалін жеңіп алды, егер ойын ережеге қайшы басталмағанда, бұл медаль АҚШ-қа бұйырған болар еді. АҚШ ресми наразылық білдірді, бірақ FIBA оны қабылдамады. Соның салдарынан АҚШ күміс медальді қабылдаудан бас тартты және ешбір ойыншы медалін алған жоқ. Советтердің Ауғанстанға басып кіруіне наразылық білдірген АҚШ 1980 жылғы Мәскеу Олимпиадасын бойкоттады. Жауап ретінде КСРО 1984 жылғы Лос-Анджелес Олимпиадасын бойкоттады. Екі бойкот та Олимпиададағы баскетболға әсер етті, себебі сол кезде екі команданың да баскетболдан табысқа жеткен құрамалары болды. 1992 жылға дейін Олимпиада ойындары тек «әуесқой» ойыншыларға ғана шектелген болатын. Шығыс блогы елдерінің мемлекеттік қолдауымен құрылған «толық уақытты әуесқой спортшылар» пайда болуы таза әуесқойлық идеологиясын әлсіретті, соның салдарынан батыс елдерінің қаржылық тәуелсіз әуесқойларына қиындықтар туды. КСРО құрамаларында студенттер, солдаттар немесе кәсіп иелері болып тіркелген спортшылар болды, бірақ шындығында олардың барлығы мемлекеттен толық уақытты жаттығу үшін жалақы алып отырды. 1989 жылдың сәуір айында FIBA Бас хатшысы Борислав Станковичтің басшылығымен NBA ойыншыларының халықаралық турнирлерде, соның ішінде Олимпиада ойындарында қатысуына рұқсат беретін ережені бекітті. Келесі Олимпиадада, 1992 жылғы жазғы ойындарда «Арман командасы» 1992 жылғы баскетбол турнирінде алтын медальді жеңіп алды, орташа есеппен ойынды 44 ұпаймен жеңіп, бірде-бір тайм-аут алмай-ақ. Ол кезде КСРО мен Югославия жойылған еді, бірақ олардың құрылған мемлекеттері жетекші күштердің қатарында болды. Бұрынғы Югославия мен КСРО-ның жаңа тәуелсіз елдері – Хорватия мен Литва күміс және қола медальдарды жеңіп алды. Америкалық Сью Берд пен Диана Таурази баскетболдан ең көп Олимпиада медалін (бес алтын) жеңіп алған рекордсмендер, ал Тереза Эдвардс төрт алтын және бір қола медаль иегері. Төрт медальді жеңіп алған жеті ойыншы бар: америкалық Лиза Лесли, Тамика Кэтчингс (әрқайсысы әйелдер құрамасымен төрт алтын), Кармело Энтони (ерлер құрамасымен үш алтын және бір қола), кеңестік Геннадий Волнов (бір алтын, екі күміс, бір қола) және Сергей Белов (бір алтын, үш қола), австралиялық Кристи Харроуэр мен Лорен Джексон (әрқайсысы үш күміс және бір қола). Лесли, Берд, Кэтчингс және Таурази баскетболдан ең көп алтын медаль жеңіп алған рекордсмендер. Алты басқа американдық ойыншы үш алтын медаль жеңіп алды: Кэти Смит, Доун Стейли, Шерил Суупс, Сеймон Август, Сильвия Фаулз, Кевин Дюрант, ал 23 басқа ойыншы (бұрын аталғандарды қоспағанда) үш медаль жеңіп алды. Америка Құрама Штаттары Олимпиада баскетболында ең табысты ел болып табылады, АҚШ ерлер құрамасы қатысқан 19 турнирдің 16-сын жеңіп алды, соның ішінде 1936 жылдан 1968 жылға дейін қатарынан жеті рет жеңіске жетті. АҚШ әйелдер құрамасы қатысқан 11 турнирдің 9-ында жеңіп алды, соның ішінде 1996 жылдан 2020 жылға дейін қатарынан жеті рет. АҚШ-тан басқа, Аргентина ерлер мен әйелдер турнирлерінде жеңіске жеткен жалғыз ел. КСРО, Югославия және Біріккен команда – енді жоқ елдер, олар турнир жеңімпаздары болған. АҚШ ерлер мен әйелдер турнирлерінде чемпиондық атақты қорғауда. 2016 жылғы жазғы Олимпиадада 20 Ұлттық Олимпиада комитеттерінің командаларына 90 медаль (әр түстен 30-дан) табысталды. Екі алтын медаль жеңіп алған команда 2010 жылы Найсмит мемориалдық баскетбол даңқы залына енгізілді. 1960 жылғы АҚШ Олимпиадалық құрамасында ақырында даңқ залына енетін төрт ойыншы, үлесі үшін даңқ залына енетін бас жаттықтырушы және жаттықтырушы ретінде даңқ залына енген команда менеджері болды. 1992 жылғы АҚШ Олимпиадалық құрамасында, «Арман командасы» деп белгілі болған, 11 болашақ даңқ залындағы ойыншылар және үш жаттықтырушы (олардың біреуі бұрын ойыншы ретінде жетістіктері үшін бөлек даңқталған) болды. 2017 жылдың 9 маусымында Халықаралық Олимпиада комитетінің Атқару кеңесі 3x3 баскетболдың 2020 жылғы Токио Олимпиадасынан бастап ерлер мен әйелдер арасында ресми Олимпиада спорты болады деп жариялады.
Basketball is a sport contested at the Summer Olympic Games. A men's basketball tournament was first held at the 1904 Olympics as a demonstration; it has been held at every Summer Olympics since 1936. In the 1972 Olympics, the final game between the United States and the Soviet Union was a controversial one, as the game's final three seconds were replayed three times by a FIBA (International Basketball Federation) official without the authority to do so, before the Soviet Union won their first gold medal, which would have been won by the United States if the game was not started against the rules. The U. S. filed a formal protest but was rejected by FIBA. As a result, the United States refused to accept the silver medal, and no player has ever claimed his medal. After a protest of the Soviet invasion of Afghanistan, the United States boycotted the 1980 Moscow Olympics. The Soviet Union boycotted the 1984 Los Angeles Olympics in response. Both boycotts affected basketball at the Olympics, as both had successful basketball teams at the time. Until 1992, the Olympics were restricted to “amateur” players. The advent of the state sponsored "full time amateur athlete" of the Eastern Bloc countries further eroded the ideology of the pure amateur, as it put the self financed amateurs of the Western countries at a disadvantage. The Soviet Union entered teams of athletes who were all nominally students, soldiers, or working in a profession, but all of whom were in reality paid by the state to train on a full time basis. In April 1989, through the leadership of Secretary General Borislav Stanković, FIBA approved the rule that allowed NBA players to compete in international tournaments, including the Olympics. In the next Olympics, the 1992 Summer Games, the "Dream Team" won the gold medal at the 1992 basketball tournament, with an average winning margin of 44 points per game, and without calling a single time out. By this time, the Soviet Union and Yugoslavia no longer existed, but their successor states continued to be among the leading forces. Two newly independent countries of the former Yugoslavia and Soviet Union, Croatia and Lithuania, won the silver and bronze medals respectively. Americans Sue Bird and Diana Taurasi are the all time leader for the most Olympic medals in basketball, with five gold, while Teresa Edwards has four gold and one bronze. Seven players have won four medals: American Lisa Leslie, Tamika Catchings, (each with four golds with the women's team) and Carmelo Anthony (three golds and one bronze with the men's team), the Soviet Gennadi Volnov (one gold, two silver, one bronze) and Sergei Belov (one gold, three bronze), and Australians Kristi Harrower and Lauren Jackson (both with three silvers and one bronze). Leslie, Bird, Catchings, and Taurasi are the all time leaders for the most consecutive gold medal wins in basketball. Six other individuals, all American, have won three golds – Katie Smith, Dawn Staley, Sheryl Swoopes, Seimone Augustus, Sylvia Fowles, Kevin Durant – and 23 other players, not including the previously mentioned, have won three medals. The United States of America is by far the most successful country in Olympic basketball, with United States men's teams having won 16 of 19 tournaments in which they participated, including seven consecutive titles from 1936 through 1968. United States women's teams have won 9 titles out of the 11 tournaments in which they competed, including seven in a row from 1996 to 2020. Besides the United States, Argentina is the only nation still in existence who has won either the men's or women's tournament. The Soviet Union, Yugoslavia and the Unified Team are the countries no longer in existence who have won the tournament. The United States are the defending champions in both men's and women's tournaments. As of the 2016 Summer Olympics, 90 medals (30 of each color) have been awarded to teams from 20 National Olympic Committees. Two gold medal winning teams were inducted to the Naismith Memorial Basketball Hall of Fame in 2010. The 1960 U. S. Olympic team featured four players who would eventually enter the Hall of Fame, a head coach who would enter the Hall as a contributor, and a team manager who entered the Hall as a coach. The 1992 U. S. Olympic team, better known as the "Dream Team", had 11 future Hall of Fame players, along with three coaches who were inducted to the Hall as coaches (one of whom was previously inducted separately for his accomplishments as a player). On June 9, 2017, the Executive Board of the International Olympic Committee announced that 3x3 basketball would become an official Olympic sport as of the 2020 Summer Olympics in Tokyo, Japan, for both men and women. TOC
Баскетбол
1936 Берлин Сэм БалтерРальф БишопДжо ФортенберриТекс ГиббонсФрэнсис ДжонсонКарл НоулзФрэнк ЛюбинАрт МоллнерДональд ПайперДжек РагландУиллард ШмидтКарл ШиДюан СвонсонБилл УитлиГордон ЭйчсонИан ЭллисонАрт ЧепменЧак ЧепменЭдвард ДоусонИрвинг МеретскийДуг ПеденДжеймс СтюартМалькольм УайзманКарлос БорхаВиктор БорхаРодольфо ЧоперенаЛуис де ла ВегаРауль ФернандесАндрес ГомесСильвио ЭрнандесФрансиско МартинесХесус ОльмосХосе ПамплонаГрир Скоузен1948 ЛондонКлифф БаркерДон БарксдейлРальф БирдЛеу БекВинс БорилаГордон КарпентерАлекс ГрозаУоллес ДжонсБоб КурландРэй ЛамппР.С. ПиттсДжесси РеникДжэки РобинсонКенни РоллинсАндре БаррайсМишель БонневиАндре БюфьерРене ШокаРене ДеренсиМорис ДесаймоннеАндре ЭвенМорис ЖирардоФернан ГийуРаймонд ОффнерЖак ПеррьеИван КёненЛюсьен РебюффикПьер ТиолонАлгодãoБразРуи де ФрейташМаркус Винисиус ДиашАфонсу ЭвораАлешандре ЖеминьяниАльфредо да МоттаАльберто МарсонНильтон ПашекоМассинет Сорчинелли1952 ХельсинкиРон БонтемпсМарк ФрайбергерУэйн ГлазгоуЧарли ХоагБилл ХоугландДжон КеллерДин КеллиБоб КенниБоб КурландБилл ЛиенхардКлайд ЛавелеттФрэнк МаккейбДэн ПиппинХоуи УильямсСтепас БутаутасНодар ДжорджикияАнатолий КоневОтар КоркияХейно КруусИльмар КулламЮстинас ЛагунавичюсЙоан ЛёссовАлександр МоисеевЮрий ОзеровКазис ПеткевичюсСтасис СтонкусМайгонис ВалдманисВиктор ВласовМартин Акоста и ЛараЭнрике БалиньоВикторио СислинскасЭктор КостаНельсон ДемаркоЭктор Гарсиа ОтероТабаре Ларре БорхесАдесио ЛомбардоРоберто ЛовераСерхио МаттоУилфредо ПелаэсКарлос Роселло1956 МельбурнК.С. ДжонсБердетт ХалдорсонКарл КейнГилберт ФордДик БушкаДжеймс УолшЧарльз ДарлингУильям ЭвансБилл ХоугландРоберт ЖанжерарБилл РасселлРональд ТомсикАркадий БочкаревМайгонис ВалдманисВиктор ЗубковЯнис КруминьшАлгирдас ЛауритиенасВальдис МуйжниексЮрий ОзеровКазис ПеткевичюсМихаил СемёновСтасис СтонкусМихаил СтуденецкийВладимир ТорбанКарлос БликсенРамиро КортесЭктор КостаНельсон ЧеллеНельсон ДемаркоЭктор ГарсиаКарлос ГонсалесСерхио МаттоОскар МоглияРауль МераАриэль ОласкоагаМилтон Скарон1960 РимДжей АрнеттУолт БелламиБоб БузерТерри ДишingerБердетт ХалдорсонДарралл ИмхоффАллен КеллиЛестер ЛейнДжерри ЛукасОскар РобертсонЭдриан СмитДжерри УэстЮрий КорнеевЯнис КруминьшГурам МинашвилиВальдис МуйжниексЦезарь ОзерсАлександр ПетровМихаил СемёновВладимир УгрекелидзеМайгонис ВалдманисАльберт ВальтинГеннадий ВолновВиктор ЗубковЭдсон Биспо дос СантосМойзес БласВальдемар БлатскаускасАлгодãoКармо де СоузаКарлос Домингос МассониВальдир Жералдо БоккардоВламир МаркесАмаури Антонио ПасосФернандо Перейра де ФрейташАнтонио Сальвадор СукарЭдуардо Шалл Ятыр1964 ТокиоДжим БарнсБилл БрэдлиЛарри БраунДжо КалдвеллМэл КаунтсДик ДэвисУолт ХаззардЛусиус ДжексонПит МаккафриДжефф МаллинсДжерри ШиппДжордж УилсонАрменак АлачачянНиколай БэглиВячеслав ХрынинЮрис КалниньшЮрий КорнеевЯнис КруминьшЯак ЛипсоЛеван МосешвилиВальдис МуйжниексАлександр ПетровАлександр ТравинГеннадий ВолновЭдсон Биспо дос СантосФридрих Вильгельм БраунКармо де СоузаКарлос Домингос МассониВламир МаркесВиктор МиршавкаАмаури Антонио ПасосУбиратан Перейра МасиелАнтонио Сальвадор СукарЯтыр Эдуардо ШаллЖозе Эдвар СимонесСерхио де Толедо Мачадо1968 МехикоМайкл БарреттДжон КлоусонДон ДиКэлвин ФоулерСпенсер ХейвудБилл ХоскетДжим КингГлинн СолтерсЧарльз СкоттМайк СиллиманКеннет СпейнДжозеф УайтДрагутин ЧермакКрешимир ĆосичВладимир ЦветковичИво ДанеуРадивой КорачТрайко РайковичЗоран МароевичДрагослав РажнатовичПетар СкансиДамир ШолманНикола ПлећашАльоша ЗоргаАнатолий ПоливодаАнатолий КрикунВадим КапрановВладимир АндреевСергей КоваленкоМодестас ПаулаускасЯак ЛипсоГеннадий ВолновПриит ТомсонЗураб СаканделидзеЮрий СелиховСергей Белов1972 МюнхенАнатолий ПоливодаМодестас ПаулаускасЗураб СаканделидзеАлжан ЖармухамедовАлександр БолошевИван ЕдешкоСергей БеловМихаил КоркияИван ДворныйГеннадий ВолновАлександр БеловСергей КоваленкоКеннет ДэвисДаг КоллинзТом ХендерсонМайк БэнтомРоберт ДжонсДуайт ДжонсДжеймс ФорбсДжим БрюерТом БерлесонТом МакмилленКевин ДжойсЭд РэтлэффХуан ДомекРуперто ЭррераХуан РокаПедро ШаппеМигель Альварес ПосоРафаэль КанисаресКонадо ПересМигель КальдеронТомас ЭррераОскар ВаронаАлехандро УргельесФранклин Стандарт1976 МонреальФил ФордСтив ШеппардЭдриан ДантлиУолтер ДэвисКуинн БакнерЭрни ГрунфельдКеннет КаррСкотт МэйТейт АрмстронгТом ЛаГардФил ХаббардМитч КупчакБлагое ГеоргиевскиДраган КићановичВинко ЕловацРайко ЖижичЖелько ЙерковАндро КнегоЗоран СлавничКрешимир ĆосичДамир ШолманЖарко ВарайичДражен ДалипагичМирза ДелибашичВладимир АрзамасковАлександр СальниковВалерий МилосердовАлжан ЖармухамедовАндрей МакеевИван ЕдешкоСергей БеловВладимир ТкаченкоАнатолий МышкинМихаил КоркияАлександр БеловВладимир Жигили1980 МоскваАндро КнегоДраган КићановичРайко ЖижичМиховил НакичЖелько ЙерковБранко СкрочеЗоран СлавничКрешимир ĆосичРатко РадовановичДуе КрстуловичДражен ДалипагичМирза ДелибашичРомео СаккеттиРоберто БрунамонтиМайкл СильвестерЭнрико ЖилардиФабрицио Делла ФьориМарко СольфриниМарко БонамикоДино МенегинРенато ВиллальтаРенцо ВеккьятоПьерлуиджи МарцоратиПьетро ДженералиСтанислав ЕреминВалерий МилосердовСергей ТаракановАлександр СальниковАндрей ЛопатовНиколай ДеругинСергей БеловВладимир ТкаченкоАнатолий МышкинСергеюс ЙовайшаАлександр БелостенныйВладимир Жигили1984 Лос-АнджелесСтив АлфордЛеон ВудПатрик ЮингВерн ФлемингАлвин РобертсонМайкл ДжорданДжо КляйнДжон КончакУэйн ТисдейлКрис МаллинсСэм ПеркинсДжеффри ТернерХосе Мануэль БейранХосе Луис ЛьорентеФернандо АрсегаХосеп Мария МаргалльАндрес ХименесФернандо РомайФернандо Мартин ЭспинаХуан Антонио КорбаланИгнасио СолосабальХуан Доминго де ла КрусХуан Мануэль Лопес ИтурриагаХуан Антонио Сан ЭпифаниоДражен ПетровићАлександр ПетровићНебојша ЗоркићРайко ЖижичИван СунараЕмир МутапчичСабит ХадићАндро КнегоРатко РадовановичМиховил НакичДражен ДалипагичБранко Вукићевић1988 СеулАлександр ВолковТиит СоккСергей ТаракановШарунас МарчюлёнисИгорьс МиглиниексВалерий ТихоненкоРимас КуртинайтисАрвидас СабонисВиктор ПанкрашкинВальдемарас ХомичюсАлександр БелостенныйВалерий ГоборовДражен ПетровићЗдравко РадуловичЗоран ЧутураТони КукочЖарко ПаспальЖeljко ОбрадовићЮре ЗдовцСтојко ВранковићВладе ДивацФраньо АраповићДино РађаДанко ЦвјетићанинМитч РичмондЧарльз Э. СмитЧарльз Д. СмитБимбо КолесДжефф ГрейерУилли АндерсонСтейси ОгмонДэн МайерлеДэнни МэннингДж. Р. РейдДэвид РобинсонХерси Хокинс1992 БарселонаЧарльз БарклиЛарри БердКлайд ДрекслерПатрик ЮингМэджик ДжонсонМайкл ДжорданКристиан ЛэттнерКарл МэлоунКрис МаллинсСкотти ПиппенДэвид РобинсонДжон СтоктонВладан АлановичФраньо АраповићДанко ЦвјетићанинАлан ГреговАријан КомазецТони КукочАрамис НагличВелимир ПерасовичДражен ПетровићДино РађаЖан ТабакСтојко ВранковићРоман БраздаускасВальдемарас ХомичюсДариус ДимавичюсГинтарас ЭйникисСергеюс ЙовайшаАртурас КарнишовасГинтарас КрапикасРимас КуртинайтисШарунас МарчюлёнисАлвидас ПаздраздисАрвидас СабонисАрунас Висоцкас1996 АтлантаЧарльз БарклиГрант ХиллАнферни ХардуэйДэвид РобинсонСкотти ПиппенМитч РичмондРегги МиллерКарл МэлоунДжон СтоктонШакил О'НилГэри ПэйтонХаким ОлаювонМирослав БеричДеян БодирогаПредраг ДаниловичВладе ДивацАлександр ДжорджевичНикола ЛончарСаша ОбрадовичЖарко ПаспальЖeljко РебрачаЗоран СавичДеян ТомашевичМиленко ТопичГинтарас ЭйникисАндриус ЮркунасАртурас КарнишовасРимас КуртинайтисДариус ЛукминасШарунас МарчюлёнисТомас ПачесасАрвидас СабонисСаулюс ШтомбергасРитис ВайшвилаЭурелиюс ЖукаускасМиндаугас Жукаускас2000 СиднейШариф Абдур-РахимРэй АлленВин БейкерВинс КартерКевин ГарнеттТим ХардуэйАллан ХьюстонДжейсон КиддАнтонио МакдиссАлонзо МорнингГэри ПэйтонСтив СмитДжим БилбаЯнн БонатоМакан ДиоумасЛоран ФуарестТьерри ГадуСирил ЖюльянКроуфорд ПалмерАнтуан РигадоСтефан РисашерЛоран…