Кіріспе

Американдық актриса (1907–1976)

Кэтрин Розалинд Расселл (4 маусым 1907 – 28 қараша 1976) – американдық актриса, комедияшы, сценарист және әнші. Ол Говард Хоукстің "His Girl Friday" комедиясында (1940) шапшаң сөйлейтін газет тілшісі Хилди Джонсон рөлімен, сондай-ақ 1956 жылғы сахналық және 1958 жылғы "Мейме әпкем" фильміндегі Маме Денистің, ал "Гипси" (1962) фильміндегі Роза рөлімен танымал. Көрнекті комедиан, ол өзіне ұсынылған барлық бес "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды. Расселл 1953 жылы Бродвейдегі "Ғажайып қала" шоуындағы Рут рөлін сомдағаны үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды (бұл "Менің әпкем Айлин" фильміне негізделген музыкалық туынды, онда ол да ойнаған). Өзінің мансабында төрт рет "Үздік әйел актер" номинациясына ие болды, ал 1973 жылы Жан Хершольт гуманитарлық сыйлығымен марапатталды. Комедиялық рөлдерінен бөлек, Расселл драмалық кейіпкерлерді, көбінесе бай, беделді және әсем әйелдерді ойнаумен де көзге түсті. Ол өз заманында судья, журналист және психиатр сияқты кәсіби мамандықтардағы әйелдерді сомдаған сирек актрисалардың бірі болды. Расселлдің мансабы 1930 жылдардан 1970 жылдарға дейін созылды және ол осы ұзақ өмір сүруін көптеген жарқын рөлдерге ие болғанымен, секс-символға айналмағандығымен байланыстырды.

Алғашқы жылдар

Кэтрин Розалинд Расселл Коннектикут штатының Уотербери қаласында Джеймс Эдвард, заңгер, және Клара А. Расселл (қыздығы Макнайт), мұғалім отбасында жеті баланың бірі болып дүниеге келді. Расселлдер ирланд-американдық, католик отбасы еді. Оған ата-анасы саяхат еткен кеменің құрметіне есім қойылған. Өнер мектебін бітірген соң, Расселл жазғы театрларда ойнады және Бостон қаласындағы репертуарлық труппаға қосылды.

Ерте мансап

Расселл мансабын модель ретінде бастады және көптеген Бродвей шоуларында ойнады. Әке-шешесінің қарсылығына қарамастан, ол жеті ай бойы Нью-Йорк штатындағы Саранақ көлінде, содан кейін Коннектикут штатындағы Хартфордта акционерлік компанияда жұмыс істеді. Universal басшылығына және сол кездегі екінші дәрежелі студия мәртебесіне наразы болған Расселл Metro Goldwyn Mayer-ге көз тікті және Universal-мен өз шарттары бойынша келісімшартты бұзуға қол жеткізді. MGM алғаш рет оны экрандық сынаққа шақырғанда, Расселл Universal-дағы тәжірибесін еске алып, күдікпен қарады. Алайда, ол MGM-нің Бенни Тау және Бен Пьяццасымен кездескенде, олардың "түсініктің белгісі" болғанын көріп, таң қалды. Ол "Барлық басқаларын тастау" (1934) және "Төртеудің көптігі" (1938) сияқты көптеген комедияларда, сондай-ақ "Крейгтің әйелі" (1936) (осы аттас пьесаның үш фильмдік бейімдеуінің екіншісі; үшіншісінде Джоан Кроуфорд ойнады) және "Цитадель" (1938) сияқты драмаларда ойнады. Расселл MGM-нің "Әуедегі Уэст-Пойнт" (1935) драмасында Роберт Янгпен бірге ойнағанда үлкен даңққа ие болды. Бір сыншы былай деп жазды: "Розлинд Расселл осы оқиғадағы "басқа әйел" рөлінде Янгпен сахналардағы өнерлерін интеллектуалдық және шеберлікпен көрсетеді". Ол тез танымал болды және 1935 жылға қарай актриса Мирна Лойдың орнын басатын актриса ретінде қарастырылды, өйткені ол Лой бастапқыда ойнауға дайындалған көптеген рөлдерді алды. Голливудтағы алғашқы жылдары Расселл жеке өмірінде де, кинодағы мансабында да күрделі "ханым" ретінде сипатталды. Бұл Расселге ұнаған жоқ, ол 1936 жылғы сұхбатта: "Актрисаны "ханым" деп сипаттау – ең үлкен бақытсыздық". Бұл сіздің бейнелеріңізді шектейді, сізді әйелдік сезімталдық пен қауіптілікке итермелейді, ал көрермендер мұның екеуін де жақсы қабылдамайды. Міңсіз киінген әйелге нағыз өмірде әрдайым күдікпен қарайды, ал сіз экранға әдемі киімдермен және әдепті мінез-құлықпен келгенде, ең қарапайым көрермендердің өзі сіз кейіпкерге ешқандай пайда әкелмейтініңізді бірден сезінеді. Мен мұнан құтылуды шын жүректен қалаймын. Біріншіден, мансабымды және кәсіби өмірімді жақсартуды қалаймын, екіншіден, мен киім-кешекке толы қуыршақ болудан шаршадым – жабайы гүлдер арасындағы жылыжай орхидеясы". Расселл режиссер Фрэнк Ллойдтан өзінің бейнесін өзгертуге көмектесуін сұрады, бірақ Ллойд оны "Екі тудың астында" (1936) бай аристократ рөлінде ойнатты. Расселл бұл туралы Нью-Йоркке жол тартқан пойызға отырғанда, "Нью-Йорк Таймс" газетінде оның фильмде түскені және рөлден бас тартқан барлық актрисалардың тізімі жазылғанын оқығанда білді.

Кейінгі мансап

1940 жылдары Расселл тағы да комедиялар түсірді, соның ішінде "Әйелдік сезім" (1941), "Хат жаз, жаным, және менің әпкем Айлин" (екеуі де 1942), "Кенни әпке" (1946) және "Аза тұту Электраға айналады" (1947) сияқты драмалар, сондай-ақ детективтік жұмбақ – "Кең тартқан жанасу" (1948). Расселл Бродвейде үлкен жетістікке жетті, "Тамаша қала" (1953) фильміндегі рөлі үшін "Тони" сыйлығын жеңіп алды, бұл оның он жыл бұрынғы сәтті фильмінің – "Менің әпкем Айлиннің" музыкалық нұсқасы болды. Расселл 1958 жылы телеарнадағы арнайы бағдарлама үшін басты рөлін қайта ойнады. Оның ең есте қаларлық рөлі, болуы мүмкін, ұзақ жылдар бойы қойылған "Анам" (Патрик Деннис романы бойынша) сахналық комедиясының атау рөлі, сондай-ақ 1958 жылғы фильмдегі рөлі, онда ол жетім қалған немересімен бірге тұратын ерекше әпке рөлін сомдады. Оған қай рөлмен ең байланысты екенін сұрағанда, ол оны көретін бейтаныс адамдар әлі де "Эй, Маме әпке!" деп шақыратынын айтты. Осы рөл оған "Ойындағы ең үздік әйел актриса" номинациясы бойынша "Тони" сыйлығына ие болуға мүмкіндік берді. Патрик Деннис 1958 жылы өзінің екінші "Маме әпке" ромасын "бірден-бір Розалинд Расселге" арнады. Ол 1960 жылдардың ортасына дейін фильмдерде түсіріліп тұрды, соның ішінде "Пикник" (1955), "Біреудің көпшілігі" (1961), "Бес саусақпен жаттығу" (1962), "Циган" (1962), "Періштелермен қиындықтар" (1966) және оның жалғасы "Періштелер кеткен жерге, қиындықтар келеді" (1968). Расселл 1966 жылы Бродвейде "Маме" мюзиклі қойылғанда, "Маме әпке" рөлін қайта ойнау үшін табиғи таңдау болды, бірақ денсаулығына байланысты ол бас тартты. Актерлік мансабынан басқа, Расселл (C. A. McKnight есімімен) Эстер Уильямстың басты рөлде ойнаған "Қорғалмаған сәт" (1956) фильмінің әңгімесін де жазды. Расселл 1971 жылы тағы да C. A. McKnight псевдонімін қолданды, ол "Күтпеген миссис Полифакс" романынан "Миссис Полифакс – тыңшы" сценарийін жазушы ретінде көрсетілді, онда ол сонымен қатар басты рөлді ойнады. Бұл Расселдің үлкен экрандағы соңғы рөлі болды.

Марапаттар мен ұсыныстар

Өзінің мансабында Расселл "Менің әпкем Айлин" (1942); "Кенни әпкем" (1946); "Аза болу Электраға айналады" (1947); және "Мейм әпкем" (1958) фильмдеріндегі рөлі үшін төрт рет "Оскар" сыйлығының "Ең үздік әйел актер" номинациясына ұсынылды. Ол сондай-ақ бес рет "Алтын глобус" сыйлығын жеңіп алды. Ол екі рет "Тони" сыйлығына ұсынылып, бір рет жеңіп алды. 1972 жылы ол арнайы "Оскар" сыйлығы – Жан Хершольт гуманитарлық сыйлығын алды, ол Оскар мүсінімен бірге табысталды. 1975 жылы оған Screen Actors Guild өмірлік жетістіктері үшін сыйлық берілді. 1972 жылы Расселл Америка жетістіктері академиясының "Алтын тақта" сыйлығын алды. Ол сондай-ақ Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызы бар. Расселлдің есімі Розалинд Расселлдің артритті зерттеу орталығында мәңгі есте қалды. Оның портреті мен еңбектерінің сипаттамасы вестибюльде ілінген, себебі Конгресс 1979 жылы артрит жөніндегі Ұлттық комиссияға тағайындалғаны үшін орталықты құруға грант берді.

Жеке өмір

1941 жылы 25 қазанда Расселл даниялық америкалық продюсер Фредерик Бриссонға (1912-1984), актер Карл Бриссонның ұлына үйленді. Кэри Грант олардың танысуына себепкер болды және Фредерик пен Розалинданың үйлену тойында куәгер болды. Бриссон 1939 жылы Англиядан Америка Құрама Штаттарына кемемен жол асып келгенде, "The Women" фильмі саяхат бойы үзбей көрсетіліп тұрды. Саяхат кезінде күн сайын фильмнің дыбысын тыңдағаннан кейін Бриссон фильмді толығымен көруге бел буды. Ол Расселдің Сильвия Фаулер рөліндегі ойынына настолько ғашық болды ki, достарына бұрылып: "Мен сол қызды өлтіремін, немесе оған үйленемін!" деді. Бриссон Кэри Грантпен оның қонақ үйінде болды, Грант "Жұма күні қызын" түсіріп жатқанда. Грант Расселмен бірге фильм түсіретінін естіген соң Бриссон досынан онымен таныстыруды өтінді. Расселл тіркелген республикашыл болды және 1960 жылы Ричард Никсонның сайлауалды науқанына қолдау көрсетті. Расселл шын ниетпен католик дінін ұстанды, Беверли-Хиллстегі (Калифорния) "Жақсы Бағушы" приходының және Католик кино гильдиясының мүшесі болды.

Өлім

Расселл 1976 жылғы 28 қарашада емшек қатерлі ісігінен қайтыс болды. Расселдің 1700 Vine Street учаскесінде Голливуд Даңқы аллеясында жұлдызы бар. Оның Крис Чейзбен бірге жазған «Өмір – той» атты автобиографиясы оның қайтысынан бір жыл өткен соң жарық көрді. Кіріспеде (оның күйеуі жазған) Расселлдің 1943 жылы психикалық күйзеліске ұшырағаны айтылады. 1944 жылы ол фильмдерде түспеді. Бұл туралы мәлімет аз, бірақ кітапта оның денсаулығының нашарлауы және бауыр мен әпкесінің қайтысы оның күйзелісіне басты себеп болғаны көрсетілген. Расселл ревматоидты артритке шалдықты, ал Калифорния университетінің Сан-Францискодағы артрит зерттеу орталығы қазір оның атын иеленеді. 2009 жылы Кэтлин Тернердің баяндауымен «Өмір – той: Розалинд Расселдің өмірі» атты деректі фильмі АҚШ-тағы кинофестивальдерде және кейбір PBS телеарналарында көрсетілді.

Фильм

Жыл Атауы Рөл Ескертулер1934Эвелин ПрентисМиссис Нэнси ХаррисонПрезидент жоғалып кетті Салли ВурманБарлық басқасын тастап кету Элеонора1935Түн жас графша Зарика РафайКазинодағы кісі өлтіру ісі ДорисУэст-Пойнт әуедегі батырлығы Дэйр МаршаллБілтіргі ЖоҚытай теңіздері Сибил БарклиЖоел Картермен кездесу1936Бұл осылай болу керекБеатрис НьюнесЕкі тудың астында Лейди Венеция КаннингемЕкіге қиындық Мисс ВанделерКрейгтің әйелі Гарриет Крейг1937Түн түсуі керекОливия ГрэйнТіршілік, махаббат және үйрену Джули Стоддард1938Адамға төзімді Элизабет КентТөрттік Жан КристиСитидель Кристин Барлоу1939Жылдам және еркін Гарда СлоанӘйелдер Силвия Фоулер1940Оның жұма күнгі қызы Хилди ДжонсонЖасырын әйел Кендал БраунингУақыт жоқ комедияға Линда ЭстербрукБұл махаббат деп аталатын нәрсе Энн Винтерс1941Олар Бомбейде кездесті Аня фон ДюренӘйелдік сезім Джули ХэтэуэйСкандалға жоспар сот судьясы Корнелия С. Портер1942Жазуға шақыру, жаным А.М. МакГрегорМенің әпкем Эйлин Рут Шервуд«Үздік әйел актері» номинациясы – «Оскар» сыйлығы1943Бостандыққа ұшу Тони КартерҚандай әйел! Кэрол Эйнсли1945Жалпы айтқанда Луиза Рэндалл ПирсонОл «Иә» демеді Доктор Сюзан А. Лейн1946Кенни әпке Элизабет КенниАлтын глобус сыйлығы – бас рөлдегі үздік әйел актері«Үздік әйел актері» номинациясы – «Оскар» сыйлығы1947Джанет Эймстің кінәсі Джанет ЭймсЭлектраға аза тұту Лавиния МаннонАлтын глобус сыйлығы – бас рөлдегі үздік әйел актері«Үздік әйел актері» номинациясы – «Оскар» сыйлығы1948Жібектей тиіс Валери Стэнтон1949Төрешіге айтшы Марша Мередит1950Талантты әйел Сюзан Мэннинг Миддлкотт1953WAC-қа ешқашан толқын қоймаңыз Джо МакБэйн1955Қызбен асығу Ким ХоллидейПикник Мисс Розмари Сидни1958Тәте Мэйм Мэйм ДеннисАлтын глобус сыйлығы – кинофильмдегі музыкалық немесе комедиялық рөлдегі үздік әйел актеріЛаурел сыйлығы – үздік комедиялық рөлдегі әйел актері«Үздік әйел актері» номинациясы – «Оскар» сыйлығы«Үздік шетелдік әйел актері» номинациясы – BAFTA сыйлығы1961Бір адамның көптігі Миссис Берта ЖэкобиАлтын глобус сыйлығы – кинофильмдегі музыкалық немесе комедиялық рөлдегі үздік әйел актері1962Бес саусақты жаттығу Луиза ХарингтонДжипси Роза ХовикАлтын глобус сыйлығы – кинофильмдегі музыкалық немесе комедиялық рөлдегі үздік әйел актеріЛаурел сыйлығы – үздік музыкалық рөлдегі әйел актері (5-орын)1966Пәктіктің қиындықтары Аналық жоғарыЛаурел сыйлығы – үздік комедиялық рөлдегі әйел актері (4-орын)1967Ой, әке, кедей әке, мама сізді шкафқа асып тастады және мен өзімді қайғылы сезінемін Мадам РозепеттРози! Рози Лорд1968Пәктіктің қиындықтары Аналық жоғары1971Миссис Полифакс шпион Миссис Эмили Полифакс, сондай-ақ сценарийші, «C. A. McKnight» ретінде танымалСоңғы фильмдегі рөлі