Кіріспе
Американдық саяси комментатор (1943 жылы туған) американдық әскери тұлға Оливер Лоренс Норт (1943 жылдың 7 қазанында туған) – американдық саяси комментатор, тележүргізуші, әскери тарихшы, автор және АҚШ Теңіз корпусының отставкадағы подполковнигі. Вьетнам соғысының қатысушысы Норт 1980-жылдардың соңындағы Иран-Контра ісі кезінде Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қызметкері болды. Бұл іс Иран Ислам Республикасының Хомейни режиміне қарудың заңсыз сатуын қамтыды, мақсаты Ливандағы американдық тұтқындарды босатуға ықпал ету болған. Норт жоспардың екінші бөлігін жасады, ол қару сатудан түскен қаражатты Никарагуадағы Контра көтерілісшілер тобын қолдауға жұмсауды көздеді, ал бұл сатуларға Боланд түзетуі арқылы тыйым салынған еді. Норт Конгресс алдында осы схема туралы куәлік беруі үшін қудалаудан шектеулі иммунитет алды. Ол бастапқыда үш ауыр қылмыс жасады деп айыпталды, бірақ сот шешімі күштен шығарылып, 1991 жылы оған тағылған барлық айыптар иммунитет негізінде алынып тасталды. 1994 жылы Норт Вирджиния штатынан АҚШ Сенатының мандатына үміткер болды, бірақ үштік жарыста Чак Роббқа 2,73% айырмашылықпен жеңіліске ұшырады. Кейін ол 1995 жылдан 2003 жылға дейін Radio America радиосында ток-шоу жүргізді, ал 2001 жылдан 2016 жылға дейін Fox News телеарнасында «Оливер Нортпен соғыс оқиғалары» бағдарламасын жүргізді. 2018 жылдың мамыр айында Норт Ұлттық мылтық қауымдастығының президенті болып сайланды. 2019 жылдың 27 сәуірінде ұйымның бас директоры Уэйн ЛаПьермен туындаған дауға байланысты отставкаға кетіп, оның орнын Каролин Д. Медоус басты.
the American military figure
Oliver Laurence North (born October 7, 1943) is an American political commentator, television host, military historian, author, and retired United States Marine Corps lieutenant colonel. A veteran of the Vietnam War, North was a National Security Council staff member during the Iran–Contra affair, a political scandal of the late 1980s. It involved the illegal sale of weapons to the Khomeini regime of the Islamic Republic of Iran to encourage the release of American hostages then held in Lebanon. North formulated the second part of the plan, which was to divert proceeds from the arms sales to support the Contra rebel groups in Nicaragua, sales which had been specifically prohibited under the Boland Amendment. North was granted limited immunity from prosecution in exchange for testifying before Congress about the scheme. He was initially convicted on three felony charges, but the convictions were vacated and reversed and all charges against him dismissed in 1991, on the grounds of immunity. North unsuccessfully ran for the U. S. Senate seat held by Chuck Robb from Virginia in 1994. In a three way race, North narrowly lost to Robb by a margin of 2.73%. He then hosted a talk show on Radio America from 1995 to 2003, and hosted War Stories with Oliver North on Fox News from 2001 to 2016. In May 2018, North was elected as president of the National Rifle Association. On April 27, 2019, he resigned amidst a dispute with the organization's chief executive Wayne LaPierre, and was succeeded by Carolyn D. Meadows.
Ерте өмір
Норт 1943 жылғы 7 қазанда Техас штатының Сан-Антонио қаласында, Энн Тереза (туған аты Клэнси) мен АҚШ армиясының майоры Оливер Клей Норттың ұлы болып дүниеге келді. Ол Нью-Йорк штатының Филмонт қаласында өсті және 1961 жылы Оккавамик орта мектебін бітірді. Екі жыл Брокпорттағы Нью-Йорк штаты университетінде оқыды. Брокпортта оқып жүргенде Норт жазғы демалысын Вирджиния штатындағы Куантикодағы Теңіз корпусы базасындағы АҚШ Теңіз корпусының взвод жетекшілері курсында өткізді және 1963 жылы АҚШ Әскери-теңіз академиясына қабылданды. 1968 жылы екінші лейтенант шеніне ие болды, бірақ бір сыныптасы қаза болған автокөлік апатынан салдарынан ауыр арқа және аяқ жарақаттарына байланысты бір жылға қалып қойды. Академиядағы Норттың сыныптастарының бірі болашақ Әскери-теңіз күштері министрі және АҚШ сенаторы Джим Уэбб болды, ол оны Аннаполисте өткен орта салмақтағы бокс турнирінде жеңді. (Норт осы жекпе-жектің видеоларын Теңіз медицина корпусының шенеуніктеріне ауыр жарақаттарынан толыққандай жазылғанын және мичмандық оқудың қиындықтарына төтеп бере алатынын көрсету үшін ұсынды. Күміс жұлдыз орденімен марапатталған кезде Норт Вьетнам Халық армиясына қарсы операция «Вирджиния қыраты» аясында взводымен басшылық етіп тұрды. Норт Вьетнам Халық армиясына қарсы шабуылға шықты, оның взводы ауыр пулеметтен және гранатадан атқыланды. Шайқас барысында Норт "батылдық, сергектік басшылық және жеке қауіп-қатерге қарамастан, қызметіне деген талмай берілгендігін" көрсетті.
Вьетнамнан кейінгі кезең
1970 жылы Норт Оңтүстік Вьетнамға қайта оралып, бұрынғы қолбасшылығында болған АҚШ теңіз жауынгері Рэндалл Херродтың сот процесінде мінездеме куәсі ретінде куәлік берді. Херрод пен тағы төрт адам Son Thang ауылындағы он алты вьетнамдық азаматты өлтіргені үшін айыпталған еді. Норт Херродтың бұрын өмірін сақтап қалғанын мәлімдеді. Херрод пен тағы бір теңізші ақталды. Норттың Вьетнам соғысынан кейінгі қызметі: 1969 жылдан 1974 жылға дейін Теңіз жауынгерлерінің базалық мектебінде нұсқаушы; 1973–1974 жылдары Жапонияның Окинава аймағындағы Солтүстік оқу орталығының директоры; 1975 жылдан 1978 жылға дейін Теңіз жауынгерлері бас штабының кадрлық бөлімінде жоспарлау және саясат сарапшысы; сондай-ақ 1978–1980 жылдары Лежун лагерінде 3-ші батальон, 8-ші полк, 2-ші теңіз дивизиясының операциялар офицері (S3) қызметін атқарды. 1981 жылы Теңіз күштерінің командалық-штабтық колледжін бітірді.
Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің қызметкерлері
1981 жылы Норт Вашингтондағы Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің штабына тағайындалды, онда 1981 жылдан 1983 жылға дейін лоббист ретінде қызмет етті; ал 1983 жылдан 1986 жылы басқа қызметке ауысқанға дейін саяси-әскери мәселелер жөніндегі директордың орынбасары болды. 1983 жылы Норт подполковник шеніне көтерілді. Ұлттық қауіпсіздік кеңесіндегі қызметі барысында Норт бірнеше миссияны басқарды. Олардың ішінде 1983 жылы Бейруттегі казармаға жасалған шабуылға жауаптыларды анықтау жұмысы да болды, нәтижесінде 299 америкалық және француз әскери қызметкері қаза тапты. Бұл жұмыс аясында Норт «Ахилл Лауро» кемесін қақпастан жауаптыларды тасымалдап келген EgyptAir ұшағын ортада тоқтатып алуды ұйымдастырды. Ұлттық қауіпсіздік кеңесінде жұмыс істеген кезінде ол АҚШ-тың Гренадаға басып кіруі мен 1986 жылы Ливияға бомбалау жоспарын жасауға да көмектесті. Сотталып, қылмыстық істе айыпталғаннан кейін, барлық айыптаулар апелляциялық сотта күшін жойды.
Иран-Контралар ісі
Норт Иран-Контрас ісіне қатысқандығы салдарынан көпшілік назарына түсті. Бұл Рейган әкімшілігі кезінде болған саяси дау, онда ол Иранға делдал арқылы қару сатуда жартылай жауапкершілікті мойындады, ал түскен пайда Никарагуадағы Контраларға бағытталды. Ол құпия желі құруға жауапты деп айыпталды, ол кейіннен сол қаражатты Контраларға жеткізді. Конгресс 1982 жылғы және одан кейінгі жылдардағы Палатаның қаржы бөлу туралы заңына Боланд түзетуін қабылдады, ол барлау агенттіктерінің Контраларды қолдау үшін АҚШ қаражатын жұмсауына тыйым салды. Норт АҚШ-тың Контраларды қаржыландыруға қатысты тыйымдарын айналып өту үшін Бруней сұлтанынан 10 миллион доллар сұрады. Бірақ ол ақшаны заңсыз жолмен алу үшін швейцариялық банк шотының нөмірін дұрыс көрсетпеді, нәтижесінде ол швейцариялық кәсіпкерге түсті. Сенат комиссиясы транзакцияны тексеріп, оны Брунейге қайтару үшін із кешіп тапты. 1986 жылғы 23 тамыздағы Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесші Джон Поиндекстерге жолдаған электрондық хатында Норт Панама генералы Мануэль Нориеганың өкілімен болған кездесуін былай сипаттады: "Жылдар бойы Панамадағы Мануэль Нориега мен мен арасындағы жақсы қарым-қатынасты еске түсіресіздер", - деп жазды Норт, Нориеганың ұсынысын түсіндірмей тұрып. Егер АҚШ билігі "оның беделін жақсартуға көмектесе" және Панама қорғаныс күштеріне қару-жарақ сатуға қатысты тыйымды алып тастаса, Нориега "біз үшін Сандинист басшылығымен айналысады". Норт Поиндекстерге генерал Нориеганың Никарагуаның үкіметтік партиясы Сандинист Ұлттық Азаттық фронтына қарсы саботаж жасауға көмектесе алатынын айтты. Норт Панама басшысына АҚШ қаруын Иранға сатудан түскен қаражат есебінен құрылған "Демократия" жобасынан 1 миллион доллар төлеуді ұсынды, бұл Панама басшысының Никарагуаның экономикалық нысандарын жоюға көмектесуі үшін жасалған. 1986 жылдың қарашасында қару сату фактісі жарияланғанда, президент Рональд Рейган Нортты қызметтен босатты. Cigar Aficionado журналына берген сұхбатында Норт 1987 жылғы 11 ақпанда Федералдық тергеу бюросының Ливия студенттері комитетінің Норт отбасына жасаған шабуылды анықтағанын, Нортты өлтіру туралы бұйрық берілгенін айтты. Үкімет шенеуніктері кейінірек бұл мәлімдемеге күмән келтірсе де, бұл жоспарға қатысты ешқандай айып тағылмады, бірақ оның отбасы Солтүстік Каролинадағы Лежун лагеріне көшіріліп, Норт Теңіз жаяу әскерлерінен зейнеткерлікке шыққанға дейін федералды агенттермен бірге тұрды. 1987 жылғы шілдеде Норт Иран-Контрас дауын тергеу үшін құрылған конгресс комитетінің теледидардағы тыңдауында куәлік беруге шақырылды. Тыңдау барысында Норт Конгресті жаңылыстырғанын мойындады, бұл оның басқа да әрекеттерімен бірге кейіннен айыпталуына себеп болды. Ол Контраларға көмектесу мақсатына сенедінін, оларды Сандинисттерге қарсы күрескен бостандық жолындағы жауынгерлер деп қарастыратынын және Иран-Контра схемасын "тамаша идея" деп есептейтінін айтып, өзінің әрекеттерін қорғады. Норт Иран-Контра дауына қатысты құжаттарды Уильям Кейсидің ұсынысы бойынша жойғанын мойындады. Ол сондай-ақ Роберт МакФарлейнның Контраларға тікелей көмек көрсету туралы мәліметтерді өшіру үшін ресми құжаттарды өзгертуді сұрағанын және оған көмектескенін мәлімдеді. Норт 1988 жылғы наурызда 16 қылмыстық құқық бұзушылық жасады деп айыпталды. Оның соты 1989 жылғы ақпанда басталды, ал 1989 жылғы 4 мамырда ол үш айыптама бойынша кінәлі деп танылды: заңсыз сыйлықты қабылдау, конгресс тергеуіне кедергі келтіруге көмектесу және хатшысы Фаун Холл арқылы құжаттарды жоюға бұйрық беру. 1989 жылғы 5 шілдеде АҚШ округтік судьясы Герхард Гесселл оны үш жылға шартты түрде бас бостандығынан айырды, екі жылдық сынақ мерзімі, 150 000 доллар айыппұл және 1200 сағат қоғамдық жұмыс істеуге міндеттелді. Норт өзінің қоғамдық жұмысының бір бөлігін Вашингтондағы оңтүстік-шығыста орналасқан Потомак Гарденс тұрғын үй кешенінде атқарды. Бірақ Америка азаматтық бостандықтар одағының көмегімен Норт өзінің айыпталуын Колумбия округінің апелляциялық сотына шағымдады. 1990 жылғы 20 шілдеде округтік сот Норттың сотталғандығын күшін жойды, өйткені оның куәлігі сотта куәгерлерге әсер еткен болуы мүмкін. Прокуратура тобының мүшелері жаңалықтардан және Норттың куәлігін талқылаудан өзін оқшаулады, ал қорғаныс Норттың конгресстегі куәлігі оның сотында қолданылған нақты бір жағдайды көрсетпеді. Нәтижесінде Норттың сотталғандығы күшін жойды. Иммунитет мәселесі бойынша қосымша тыңдаулардан кейін судья Гесселл 1991 жылғы 16 қыркүйекте Нортқа қарсы барлық айыптауларды түсіріп тастады.
Саясат
1994 жылғы сайлауда Норт Вирджиния штатынан Республикалық партияның кандидаттығына түсіп, АҚШ Сенатына сайлануға тырысты, бірақ сәтті болмады. Вирджиния штатының республикалық сенаторы Джон Уорнер Нортты емес, тәуелсіз кандидат ретінде қатысқан республикашыл Маршалл Коулманды қолдады. Норт сайлауда жеңіліске ұшырады, ол 43 пайыз дауыс жинады, ал президент Линдон Б. Джонсонның күйеу баласы, демократ Чарльз Робб 46 пайыз дауыспен қайта сайланды. Коулманға 11 пайыз дауыс берілді. Норттың сайлау кампаниясы 1996 жылы түсірілген "Тамаша үміткер" ("A Perfect Candidate") фильмінде көрсетілген.
Еркіндік Альянсы
1990 жылы Норт "әскери қызметке құрмет көрсету және оны ынталандыру, АҚШ-тың егемендігін қорғау және күшті ұлттық қорғанысты дамыту арқылы Американың бостандық мұрасын ілгерілету" мақсатында 501(c)(3) статусы бар "Азаттық Альянсын" құрды. Қордың негізгі қызметтеріне жарақат алған жауынгерлерге көмек көрсету және әрекет кезінде қаза болған әскери қызметшілердің балаларына стипендиялар беру кіреді. 2003 жылдан бастап Шон Ханнити "Азаттық концерттері" және "The Sean Hannity Show" бағдарламасы мен оның тыңдаушыларының қайырымдылықтары арқылы "Азаттық Альянсы" стипендиялық қорына 10 миллион доллардан астам қаражат жинады. Бұл қайырымдылық ұйымын консервативті блогер Дебби Клюшль, қаражатының қайырымдылық мақсаттарына жеткілікті мөлшерде бөлінбейтіні үшін сынады. Ханнити, Норт және ұйымның басқа да өкілдері "Азаттық концерттерінен түскен барлық "таза" кіріс қорға аударылады" деп мәлімдеді.
Ұлттық мылтық ассоциациясы
2018 жылдың 7 мамырында Ұлттық атқыштар қауымдастығы (NRA) Норттың келесі апталарда ұйымның келесі президенті болатынын жариялады. Ол Пит Браунэллдің орнын басып, қызметке кірді. Норт NRA басқармасының мүшесі және 2007 және 2008 жылдары NRA ұлттық конвенцияларына қатысты. Норт президенттік қызметін 2018 жылдың қыркүйегінде бастады. 2019 жылдың сәуірінде NRA бас атқарушы директоры Уэйн ЛаПьер, NRA жарнама агенттігі Акерман Маккуин және NRA заң фирмасы Brewer Attorneys & Counselors қатысқан кең ауқымды даудың ортасында Норт екінші мерзімге президенттікке қайта сайланбайтынын мәлімдеді, бұл оның тілегіне қарсы болды. 2019 жылдың 24 сәуірінде Норт ЛаПьерден отставкаға кетуін сұрады. 2019 жылдың 16 сәуірінде Норт және NRA бірінші вице-президенті Ричард Чайлдрес NRA аудиторлық комитетінің төрағасына және NRA хатшысы мен бас кеңесшісіне хат жолдап, NRA заң фирмасы Brewer Attorneys & Counselors-тан түскен төлемдерді тәуелсіз аудиттен өткізуді талап етті. 2019 жылдың 24 сәуірінде NRA басқармасының атқару комитетіне жолдаған хатында Норт қаржылық бұзушылықтарды тергеу үшін комитет құрғанын айтты, бұл айыптамалар NRA-ның коммерциялық емес мәртебесіне қауіп төндіреді деді. 2019 жылдың 3 мамырында Орегон штатының сенаторы Рон Уайден, Род-Айленд штатының сенаторы Шелдон Уайтхаус және Нью-Джерси штатының сенаторы Боб Менендес, Сенаттың Қаржы комитетінің мүшелері Нортқа, ЛаПьерге және NRA жарнама агенттігі Акерман Маккуинге хат жолдап, Норт пен ЛаПьердің NRA басқармасына жолдаған хаттарының көшірмелерін, сондай-ақ айыптамаларға қатысты құжаттарды беруді сұрады және құжаттарды сақтау туралы нұсқау берді.
Кино, теледидар және радио
Норт өзінің медиа мансабы мен телеарнадағы қатысуларымен көбірек танылды. 1991 жылы ол «Джерри Спрингер Шоудың» бірінші маусымында пайда болды. 1995 жылдан 2003 жылға дейін Норт Radio America радиосындағы ұлттық синдикатталған радиошоудың жүргізушісі болды, ол «Оливер Норт радиошоуы» немесе «Оливер Нортпен бірге ортақ түсінік радиосы» деп аталды. Сондай-ақ, 1999-2000 жылдары MSNBC телеарнасында «Equal Time» бағдарламасын жүргізді. Норт 2001 жылдан 2016 жылға дейін «Оливер Нортпен бірге соғыс оқиғалары» телешоуының жүргізушісі болды және Fox News арнасындағы «Hannity» бағдарламасының тұрақты комментаторы болды. Норт көптеген телешоуларда өзін-өзі сомдады, соның ішінде 1991 жылы «Wings» комедиялық сериалында, ал 1995, 1996 және 2002 жылдары «JAG» әскери драмасының үш эпизодында Трейси Нидхэмнің кейіпкері Мег Остиннің қайтыс болған әкесінің жақын досы «Олли» рөлінде ойнады. Ол сонымен қатар бірнеше деректі фильмдерде де өзін-өзі көрсетті. Бұған қоса, ол қоғамдық және жеке шараларда жиі сөз сөйлейді. Норт «Аукцион корольдері» телешоуының бір эпизодында 1980 жылы жоғалып, күдікпен ұрланған теңізшілер корпусының қылышын қайтарып алу үшін пайда болды. 2012 жылы шыққан «Call of Duty: Black Ops II» видео ойынында әскери кеңесші ретінде көрсетілді және ойынның бір деңгейінде өзін-өзі дауыстады. «Америкалық әке» телесериалының 4-ші маусымындағы 15-ші эпизодында «Стенни Сликкерс II: Оллидің алтыны туралы аңыз» Стен Смит Оливер Норттың жасырын алтынын іздеп үйінің астынан іздеді. 2014 жылы ол «Американдықтар» телесериалының бір эпизодының сюжетіне авторлық құқық алды, онда басты кейіпкерлер – кеңестік тыңшылар АҚШ-тағы Контраның оқу базасына кіріп, тыңшылық жүргізеді. 1995 жылы «Слайдерлер» телесериалының бір эпизодында Норт параллель әлемде АҚШ президенті болып табылады.
Жеке өмір
1967 жылы Норт Бетси Стюартқа үйленді; олардың төрт баласы бар. Анасының Рим-католик дінінде тәрбиеленгенімен, Норт ұзақ жылдардан бері әйелі мен балаларымен бірге протестанттық немесе евангелистік шіркеулерге қатысып келеді. Норттар Вирджиния штатының Маклин қаласында тұрады.