Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Брукит – титан диоксидінің (TiO2) ортормбикалық түрі, ол төрт белгілі табиғи полиморфтық түрде кездеседі (бірдей химиялық құрамымен, бірақ әртүрлі құрылымы бар минералдар). Осы түрлердің қалған үшеуі – акаогиит (моноклиникалық), анатаз (тетрагональды) және рутил (тетрагональды). Брукит анатаз бен рутилге қарағанда сирек кездеседі және олар сияқты фотокатализдік активтілік көрсетеді. Брукиттің элементарлық жасуша көлемі анатазға немесе рутилге қарағанда үлкен, бірлік жасушаға 8 TiO2 тобы бар, ал анатазда 4, рутилде 2 топқа қарағанда. Темір (Fe), тантал (Ta) және ниобий (Nb) брукитте жиі кездесетін қоспалар. 750°C-тан жоғары температурада брукит рутил құрылымына қайта өтеді.
Brookite is the orthorhombic variant of titanium dioxide (TiO2), which occurs in four known natural polymorphic forms (minerals with the same composition but different structure). The other three of these forms are akaogiite (monoclinic), anatase (tetragonal) and rutile (tetragonal). Brookite is rare compared to anatase and rutile and, like these forms, it exhibits photocatalytic activity. Brookite also has a larger cell volume than either anatase or rutile, with 8 TiO2 groups per unit cell, compared with 4 for anatase and 2 for rutile. Iron (Fe), tantalum (Ta) and niobium (Nb) are common impurities in brookite. At temperatures above about 750 °C, brookite will revert to the rutile structure.
Бөлшектік ұяшық
Брукит орторомбтық дипирамидалық кристалл класына 2/m 2/m 2/m (сондай-ақ mmm деп белгіленеді) жатады. Ғарыштық тобы Pcab, ал бірлік ұяшықтың параметрлері: a = 5.4558 Å, b = 9.1819 Å және c = 5.1429 Å. Формуласы TiO2, бірлік жасушаға 8 формула бірлігінен келеді.
Brookite belongs to the orthorhombic dipyramidal crystal class 2/m 2/m 2/m (also designated mmm). The space group is Pcab and the unit cell parameters are a = 5.4558 Å, b = 9.1819 Å and c = 5.1429 Å. The formula is TiO2, with 8 formula units per unit cell.
Сыртқы келбеті
Брукит кристалдары әдетте жақпары тәрізді, созылыңқы және ұзындығына параллель жолақты болады. Олар пирамида пішіндес, псевдогексагонды немесе призмалық болуы мүмкін. Брукит пен рутил эпитаксиялық байланыста бірге өсе алады. Брукит көбінесе қоңыр түсті, кейде сарғыш немесе қызыл қоңыр, тіпті қара болады. Пироп және альмандит гранатына ұқсас әдемі, терең қызыл кристалдар да (жоғарыда оң жақта көрсетілгендей) белгілі. Брукит металдық емес жылтырлық көрсетеді. Ол мөлдір емес, жартылай мөлдір, жұқа сынықтарында мөлдір және өткізілген жарықта сары қоңырдан қара қоңырға дейін болады.
Brookite crystals are typically tabular, elongated and striated parallel to their length. They may also be pyramidal, pseudo hexagonal or prismatic. Brookite and rutile may grow together in an epitaxial relationship. Brookite is usually brown in color, sometimes yellowish or reddish brown, or even black. Beautiful, deep red crystals (seen above right) similar to pyrope and almandite garnet are also known. Brookite displays a submetallic luster. It is opaque to translucent, transparent in thin fragments and yellowish brown to dark brown in transmitted light.
Оптикалық қасиеттері
Брукит қос сынуға ұшырайды, барлық орторомб минералдары сияқты, және ол екіосьті (+). Жарық сыну көрсеткіштері өте жоғары, 2,5-тен асып түседі, тіпті алмаздың (2,42) көрсеткіштерінен де жоғары. Салыстыру үшін, қарапайым терезе шынысының жарық сыну көрсеткіші шамамен 1,5-ке тең. Брукитте өте әлсіз плейохроизм байқалады, сары, қызғылт, апельсин түсті және қоңыр реңдерде. Ол флуоресцентті де, радиоактивті де емес.
Brookite is doubly refracting, as are all orthorhombic minerals, and it is biaxial (+). Refractive indices are very high, above 2.5, which is even higher than diamond at 2.42. For comparison, ordinary window glass has a refractive index of about 1.5. Brookite exhibits very weak pleochroism, yellowish, reddish and orange to brown. It is neither fluorescent nor radioactive.
Физикалық қасиеттері
Брукит - қатырғы минерал, субконхоидтықтан ретсіз сыныққа дейін жарылады және c кристалл өсіне параллель бір бағытта нашар жарылу қабілетіне ие, ал a және b кристалл өстеріне перпендикуляр бағытта жарылу іздері байқалады. Қос түзілуі анық емес. Минералдың Мосс шкаласы бойынша қаттылығы 5 1/2 - 6 аралығында, апатит пен фельдшпаттың арасында. Бұл анатаздың қаттылығымен бірдей, ал рутилден (6-6 1/2) сәл төмен. Меншікті салмағы 4,08-ден 4,18-ге дейін, анатаздың 3,9 және рутилдің 4,2 салмағы аралығында.
Brookite is a brittle mineral, with a subconchoidal to irregular fracture and poor cleavage in one direction parallel to the c crystal axis and traces of cleavage in a direction perpendicular to both the a and the b crystal axes. Twinning is uncertain. The mineral has a Mohs hardness of 5 1/2 to 6, between apatite and feldspar. This is the same hardness as anatase and a little less than that of rutile (6 to 6 1/2). The specific gravity is 4.08 to 4.18, between that of anatase at 3.9 and rutile at 4.2.
Оқиғалар мен байланыстар
Брукит гнейс пен шистадағы альпілік тамырларда қосымша минерал ретінде кездеседі; сонымен қатар ол жиі кездесетін шөгінді минерал болып табылады. Оның полиморфтары анатаз және рутил, сондай-ақ титанит, ортоклаз, кварц, гематит, кальцит, хлорит және мусковит сияқты минералдармен қатар табылады. Типтік кен орны - Twll Maen Grisial, Fron Olau, Prenteg, Gwynedd, Wales. 2004 жылы Пәкістанның Белуджистан провинциясындағы Харан аймағында брукит кристалдары табылды.
Brookite is an accessory mineral in alpine veins in gneiss and schist; it is also a common detrital mineral. Associated minerals include its polymorphs anatase and rutile, and also titanite, orthoclase, quartz, hematite, calcite, chlorite and muscovite. The type locality is Twll Maen Grisial, Fron Olau, Prenteg, Gwynedd, Wales. In 2004, brookite crystals were found in the Kharan, in Balochistan, Pakistan.