Оденсе қаласы: Әкімшілік, экономика және тарихы

Кіріспе

Оңтүстік Даниядағы қала, Дания

Муниципальдік әкімшілік

Оденсе муниципалитеті – Оденсе қаласын ғана емес, сонымен қатар оны қоршаған қала маңындағы елді мекендер мен ауылдарды қамтитын әкімшілік бірлік. Оденсе қалалық кеңесі 29 мүшеден тұрады, оның ішінде мэр де бар. Оденсе қаласының бұрынғы мэрі Анкер Бойе Социал-демократиялық партияның мүшесі. Оның алғашқы мерзімі 1993 жылдан 2005 жылға дейін болды, ол кезде ол консерватор Ян Бойеден жеңілді. Ол 2009 жылғы сайлауда қайта сайланды және Қызыл-Жасыл Альянс, Социалистік Халық партиясы және Социал-демократтармен коалиция құрды. Қалалық кеңестің ұраны – «At lege er at leve» («Ойнау – өмір сүру»), ол 2017 жылға жоспарланған мақсаттармен білім беру, инновация, даму және өсуге қатысты жаңа көзқарасты бейнелейді. Бойе және оның әкімшілігі 2005 жылы Ханс Кристиан Андерсеннің 200 жылдығына арналған тойларды дұрыс ұйымдастырмағаны үшін, әсіресе Тина Тернермен 13 миллион кроналық тапшылыққа әкелген келісімшартқа қол қойғаны үшін сынға ұшырады. 2013 жылғы муниципалдық сайлауда Бойе либералдар мен солшылдардан жеткілікті қолдау алып, 2014 жылдың басынан бастап мэр лауазымын сақтап қалды. Бойе 2016 жылдың желтоқсан айында 2017 жылдың 1 қаңтарында мэрліктен кететінін хабарлады. Оденсе қаласының жаңа мэрі Питер Рахбек Юэль болды, ол да социал-демократтардың мүшесі. Рахбек Юэль уәделенгендей Бойеден кейін қызметке кірісті және 2017 жылдың қарашасында өткен муниципалдық сайлаудан кейін мэр болып қызмет етуді жалғастырды.

Экономика

Оденсе – Финнің ең маңызды өнеркәсіптік және сауда орталығы, ал қаланың Даниядағы орталық орналасуы оны ұлттық конгресс және құрылтай орталықтарының біріне айналдырды. Кәсіпорындардың қатарында Albani Brewery, ABB (Asea Brown Boveri), Kansas Workwear (киім), Plus Pack (консервалар мен ыдыстар) және Riegens / SG Lighting сияқты электр өнеркәсібіндегі өндірушілер бар. Соңғы жылдары өндірістен қызмет көрсету саласына қарай жалпы тенденция байқалады. 2002 жылы жұмыс күшінің 51% қызмет көрсету саласында, ал тек 13% өнеркәсіпте жұмыс істеді. Бір кезде Даниядағы ең ірі кеме құрылыс орны болған Lindø Wharf қазір оффшор индустриясы үшін компоненттерді өндіру және сақтауға маманданған Lindø индустриялық паркіне айналдырылды, бұл жаңа арендаторлардың көптеген мүмкіндіктерін ашты. GASA ірі бау-бақша шаруашылығы орталығы болып, елдің көп бөлігіне және экспортқа жеміс-жидек, көкөніс, гүлдер мен өсімдіктермен қамтамасыз етеді. Rosengårdcentret сауда орталығы Оденсе қаласының оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан. Орталық 1971 жылы салынған және Даниядағы ең ірісі болып табылады, онда 150-ден астам дүкен, сондай-ақ мейрамханалар, кинотеатр және фитнес орталығы бар. Қала орталығында, әсіресе Конгенсгаде және Вестергаде және олармен іргелес жаяу жүргіншілер көшелерінде әртүрлі дүкендерді табуға болады. Туризм қаланың маңызды табыс көзі болып табылады. 2008 жылы Оденсе муниципалитеті туризмнен түскен табыс бойынша Данияда жетінші орынды иеленді, жыл сотында 1,6 миллион Дания кронасына жетті. 2011 жылы Оденсе хайуанаттар бағы Финнің ең танымал туристік орны және Даниядағы ең танымал он бірінші орынды иеленді, оны 405 913 адам барып көрді. Хайуанаттар бағы 1930 жылы құрылған, ауданы шамамен 2000 га жерді алып жатыр және 147 түрінен 2000-ға жуық жануарды қамтиды. 2001 жылы Оденсе хайуанаттар бағы Оңтүстік Америка жануарларын көрсететін 60 миллион Дания кронасы тұратын «Океанариумды» ашты. Қаладағы түнгі өмір Брандтс-пассажда өркен жаяды, онда көптеген мейрамханалар, барлар мен кафелер орналасқан, мысалы Envy Lounge, Australian Bar, Brandts Kladefabrik және Cafe Biografen. Джаз клубы Jazzhus Dexter Виндегадеде орналасқан. Түнгі өмірдің басқа да танымал орындарына Franck A, Froggys және Club Retro кіреді. Ресторандардың қатарында Cuckoos Nest бары және рестораны, Brasserie Klitgaard, 17 ғасырдағы жартылай ағаштан салынған үйде орналасқан Den Gamle Kro, Kvægtorvet, жетекші шеф-аспаз Клавс Стирбек басқарады, ол жаңа балық және ет тағамдарын ұсынады (қазір жабық), сондай-ақ Ханс Кристиан Андерсен үйінің қарсы жағындағы 18 ғасырлық коттеджде орналасқан Under Lindetraet, француз-дандық тағамдарды ұсынады. Танымал қонақүйлерге Radisson SAS HC Andersen Hotel, өзінің brasserie бары бар First Hotel Grand, 68 бөлмелі ескі ағылшын стиліндегі Clarion Collection Hotel Plaza, Ханс Кристиан Андерсен мұражайына жақын орналасқан City Hotel және 140 бөлмелі Danhostel Odense City кіреді.

Odense is Funen's most important industrial and commercial centre, and the city's central location in Denmark makes it one of the national convention and congress centres. Enterprises include the Albani Brewery, ABB (Asea Brown Boveri), Kansas Workwear (clothing), Plus Pack (canning and containers) as well as manufacturers in the electrical sector such as Riegens / SG Lighting. In recent years there has been a general trend from manufacturing into the service sector. By 2002, 51% of the workforce was employed by the service sector while only 13% were working in industry. Lindø Wharf, once Denmark's largest shipbuilding facility, has now been converted into Lindø Industrial Park specialising in the production and storage of components for the offshore industries, creating a variety of new tenants. GASA, a large horticultural centre, supplies fruit, vegetables, flowers and plants to most of the country as well as for export. The Rosengårdcentret shopping centre is located in the south eastern part of Odense. The centre dates from 1971 and is the largest in Denmark with floor space and more than 150 shops as well as restaurants, a cinema and a fitness centre. A wide variety of shops can be found in the city centre, especially on Kongensgade and Vestergade and adjacent pedestrian streets. Tourism is an important source of income for the city. In 2008 Odense Municipality was listed seventh in Denmark for turnover on tourism, reaching 1.6 million Danish kroner for the year. In 2011, Odense Zoo was Funen's most popular tourist attraction and the eleventh most popular in Denmark with 405,913 visitors. The zoo was founded in 1930 and covers an area of and has roughly 2,000 animals, covering 147 species. In 2001, Odense Zoo inaugurated a DKK 60 million "Oceanium" featuring South American animal life. Nightlife in the city culminates in Brandts Passage, which contains numerous restaurants, bars and cafes, such as the Envy Lounge, Australian Bar, Brandts Kladefabrik and Cafe Biografen. The jazz club, Jazzhus Dexter, is situated on the Vindegade. Other notable nightlife venues include Franck A, Froggys and Club Retro. Restaurants include the Cuckoos Nest bar and restaurant, the Brasserie Klitgaard, the Den Gamle Kro, set in a 17th century half timbered house, Kvægtorvet, run by leading chef Klavs Styrbæk who serves fresh fish and meat dishes, which is now closed, and the Under Lindetraet in an 18th century cottage opposite the Hans Christian Andersen house which serves Franco Danish cuisine. Hotels of note include the Radisson SAS HC Andersen Hotel, the First Hotel Grand with its brasserie bar, the 68 room Old English style Clarion Collection Hotel Plaza, City Hotel, which is in close proximity to the Hans Christian Andersen museum, and the 140 room Danhostel Odense City.

Көрнекті орындар

Ноннебаккен – Оденсе аймағындағы төбе. Бұл жерде Данияның алты бұрынғы викинг сақиналы қамалының бірі орналасқан. Ол шамамен 975 жылы әкесі Гарольд Блютузды елден қуғынға салуға және Вуллинге (қазіргі Польша) Йомсвикингтерге паналауға мәжбүр еткен Суэйн Форкбардтың тұсында салынған. Бұл бекініс иесіне төбе маңынан өтетін Оденсе өзенін бақылау мүмкіндігін берді. Форттың археологиялық қалдықтары он тоғызыншы ғасырдың соңында Odd Fellow ложасының ғимараты салынған кезде ауыр зақымдалды.

Шіркеулер

Оденсе – Фюн епископтарының орталығы. Қасиетті Кнуд соборы (Sankt Knuds Kirke) бұрын сол аттас үлкен бенедиктин монастырымен байланысты болған және Даниядағы ең ірі әрі әсем ғимараттардың бірі. Алғаш рет 1081–1093 жылдар аралығында салынған шіркеу, 13 ғасырда таза готика стилінде кірпіштен қайта жаңартылған. Алтардың астында Данияның қасиетті қамқоршысы Кнуд (Knud) және оның інісі жерленген. Екі қаңқаның жанында Византиялық матаның үлкен бөлігі қойылған. Соборда Данияның ең танымал құрбандық алтарінің бірі – Клаус Бергтің тамаша триптихі бар. Король Йенс және Кристиан II қалаға жерленген. 1908 жылы салынған және киеленген Сент-Албан шіркеуі нео-готика стиліндегі Оденсе қаласының Рим-католик шіркеуі. Оның мұнарасы биік. 13 ғасырда салынған және 1851–1852 жылдары, сондай-ақ 1864 жылы қайта жаңартылған Қасиетті Мария шіркеуі (Vor Frue Kirke немесе Біздің Анамыз шіркеуі) Любектің Клаус Бергінің 16 ғасырлық оюлы құрбандық алтарын қамтиды. 1295 жылы алғаш рет айтылған Сент-Джон шіркеуі (Sankt Hans Kirke) Сент-Джон ордені деп те аталатын госпитальерлер орденімен салынған. 1636 жылы қайта салынғандықтан және кейіннен жаңартылғандықтан, бастапқы құрылыстан көп нәрсе қалмаған. Қызыл кірпіштен салынған, апсида қабырғасында көлденең әшекейлермен, үлкен готикалық терезелері бар. Мұнарадағы қоңыраулардың біріндегі 1496 жылғы жазу шіркеудің аяқталу күні болуы мүмкін. Мұнара бастапқыда монастырь ретінде салынған Оденсе сарайының іргесінде орналасқан. Ансгар шіркеуі Орта ғасырдан бері Оденседе салынған алғашқы шіркеу. 1902 жылы аяқталып, Нильс Якобсеннің жобалауымен, қызыл кірпіштен, гранит негізде, кеш римдік стилінде салынған. Крест тәрізді интерьерді биік, шпильді қоңырау мұнарасы толықтырады. 1920 жылы киеленген Бейбітшілік шіркеуі (Fredenskirke) Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуына деген алғыс ретінде осылай аталған. Шіркеуді Копенгагендегі Грунтвиг шіркеуін жобалаған Педер Вильгельм Дженсен Клинт салған.

Odense is the see of the bishop of Funen. Saint Canute's Cathedral (Sankt Knuds Kirke) was formerly connected with the great Benedictine monastery of the same name, and is one of the largest and finest buildings of its kind in Denmark. Originally dating from 1081 to 1093, the church was rebuilt in the 13th century in brick in a pure Gothic style. Under the altar lies Canute (Danish: Knud), the patron saint of Denmark and his brother on public display. A large fragment of Byzantine cloth is displayed next to the two skeletons. The cathedral also boasts one of Denmark's most remarkable altarpieces, a magnificent triptych by Claus Berg. Kings Jens and Christian II are buried in the city. St Alban's Church, built in the Neogothic style and consecrated in 1908, is the Roman Catholic church of Odense. Its steeple is high. St Mary's Church (Vor Frue Kirke or Our Lady's Church), built in the 13th century and restored in 1851–1852 and again in 1864, contains a carved 16th century altarpiece by Claus Berg of Lübeck. St John's Church (Sankt Hans Kirke), first mentioned in 1295, was built by the Knights Hospitaller, also known as the Order of Saint John. Not much of the original building remains as it was rebuilt in 1636 and subsequently restored. Built of red brick with horizontal decorations on the chancel wall, it has large Gothic windows. The date of 1496 on one of the bells in the step ribbed tower may well be the year the church was completed. The tower is adjacent to Odense Palace which was originally built as a monastery. Ansgars Church was the first church to be built in Odense since the Middle Ages. Completed in 1902, it was designed by Niels Jacobsen in the late Romanesque style in red brick on granite foundations. The cross shaped interior is complemented by a spired bell tower, high. The Peace Church (Fredenskirke) consecrated in 1920 was so named in gratitude for the end of the First World War. The church was the work of Peder Vilhelm Jensen Klint who went on to design Copenhagen's Grundtvig's Church.

Қалалық әкімдік

Оденсе қалалық үйі (Odense Rådhus) ортағасырлық итальяндық стильде, Йохан Даниэль Херхелд пен Карл Лендорфтың тарихи стильде салынған. 1883 жылы аяқталған бұл үй қызыл кірпішпен қаланған, құмтас әшекейлерімен, сатылы қабырғаларымен және тісті қатармен безендірілген. Ол 1480 жылға дейін салынған кішігірім ғимараттың орнында тұр. 1937 жылы Бент Хельвег Мёллер үйді кеңейту конкурсында жеңіске жетті. 1942 жылы басты кіреберістегі мұнара бұзылып, қайта салынбады. Соғыс кезіндегі кешігулерге байланысты, кеңейту 1955 жылға дейін аяқталмады. 2005 жылы Ханс Кристиан Андерсеннің 200 жылдығына арналған іс-шаралар аясында үйдің ішкі жағы, кіреберіс залдары, мәжіліс залдары, банкет залы және кеңес отырыстар залы толыққанды жаңартылды.

Сарайлар мен театрлар

Оденсе сарайы Фредерик IV тарапынан салынған, ол 1730 жылы сол жерде қайтыс болды. Қазір әкімшілік ғимарат болып табылатын ол, 1536 жылы Корольдікке берілген, 15 ғасырға жататын Санкт-Ганс монастырының орнында тұр. Паркте орналасқан Корольдік бақ, Жохан Корнелиус Кригердің француз стиліндегі жобасы бойынша салынған. Оденсе театры алғаш рет 1796 жылы құрылған, Данияның екінші ең көне театр мекемесі және елдің үш ірі театрының бірі. Алғашқы ғимарат 1914 жылға дейін пайдаланылды, содан кейін Якобсен жобалаған жаңа ғимарат ашылды. Театрдың үш сахнасы бар: Store Scene, Værkstedet және Foyerscenen. Театр бұрынғы қант зауытында да сахналарды ұстайды – Sukkerkogeriet, онда 1941 жылы Копенгагеннен тыс құрылған алғашқы драма мектебі орналасқан. Театр тарихында 1877 жылдың 14 қарашасында Хенрик Ибсеннің "Қоғамның тіректері" атты алғашқы реалистік драмасының премьерасын қойғандығы үшін ерекше. Театр Momentum немесе Teater uden Ryglæn, қалалық әкімдік және Мәдениет министрлігінен қаржы алады. 2005 жылы құрылған бұл театр әр жыл сайын жаңа режиссерді тағайындайды, ол пьесалар мен актерлер жиынтығымен жылдың "көлемін" жасауға міндетті. Сонымен қатар, концерттер, пікірсайыстар, лекциялар және поэзия сияқты басқа да мәдени шаралар ұйымдастырылады. Данияның бес аймақтық оркестрінің бірі – Оденсе симфониялық оркестрі (Odense Symfoniorkester) 1946 жылы ресми түрде құрылды. Оркестр 1982 жылы ашылған Оденсе концерт залында орналасқан. Оркестрдің көптеген концерттері Карл Нильсен залында өтеді, онда 1212 орын бар және Marcussen & Son компаниясы салған 46 тізілімі бар үлкен орган орналасқан. Алғаш 1948 жылы құрылған Фюн операсы (Den Fynske Opera) жабылудан кейін 1996 жылы қайта ашылды. Ол қазіргі заманғы операларды дания тілінде қоюға маманданған.

Ханс Кристиан Андерсенмен байланыстар

Ханс Кристиан Андерсен ең әуелі ертегілерімен танымал, ол 1805 жылы Оденсе қаласында дүниеге келген. Оның туған жері – Ханс Йенсенс Штраде және Бангс Бодер көшелерінің қиылысындағы шағын сары үй деп есептеледі. 1908 жылы бұл үй Ханс Кристиан Андерсен мұражайы ретінде ашылды. Мұражай оның балалық шағынан бастап, қиын жағдайдағы аяқ киімшінің ұлы ретінде өскен кезінен, мектептегі оқуынан, жазушылық жолынан және кейінгі өмірінен, сондай-ақ оның таныстары мен бастан кешкен оқиғалары туралы мәліметтер беретін артефактілерді ұсынады. Андерсеннің балалық шағындағы үйі.

Қаланың барлық жерінде Ханс Кристиан Андерсеннің әңгімелерінен кейіпкерлерді бейнелейтін көптеген мүсіндер мен скульптуралар орналасқан. Олардың ішінде: "Түзек қақталған сарбаз", "Су қызы", "Шамшақшы", "Мүкі", "Тігіш инесі", "Патшаның жаңа киімі", "Теңіз жылқысы", "Қағаз қайық", "Ұшқыш сандық" және "Жабайы аққулар" бар. Собордың жанындағы Eventyrparken (Ертегілер саябағында) Андерсеннің ерекше мүсіні де орналасқан. 1888 жылы Луи Хассельриас жасаған бұл мүсінде ертегіші қолында кітап ұстап, көрермендерін ертегілерімен қуантуға дайын тұр.

Мұражайлар

Оденседегі мұражайлар негізінен Оденсе қалалық мұражайларымен, қалалық әкімшіліктің бөлімшесі арқылы басқарылады. Фюн өнер мұражайы (Fyns Kunstmuseum), бұрын Фюн епархиясының мұражайы деп аталған, Данияның ең көне өнер мұражайларының бірі, ол 1885 жылы құрылған. Онда Йенс Юэль, Данкварт Дрейер, П. С. Кройер және Х. А. Брендекильдеге тән ең маңызды туындылар жинақталған. Ашық аспандағы «Фюн ауылы» (Den Fynske Landsby) мұражайы Андерсеннің өміріндегі Даниядағы ауылдық өмірдің қандай болғанын көрсетуге тырысады және тарихи Оденседегі үйлерді қамтиды. Карл Нильсен мұражайы Карл Нильсеннің және оның әйелі, мүсінші Анна Мари Карл Нильсеннің өміріне арналған. Онда оның бала кезінен бастап, Нр. Линдерсе қалашығындағы өмірінен, музыкалық мансабы мен Еуропалық аренадағы жетістіктеріне дейінгі жолы баяндалады. Мұражайда оның скрипкалары, горны және роялі, сондай-ақ алты симфония, үш концерт, екі опера, камералық музыка және көптеген әндерді қамтитын музыкалық ноталары қойылған. Оденседегі Мёнтергарден мәдени-тарихи мұражайы – қалада сақталған ең маңызды Ренессанс кезеңінің ғимараттарының бірі, ол 1646 жылы Фальк Гёйе ақсүйекімен салынған. Мұражайда Оденседегі ерте викингтер тарихымен байланысты көптеген артефакттар бар және ғимаратқа жақын орналасқан Мёнтестраде тарамдарынан аталған, онда шамамен 1420 жылы монета соғу шеберханасы жұмыс істеген. Жартылай ағаштан салынған үйлердің ауласында орналасқан мұражайда Фюннің ежелгі тарихы, сондай-ақ Орта ғасырлар мен Ренессанс кезеңіндегі Оденсе туралы көрмелер ұйымдастырылған. Дания теміржол мұражайы – Данияның ұлттық теміржол мұражайы және Скандинавиядағы ең ірі мұражай. Ол 1975 жылы қаланың басты теміржол станциясына жақын бұрынғы локомотив депосында құрылды және барлық кезеңдердегі Дания теміржол тарихынан алынған 50 локомотив пен теміржол вагондары 20 рельсте орналасқан. Ең көне бу машинасы 1869 жылға дейін сақталып қалған. Оденседегі Брандтс фотосурет өнері мұражайы (Museet for Fotokunst) – фотосурет өнеріне арналған Данияның жалғыз ұлттық өнер мұражайы. Ол 1985 жылдың 13 қыркүйегінде Брандтс халықаралық өнер және мәдениет орталығының құрамында құрылды және 1987 жылы жеке көрме алаңын ашты. Оденседегі Медиа мұражайы 1849 жылдан бері Даниядағы сөз бостандығының тарихын, баспа ісінің дамуын және Данияның ірі газеті – Berlingske газетінің тарихын көрсетеді.

The museums in Odense are mainly governed by the Odense City Museums, a department of the municipal government. Funen's Art Museum (Fyns Kunstmuseum), formerly The Museum of Funen Diocese, is one of Denmark's oldest art museums, dating to 1885. It contains the principal works by Jens Juel, Dankvart Dreyer, P. S. Krøyer and H. A. Brendekilde. The open air The Funen Village museum (Den Fynske Landsby) tries to emulate what country life was like in Denmark at the time of Andersen's life and contains houses of historical Odense. The Carl Nielsen Museum is dedicated to the life of Carl Nielsen and his wife, the sculptor Anne Marie Carl Nielsen. It documents his life from his childhood in the town of Nr. Lyndelse, to his career and success on the European music scene, with his violins, his bugle and his grand piano on display, as well as a number of his musical scores, including six symphonies, three concertos, two operas, and chamber music and numerous songs. The Møntergården cultural history museum of Odense is one of the most notable remaining Renaissance buildings of the city, built in 1646 by the nobleman Falk Gøye. It has many artefacts related to the early Viking history in Odense, and is named after the narrow street Møntestræde adjacent to the building, where a coin workshop once operated in around 1420. Located in a courtyard of half timbered houses, the museum also has exhibits on Funen's ancient history, as well as Odense in the Middle Ages and the Renaissance. The Danish Railway Museum is the national railway museum of Denmark, the largest such museum in Scandinavia. It was established in 1975 in a former engine shed adjacent to the city's main railway station and has an area of over , with some 50 locomotives and railway carriages on 20 rail tracks from all periods of Danish rail history. The oldest steam engine dates back to 1869. The Brandts Museum of Photographic Art (Museet for Fotokunst) in Odense is the only national Danish art museum dedicated specifically to photographic art. It was founded on 13 September 1985 as part of the Brandts International Centre for Art and Culture and opened its own exhibition space in 1987. The Media Museum of Odense documents the history of the freedom of speech in Denmark since 1849, and the development of the printing press and the history of Danish broadsheet Berlingske.

Оденсе университеті

1964 жылы заңмен құрылған Оденсе университеті Копенгаген және Орхус университеттерінің үстінен түскен қысымды жеңілдету мақсатында құрылған үш жаңа провинциялық университеттің алғашқысы болды. Оқыту 1966 жылы басталды. 20-шы ғасырдың соңына қарай 11 000 студент және шамамен 5 000 қызметкер жұмыс істеді. 1998 жылы Оңтүстік Дания университетінің құрамына кіргенге дейін университетте гуманитарлық ғылымдар, медицина, табиғат және әлеуметтік ғылымдарды қамтитын төрт факультет болды. 1971 жылы ашылған университет ғимараты KHR Arkitekter архитектуралық бюросымен жобаланды.

Оңтүстік Дания университеті

Оңтүстік Дания университеті (Syddansk Universitet) 1998 жылы Оденсе университеті, Оңтүстік Дания бизнес мектебі (Handelshøjskole Syd), Оңтүстік инженерлік мектебі (Ingeniørhøjskole Syd) және Оңтүстік Ютландия университеті орталығының (Sydjysk Universitetscenter) бірігуі нәтижесінде құрылды. Басты кампусы Оденседе орналасқан, сонымен қатар Копенгаген, Эсбьерг, Колдинг, Слагельсе және Сондерборг қалаларында да бөлімшелері бар. 26 000 студентімен (2012 жылғы мәлімет бойынша) бұл Данияның үшінші ең ірі университеті болып табылады. Инженерлік факультет (Det Tekniske Fakultet) бірнеше институтты біріктіреді: Оденсе машина жасау техникумы (1905 жылы құрылған, ал 1962 жылы Оңтүстік инженерлік мектебіне айналған), Мадс Клаузен институты және Мэрск МакКинни Мёллер институты.

Басқа білім беру мекемелері

Оденседе Вейле қаласында орналасқан UCL University College бөлімдері де бар. Университет Фюн аймағындағы және Джеллинг, Вейле және Свендборг қалаларындағы бірнеше жоғары білім беру мекемелерінің бірігуі нәтижесінде құрылды. UCL қазіргі уақытта Нильс Борс аллеясындағы 1960 жылдардағы ғимараттарды толықтай жөндеуден өткізіп жатыр, онда Оденседегі қызметін шоғырландыруды жоспарлап отыр. 2014 жылдың тамызында Университет колледжінің Лиллебелт кампусын ашуды көздеп отыр. Бизнес саласында жұмыспен қамту мүмкіндіктерін арттыру мақсатында, Лиллебелт Кәсіби Жоғары Білім Академиясы (Erhvervsakademiet Lillebælt) 2009 жылы Tietgen Business College, SDE колледжі, Kold College және Vejle Business College бірігуі нәтижесінде құрылды. 2014 жылы академияда 3200 студент және 300 қызметкер жұмыс істеді. Оның оқу бағдарламалары Оденсе және Вейле қалаларының әртүрлі жерлерінде ұсынылады. Әкімшіліктің қолдауымен Оденсе Музыкалық мектебі (Odense Musikskole) 25 жасқа дейінгі балалар мен жастарға музыкалық білім беру курстарын ұсынады. Kold College – жекеменшік білім беру мекемесі, ол азық-түлік, ауыл шаруашылығы және бағбандарлық салалары бойынша кәсіптік курстарды ұсынады. 2004 жылы Datum Tekniske Skole және Gartnerskolen Søhus біріккеннен кейін құрылған, ал 2008 жылы Kold College деп атауын өзгертті. Колледж сонымен қатар табиғат ғылымдары бойынша орта білім беру курстарын ұсынады. Колледжке 19 ғасырдың ортасында Фюн аймағында кәсіптік мектептерді құрған Кристиан Колдтың есімі берілген. Фюн өнер академиясы – Брандтс кешенінде орналасқан тәуелсіз, ұлттық деңгейде мойындалған білім беру мекемесі, ол бейнелеу өнері саласында 5 жылдық оқу курсын ұсынады. Оденседе сегіз гимназия (грамматикалық мектептер), 21 мемлекеттік мектеп, сондай-ақ бірнеше жеке мектептер бар.

Спорт

Оденсенің ең маңызды футбол клубтары – Оденсе Болдклуб (OB), BK Мариенлист (BM), B1909 және B1913. OB клубы 1887 жылы Оденсе Крикет клубы (Оденсе Крикет Клубы) ретінде құрылған. 1893 жылы футбол клубтың қызметіне енгізілгеннен кейін, оның аты Оденсе Болдклубқа өзгертілді. Клуб үш рет ұлттық чемпионатты және бес рет кубокты жеңіп алды. Клуб өз үй матчтарын Оденсе стадионында, сондай-ақ Оденсе Стадионы деп белгілі, өткізеді. 1922 жылы құрылған BK Мариенлист Данияның 2-ші дивизионында ойнайды және үй ойындарын 1200 орындық Marienlystcentret стадионында өткізеді. Клубтың танымал волейбол командасы да бар. RC Odense Линдё RSC клубымен бірлесіп, қала атынан регби спортында өнер көрсетеді. Оденсе Булдогс – Оденседегі кәсіби хоккей командасы. Олар Данияның Metal Ligaen жоғары лигасында ойнайды, Фюн аймағынан шыққан жалғыз команда. Теннис спорты бойынша Tennis Club Odense Оденсе өзенінің жанында орналасқан. 2014 жылы Мариенлистте елдегі ең ірі теннис орталығы ашылуға тиіс. Оденсе қаласында жыл сайын Х.С. Андерсен марафоны өткізіледі. Көктем мерекесінде балалар 2,5-тен 10 шақырымға дейінгі қашықтықтағы Eventyrløbet (Ертегілер жүгірісі) іс-шарасына қатыса алады. Оденседе жеңіл атлетика, бадминтон, баскетбол, бокс, альпинизм, велосипед спорты, ескек есу, фехтование, футбол, гольф, гимнастика, гандбол, джиу-джитсу, каратэ, ат спорты, роликтермен сырғанау, ату, жүзу, үстел теннисі, теннис, волейбол, йога және күрес сияқты көптеген кішігірім спорт клубтары бар, сондай-ақ мүгедектерге арналған жабдықтармен маманданған бірнеше клубтар да бар.

Электрондық спорт

2017 жылдың желтоқсан айының басында ESL Pro League 6-шы маусымының финалы 4000 орындық Arena Fyn аренасында өтті. Бұл іс-шара 2018 жылдың желтоқсан айында Оденсеге 8-ші маусымның финалымен қайта оралды, оны жергілікті команда Астралис жеңіп алды. ESL Pro League 10-шы маусымының офлайн финалы да осы қалада өткізілді.

Қайық

Оденсе порты үш негізгі бассейнден және канал бойындағы бірнеше құрылыстардан тұрады, олардың жалпы ұзындығы шамамен тең. Портта ұзындығы және су айырысы бар кемелерге қызмет көрсетіледі. Танкерлерге арналған кемежай каналдың оңтүстік жағында, порттан тыс орналасқан және танкерлерге, жалпы жүк кемелеріне, жаппай жүкке және сұйық газ кемелеріне арналған жабдықтармен жабдықталған, ал тереңдігі шамамен тең.

Ұлы белдеу көпірі

Оденсеге қолжетімділік екі негізгі Дания аралдары – Зеландия және Фюн арасындағы паром қызметі 1997 жылы пойыз қатынасы үшін, 1998 жылы автомобиль қатынасы үшін ашылған Ұлы Белдеу көпірімен алмастырылғанда күрт артты. Көпір ашылғанда ол әлемдегі екінші ең ұзын аспалы көпір еді. Орхусқа пойызбен 1 сағат 33 минутта жетуге болады, ал Ұлы Белдеу көпірінің арқасында Копенгагенге пойызбен сағаттың төрттен бір бөлігінен де аз уақытта барып жетесіз.

Темір жол, автобус және трамвай

Оденсе қаласының басты теміржол станциясы – Оденсе станциясы Копенгаген мен Ютландия арасындағы теміржол желісінде орналасқан. Халықаралық пойыздар қаламен Германияның Гамбург қаласын байланыстырады. Жергілікті және аймақтық пойыздар Оденсені Данияның басқа аймақтарымен байланыстырады. Оденсе мен Свендборг арасында жеке жолаушылар темір жолы – "Svendborgbanen" жұмыс істейді. Бұрын Оденсе Фюн аймағының көптеген жағалау қалаларымен теміржол арқылы байланысқан, бірақ бұл байланыстар 1950-1960 жылдары жабылған. Бүгінде бұл аймақтық бағыттарды мемлекеттік "FynBus" компаниясының автобустары қамтамасыз етеді, ол қаланың маңындағы аудандарды қала орталығымен байланыстыратын қалалық автобус қызметін де жүргізеді. 2022 жылдың 28 мамырында Оденседе жаңа трамвай желісі іске қосылды. 14,5 шақырымдық екі рельстік желі солтүстік-батыстағы Таруптан басталып, станцияға, Сидданск Университетіне, ауруханаға және оңтүстіктегі Хьяллеске дейін созылады, барлығы 26 аялдама бар. Желіні ұзарту мүмкіндіктері қарастырылуда.

Жол

Оденсе автомобиль жолы арқылы Зеландия және Ютландияға Фун автожолымен (Fynske Motorvej), E20 магистралінің бір бөлігімен, ал Фюннің оңтүстік бөлігіндегі Свендборгқа – Данияның 9-шы ұлттық жолын құрайтын Свендборг автожолы (Svendborgmotorvejen) арқылы қосылады. Оденсе мен Фюнның қалған бөлігін тікелей байланыстыратын тағы да бірнеше шағын маршруттар бар, олар барлық жағалау қалаларына жол ашады. 2015 жылы Даниядағы алғашқы Дивергенттік алмастырғыш (DDI) – "Dynamisk Ruderanlæg" жобасы жасалды, ол Fynske Motorvej (E20) магистраліндегі 52-ші алмастырғышты жаңартуды көздеді. Бұл алмастырғыш Assesvej жолымен қиылысады және американдық үлгідегі DDI дизайнына сәйкес келеді. Жаңа дизайндалған алмастырғыш 2017 жылдың 17 қыркүйегінде қозғалысқа ашылды. Компьютерлік модельдеу және жерді пайдалану нәтижесінде DDI тиімді шешім ретінде танылды.

Ауа

Оденсе қаласын Оденсе әуежайы қамтамасыз етеді, ол көбінесе жаз айларында туристік курорттарға рейстер ұсынады.

Оденседегі велосипедпен жүруге арналған бастамалар

2016 жылы Данияның Оденсе қаласы велосипедпен саяхаттауды тиімді ету үшін жаңа технологияны енгізді. Көбінесе, қатты жаңбыр жауғанда велосипедшілер жол тораптарында ұзақ уақыт жаңбыр астында күтуге мәжбүр болады, бұл оларды сол күні жұмысқа велосипедпен барудан ойындырады. Бұл мәселені шешу үшін Оденсе қаласы өздерінің супер велосипед жолдарындағы жол тораптарына жаңбыр сенсорларын орнатты. Бұл сенсорлар қозғалыс детекторымен өзара әрекеттеседі, бұл жүйенің торапқа 70 метрлік қашықтықта велосипедтердің бар екенін анықтауға мүмкіндік береді. Содан кейін жасыл жарық автоматты түрде ұзартылады. Торапта велосипедшілерге жүйе туралы түсіндіретін шағын белгі орнатылған, ал жарық жанғанда олар жүйенің жұмыс істеп жатқанын көре алады. Бұл технология велосипедшілерге жасыл жарықты 20 секундқа дейін ұзартуға мүмкіндік береді, соның арқасында олардың жалпы саяхаты тиімдірек, қауіпсіз және құрғақ болады. Данияның Велосипедтік елшілігі осы зерттеулер мен бастамаларды жетекшілік ететін ұйым. Оденседе велосипедпен жүру мәдениеті кең таралғандықтан, сын көп болмаса да, көлікпен жүретіндер жасыл жарықтың ұзаруына наразы болар еді. Алайда, елшілік жаңбыр астында қалу мен көлікте қорғалған болудың әділдігіне байланысты, көп қарсылық күтпесе керек. Бұл жүйе айына 3 реттен аспайды. Бұл бастама велосипедшілер үшін дәліз ағыны мен жылдамдығын оңтайландырып қана қоймай, сонымен қатар «жасыл толқынды» күшейтеді. «Жасыл толқын» – бірнеше тораптан тоқтамай өту мүмкіндігі ретінде танымал. Велосипедтік елшілігі жаңбыр сенсорларын орнату арқылы осы мақсатқа жетпек, сондай-ақ технологияны қаланың басқа тораптарына енгізіп, тұрақты көлік жүйесін құруды жоспарлап отыр. Соңында велосипедпен жүру көлікпен жүруден оңайырақ болады.

Денсаулық сақтау

1912 жылы құрылған Оденсе университетінің ауруханасы (Odense University Hospital, OUH) денсаулық сақтау саласында ғана емес, Оңтүстік Дания университетінің Клиникалық зерттеулер институтымен бірлесіп зерттеу жүргізуде де маңызды рөл атқарады. OUH Даниядағы ең ірі ауруханалық кешен және Оденседегі ең ірі жұмыс беруші болып табылады. 2006 жылы ауруханада 1200 төсек-орын және 7700 қызметкер болды, оның ішінде 1300-і дәрігерлер еді. Бүгінде медицинаның барлық салаларын қамтитын 10 000-ға жуық қызметкер жұмыс істейді. Бұл Фюн аралының солтүстік бөлігіндегі басқарушы аурухана, сонымен қатар жоғары мамандандырылған қолды қайта орнату хирургиясы және арнайы нейрорадиологиялық араласу бөлімдерінің болуына байланысты бүкіл Даниядан науқастарды қабылдайды. OUH құрамындағы Ханс Кристиан Андерсен балалар ауруханасы Фюн аралындағы жалғыз педиатриялық бөлім болып табылады және тамақтану және асқазан-ішек аурулары, астма және аллергия, гормональды аурулар және тағы да басқалар саласында зерттеулер жүргізеді. 2013 жылғы мәліметтер бойынша балалар ауруханасы жеті бөлімнен тұрады және 377 қызметкерді жұмысқа алды, жылына шамамен 10 000 жатақ пациент пен 25 000 амбулаториялық емделушіні қабылдады. Оңтүстік Дания университетіне жақын жерде 6,3 миллиард Дания кроны сомасына жаңа аурухана салынып жатыр, оның 2018 жылы аяқталуы күтілуде. Аурухананың жалпы ауданы Оденседе Privathospitalet H. C. Andersen Klinikken, Privathospitalet Hunderup және Privathospitalet Mariahjemmet сияқты бірнеше жеке ауруханалар да орналасқан.

Медиа

Оденсе – Фюн аймағындағы медиа қызметінің орталығы және аймақтық желінің торабы. Оның бас газеті – Fyens Stiftstidende, күнделікті шығатын, кең форматты басылым, ол Den Fynske Bladfond қорына тиесілі және Fyens Stiftstidende A/S баспасымен жарық көреді, ол 1772 жылдың 3 қаңтарында құрылған. 1841 жылға дейін газет Kongelig Priviligerede Odense Adresse Contoirs Efterretninger деп аталды, ал 1993 жылдың 13 сәуірінде газет 221 жылдық дәстүрін күндізгі газет ретінде таңғы газетке өзгертіп, жаңа форматқа көшті. 2013 жылы газеттің орташа таралымы 47 738 дананы құрады, бұл 2005 жылғы 60 500 данадан төмен. Бас редактор Пер Вестергард Данияның екі университетінің бірі – Оңтүстік Дания университетінің журналистика орталығы кеңесінің төрағасы. Даниядағы ең ірі университет баспасы – Оңтүстік Дания университетінің баспасы да Оденседе орналасқан. Ол 1966 жылы Оденсе университетінің баспасы (Odense Universitetsforlag) ретінде құрылған, ал авторларының көп бөлігі Оңтүстік Дания университетінің ғалымдары. 2003 жылдан бері мемлекетке толыққандай тиесілі телеарна – TV 2 Оденседе орналасқан. Станция 1988 жылдың 1 қазанында жеке меншік компания ретінде хабар таратуды бастады, осылайша бұрын Дания радиосының (DR) жүзеге асырған теледидар монополиясына нүкте қойылды. 2007 жылдан бері TV 2 шамамен 1000 қызметкерді жұмысқа алған. Қазір 6 арнаны іске қосқан TV 2 жылына 40 000 сағаттан астам телебағдарламалар көрсетеді.