Кіріспе

Мобильді телекоммуникация технологиясы

Интегралды цифрлық кеңейтілген желі (iDEN) – Motorola компаниясы әзірлеген мобильді телекоммуникация технологиясы, ол пайдаланушыларына транкталған радиобайланыс пен ұялы телефонның мүмкіндіктерін ұсынады. Көптеген технология саласының сарапшылары оны алғашқы мобильді әлеуметтік желі деп атады. iDEN сөйлеуді сығу және уақытқа бөлінетін көптеген қатынас (TDMA) технологиясын пайдаланып, аналогты ұялы және екітаралы радиожүйелерге қарағанда бір спектрлік кеңістікте көбірек пайдаланушыны орналастырады.

Тарих

iDEN жобасы бастапқыда 1991 жылдың басында MIRS (Motorola Integrated Radio System) ретінде басталды. Жоба GSM сымсыз байланысы үшін үзіліспен келген спектрді пайдалануға бағытталған бағдарламалық зертханалық тәжірибе болды. GSM жүйелері әдетте 24 тікелей дауыстық арнаны қажет етеді, бірақ бастапқы MIRS бағдарламалық платформасы радиожиілік (RF) спектріндегі шашыраңқы арналарды осылай таңдады, соның арқасында GSM телекоммуникациялық коммутаторы телефон қоңырауын тікелей арналар болған жағдайдағыдай бастай алды.

Жұмыс жиілігі

iDEN жеке жиіліктерде жұмыс істеуге арналған және лицензияланған, олар үзіліссіз болуы міндетті емес. iDEN 25 кГц жиілікті каналдарда жұмыс істейді, бірақ кедергіден қорғау үшін қорғау жолақтарымен 20 кГц ғана пайдаланады. Қарама-қарсылығы, TDMA Cellular (Digital AMPS) 30 кГц жиілікті каналдар блогында лицензияланады, бірақ әрбір шығарылым 40 кГц алады және iDEN сияқты бір каналға бірдей абоненттерге қызмет көрсете алады. iDEN сигналдарды жеке тарату және қабылдау үшін жиіліктік дуплекстеуді қолданады, тарату және қабылдау жолақтары қолданылатын жиілік диапазонына байланысты 39 МГц, 45 МГц немесе 48 МГц арақашықтықпен бөлінеді. iDEN уақытты бөліп берудің көптеу көтерілу әдісін қолдана отырып, әрбір каналда үш немесе алты өзара байланыс пайдаланушыны (телефон пайдаланушыларын) және алты диспетчерлік пайдаланушыны (үн жіберу пайдаланушыларын) қолдайды. Әрбір пайдаланушыға тағайындалған тарату және қабылдау уақыттары қасақана түрде ығыстырылады, соның салдарынан бір пайдаланушы бір уақытта тарату және қабылдау қажеттілігі болмайды. Бұл мобильді құрылымда дуплексердің қажеттілігін жояды, себебі радиожиіліктік бөлімді пайдаланудың уақыттық дуплекстеуін жүзеге асыруға болады.

Жабдық

Бірінші коммерциялық iDEN телефоны 1994 жылы шығарылған Motorola L3000 болды. Lingo – "Link People on the Go" деген сөзді білдіреді және ол оның алғашқы телефондарының логотипі ретінде қолданылды. Көптеген қазіргі заманғы iDEN телефондары SIM карталарын пайдаланады, олар GSM телефондарының SIM карталарына ұқсас, бірақ олармен үйлесімсіз. i1000plus сияқты алғашқы iDEN модельдері барлық абоненттік ақпаратты телефонның ішінде сақтады, ал абонент телефонды ауыстырғысы келсе, деректерді жүктеу және көшіру қажет болды. SIM технологиясын қолданатын жаңа телефондар SIM картасын ауыстыру арқылы жаңартуды немесе телефонды ауыстыруды жеңілдетеді. Төрт түрлі өлшемдегі SIM карталар бар: "Endeavor" SIM карталары дерексіз i2000 телефонымен ғана қолданылады, "Condor" SIM карталары екі таңбалы модельдерде (мысалы, i95cl) қолданылады және үш таңбалы модельдерге (i730, i860) қарағанда аз жадыға ие SIM картасын пайдаланады, "Falcon" SIM карталары үш таңбалы телефондарда (i530, i710) қолданылады және артқа қарай үйлесімділік үшін кіші SIM картаны оқи алады, бірақ қосымша контактілік ақпарат сияқты кейбір кеңейтілген мүмкіндіктер ескі SIM карталармен қолдау көрсетілмейді. "Falcon 128" SIM картасы да бар, ол түпнұсқа "Falcon" сияқты, бірақ жады көлемі екі есеге арттырылған, ол жаңа үш таңбалы телефондарда (i560, i930) қолданылады. iDEN желісінің өзара байланысы қоңырауды орнату және мобильділікті басқару үшін GSM сигналдауын пайдаланады, ал iDEN-нің қосымша мүмкіндіктерін қолдау үшін Abis протоколы стегі өзгертілді. Motorola бұл өзгертілген стекті "Mobis" деп атады. Әрбір базалық станция желідегі деректерді синхрондау үшін нақты уақыт және орналасқан жер туралы ақпаратты қажет етеді. Осы ақпаратты алу және сақтау үшін әрбір базалық станция GPS спутнигінен нақты уақыт анықтамасын алады.

ЖАҚЫРЫЛЫҚ

Кең жолақты интеграцияланған цифрлық кеңейтілген желі, немесе WiDEN, – Motorola және серіктестері iDEN кеңейтілген арнайы ұялы радио (немесе ESMR) сымсыз телефония протоколы үшін жасаған бағдарламалық қамтамасты жаңарту. WiDEN үйлесімді абоненттік құрылғыларға төрт 25 кГц жиілікті арнаны біріктіре отырып, 100 кбит/с дейін жеделдікпен байланысуға мүмкіндік береді. Бұл протокол көбінесе 2.5G сымсыз ұялы технологиясы ретінде қарастырылады.

Тарих

iDEN платформасы, WiDEN-ді жаңартатын, және оның негізіндегі протокол 1993 жылы Motorola компаниясымен енгізілді, ал коммерциялық желі ретінде Nextel компаниясы 1996 жылдың қыркүйегінде АҚШ-та іске қосылды. WiDEN бастапқыда АҚШ-тың сымсыз телефон операторы Nextel Communications және оның еншілес компаниясы Nextel Partners үшін маңызды қадам болады деп күтілді. Алайда, 2004 жылдың желтоқсанында Sprint Nextel бірігуі жарияланғаннан кейін, Nextel-дің iDEN желісі Sprint-тің CDMA желісінің пайдасына тоқтатылды. WiDEN 2005 жылдың қазан айында NEXTEL ұлттық желісінде 800 МГц жиілік диапазонында қайта жабдықтау жұмыстары басталғанда өшірілді, бұл деректер арналарын NEXTEL iDEN желісіндегі ұялы телефон қоңырауларының көлемін арттыру үшін пайдалану мақсатында жасалды. Алғашқы Nextel iDEN желісі Sprint компаниясымен 2013 жылдың 30 маусымында толығымен тоқтатылды және жиілік спектрі Sprint LTE желісінде пайдалану үшін қайта бөлінді.

Абоненттік бірліктер

WiDEN-мен үйлесімді алғашқы құрылғы Motorola iM240 PC картасы болды, ол деректерді 60 кбит/с жылдамдыққа дейін жіберуге мүмкіндік береді. WiDEN-мен үйлесімді алғашқы телефондар Motorola i850 және i760 болып табылады, олар 2005 жылдың ортасында шығарылды. Жақындағы i850/i760 бағдарламалық жасақтамасын жаңарту осы екі телефонда да WiDEN мүмкіндігін қосуға мүмкіндік берді. WiDEN-нің коммерциялық іске қосылуы Motorola i870 телефонының 2005 жылғы 31 қазанда шығарылуымен бірге болды, бірақ көптеген адамдар өз телефондарында WiDEN мүмкіндігін пайдалана алмады. WiDEN i930/i920 смартфондарында да қол жетімді болды, алайда Sprint осы құрылғыларды WiDEN қызметі өшірілген күйіде жіберді. Ұялы байланыс форумдарының көптеген қатысушылары Motorola-ның RSS бағдарламалық жасақтамасын пайдаланып оны қосудың жолдарын тапты. WiDEN Nextel желісінің көп бөлігінде қолданылды. Жоғарыда айтылғандай, қазіргі таңда Sprint басқаратын мұнараларда ол қолданылмайды. Sprint Nextel бірігуінен кейін компания Sprint-тің CDMA желісі 3G болып, EVDO (жоғары жылдамдықты интернет) және содан кейін EVDO Rev A-ға өтетінін ескеріп, iDEN дерек желісін жаңартудың қажеті жоқ деп шешті. WiDEN 2.5G технологиясы болып саналады.

Үлкен әріппен жазу және айтылу

Motorola бастапқыда платформаны wiDEN деп атады, "Цифрлық кеңейтілген желі" деген сөздердің әріптерін ғана бас әріппен жазуды таңдады, бұл iDEN-де де солай болған. Бірақ, Motorola және Nextel компаниялары кейіннен WiDEN деген жазуын қалауға басымдық бергенін көрсетті. Бұл термин көбінесе "уай" және "ден" сөздерінің біріктірілген жақын айтылуымен немесе жай ғана "уайден" деп айтылады. Алғашқы айтылуы iDEN-нің бастапқы айтылуына ұқсас, яғни "ай" және "ден".