Кіріспе

Британдық ұлттық әскери мұражайлар ұйымы, британдық ұлттық мұражай ұйымы.

"Императорлық соғыс мұражайлары" деп қазіргі таңда белгіленген Императорлық соғыс мұражайы (IWM) – британдық ұлттық мұражай. Штаб-пәтері Лондон қаласында орналасқан, Англияда бес филиалы бар. 1917 жылы Императорлық соғыс мұражайы ретінде құрылған, ол Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбритания мен оның империясының азаматтық және әскери күш-жігерін, соғыстағы құрбандықтарын тіркеу мақсатында құрылған. Мұражайдың міндеттері 1914 жылдан бері британдық немесе Достас елдерінің қатысуымен болған барлық қақтығыстарды қамтиды. 2012 жылдан бастап мұражай "қазіргі заманғы соғыс тарихын және "соғыс уақытындағы тәжірибені" зерттеу мен түсінуді қамтамасыз етуге және ынталандыруға" бағытталған. Бастапқыда Сиденхэм төбесіндегі Кристалл сарайында орналасқан мұражай 1920 жылы жұртшылыққа ашылды. 1924 жылы ол Оңтүстік Кенсингтондағы Императорлық институтқа көшірілді, ал 1936 жылы Саутварктегі бұрынғы Бетлем корольдік ауруханасында тұрақты орналасқан жерін алды, ол қазіргі таңда мұражайдың штаб-пәтері болып табылады. Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде мұражай өз коллекцияларын және мандатын кеңейтті, бірақ соғыстан кейінгі кезеңде даму қарқыны төмендеді. 1976 жылы мұражай Кембриджширдегі Дюксфорд әуежайында филиал ашты, қазір ол IWM Duxford деп аталады, ал 1978 жылы Лондонның орталығындағы Темза өзенінде тұрақты түрде орналасқан Корольдік теңіз күштерінің крейсері мұражай филиалына айналды. 1984 жылы Вестминстердегі жер асты соғыс басқару орталығы – Кабинет соғыс бөлмелері жұртшылыққа ашылды. 1980 жылдардан бастап мұражайдың Саутварк ғимараты 2000 жылы аяқталған көп миллиондық қайта жаңартудан өтті. 2002 жылы IWM North мұражайы Траффорд қаласында ашылды, ол мұражайдың бесінші филиалы және Англияның солтүстігіндегі тұңғыш филиалы болды. 2011 жылы мұражай өзін "Императорлық соғыс мұражайлары" деген мағынаны білдіретін IWM деп қайта белгіледі. Мұражайдың коллекцияларына жеке және ресми құжаттардың мұрағаттары, фотосуреттер, фильмдер мен бейнематериалдар, ауызша тарих жазбалары, кең кітапхана, үлкен өнер коллекциясы, әскери көліктер мен ұшақтардың үлгілері, жабдықтар және басқа да артефакттар кіреді. Мұражай мемлекеттік гранттар, қайырымдылық сыйлықтар және бөлшек сауда, лицензия беру және баспа сияқты коммерциялық қызмет арқылы түскен табыс есебінен қаржыландырылады. IWM Лондонға (егерде белгілі бір көрмелерге билет алу қажет болса да) және IWM Солтүстікке кіру тегін, бірақ басқа филиалдарда кіру ақысы алынады. Мұражай 1993 жылғы Қайырымдылық туралы заңға сәйкес босатылған қайырымдылық ұйымы және Цифрлық мәдениет, медиа және спорт министрлігіне бағынатын мемлекеттік емес орган болып табылады. 2012 жылдың қаңтарынан бастап Қамқоршылар кеңесінің төрағасы сэр Фрэнсис Ричардс болды. 2023 жылдың мамыр айынан бастап Каро Хауэлл мұражайдың бас директоры болып тағайындалды.

Құрылғаны: 1917-1924

1917 жылғы 27 ақпанда либералдық парламент депутаты және бірінші жұмыс комиссары сэр Альфред Монд премьер-министр Дэвид Ллойд Джорджға Ұлттық соғыс мұражайын құру туралы ұсыныс жасап хат жазды. Бұл ұсыныс 1917 жылғы 5 наурызда Соғыс кабинеті тарапынан қабылданды және 26 наурызда «Таймс» газетінде жарияланды. Жаңа мұражайда көрсетілетін материалдарды жинауды бақылау үшін Монд төрағалық ететін комитет құрылды. Бұл Ұлттық соғыс мұражайы комитеті Ұлыбританияның соғысқа қатысуын көрсететін материалдарды жинауға кірісті, оның ішінде әскер, флот, оқ-дәрі өндірісі және әйелдердің соғыстағы еңбегі сияқты тақырыптарды зерттейтін кіші комитеттер құрылды. Жиынтардың мәңгілік ескерткіштерге айналып кетуіне жол бермеу үшін, жеке тәжірибені көрсететін экспонаттардың қажеттілігі ерте бағаланды. Мұражайдың алғашқы бас директоры сэр Мартин Конвей экспонаттардың «жеке адамдардың іс-қимылдары, тәжірибелері, батырлығы және төзімділігін көрсететін үлестермен жандандырылуы керек» деді. Мұражайдың алғашқы кураторы және хатшысы Чарльз Фулкс болды, ол бұрын Лондон мұнарасындағы Корольдік қару-жарақтардың кураторы қызметін атқарған. 1917 жылдың шілдесінде Монд мұражайдың өсіп келе жатқан коллекциясын қалай ұйымдастыруға болатынын зерттеу үшін Батыс майданына сапар жасады. Францияда ол француз үкіметінің министрлерімен, сондай-ақ Батыс майданындағы Британдық экспедициялық корпусының (БЭК) Бас қолбасшысы фельдмаршал сэр Дуглас Хейгпен кездесті, ол оның жұмысына қызығушылық танытқан көрінеді. 1917 жылдың желтоқсанында мұражайдың Үндістан және Доминион комитетінің шешімімен атауы Императорлық соғыс мұражайы болып өзгертілді. Мұражайды 1920 жылғы 9 маусымда король Георг V Кристалл сарайында ашты. Ашылу салтанатында сэр Альфред Монд корольге комитет атынан сөз сөйлеп, «соғысқа қатысқан әрбір адам, оның рөлі қаншалықты маңызсыз болса да, онда өзі жасаған құрбандықтың мысалын немесе бейнесін табатындай етіп, мұражайды толықтыруға үміттенгендерін» және мұражайдың «әскери даңқтың ескерткіші емес, еңбек пен құрбандықтың тарихы» екенін айтты. Одан кейін 1920 жылғы Императорлық соғыс мұражайы заңы қабылданды және мұражайдың басқаруын қадағалау үшін сенімділер кеңесі құрылды. Мұражайдың императорлық міндеттерін орындау үшін кеңеске Үндістан, Оңтүстік Африка, Канада, Австралия және Жаңа Зеландия үкіметтерінің тағайындаған өкілдері кірді. 1920 жылғы тамыз айында, мұражай ашылғаннан бергі алғашқы мемлекеттік мерекеде 94 179 келуші қабылданды, ал 1921 жылғы қарашаға дейін мұражайды 2 290 719 адам тамашалады.

1924-1936 жылдар аралығындағы көшіру

1924 жылы мұражай Оңтүстік Кенсингтондағы Императорлық институт ғимаратына көшірілді (1950 және 1960 жылдары Императорлық колледжге орын беру үшін бұзылды). Бұл орын орталықта орналасқан және мұражайлар үшін беделді аймақ болғанымен, ғимараттың өзі тығыз және жеткіліксіз болып шықты, сондықтан 1936 жылы Темза өзенінің оңтүстігінде, Саутварк ауданында жаңа тұрақты орын табылды. Джеймс Льюис жобалаған ғимарат бұрынғы Бетлеем корольдік ауруханасы болды, ол аурухана Кент қаласындағы Беккенге көшірілгеннен кейін босатылды. Бұл жер лорд Ротермирге тиесілі болған, ол бастапқыда ғимаратты бұзып, Лондонның тығыз қоныстанған аймағында қоғамдық саябақ салуды жоспарлаған. Ақырында аурухана ғимаратының орталық бөлігі сақталды. Екі үлкен қанат бұзылып, пайда болған кеңістік лорд Ротермирдің анасының құрметіне Джеральдин Мэри Хармсворт паркі деп аталды. Сэр Мартин Конвей ғимаратты "тамаша ғимарат, шынымен де сәнді ғимарат, үлкен портигі, ерекше күмбезі және енді қажеті жоқ есімі жоқтарды орналастыру үшін салған екі үлкен қанаты бар. Бұл ғимарат біздің коллекциямызды үлкен жетістікпен сақтауға мүмкіндік береді, сондай-ақ біз жойылудан құтқаруға тиіс, әйтпесе жоғалып кететін өте жақсы ғимарат" деп сипаттады. Мұражай Йорк герцогы (кейіннен король Георг VI) тарапынан 7 шілдеде 1936 жылы жаңа орнында қайта ашылды.

Екінші дүниежүзілік соғыс және одан кейінгі кезеңдер: 19391966

1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде музей соғысты көрсететін материалдарды жинауды бастады. 1939 жылдың қарашасында, «Тыныш соғыс» кезінде музей GPO кино бөлімшесінің «Бірінші күндер» фильмінің кіріспе сахнасында көрсетілді, онда балалар Бірінші дүниежүзілік соғыста жауланған музейдің неміс артиллериясының кейбір бөліктерінде ойнап жатыр. 1940 жылдың мамыр-маусым айларында Дюнкерк эвакуациясы кезінде британдық армияның жабдықтары жетіспегендіктен музейдің он сегіз артиллериялық құралы қайтадан әскери қызметке жіберілді. 1940 жылдың қыркүйегінде бомбалау шабуылы басталған кезде музей соғыс аяқталғанша жабылды. 1941 жылдың 31 қаңтарында Люфтваффе бомбасы музейге түсіп, теңіз галереясына құлады. Жарылыстан бірнеше кеме моделі зақымдалып, Ютландия шайқасында қатысқан Short Type 184 гидроұшағы қирады. Музей жабық тұрған кезде ғимараты соғысқа байланысты әртүрлі мақсаттарда пайдаланылды, мысалы, мемлекеттік автокөліктерді жөндеу гаражы, әуе шабуылынан қорғану бойынша азаматтық қорғаныс лекциялары оқылатын орталық және өрт сөндіру оқу орталығы. 1945 жылдың қазан айында музей уақытша көрме ұйымдастырды, ол тамызда соғыс аяқталғаннан кейін ашылған алғашқы көрме болды. Көрмеге су астындағы отын құбыры PLUTO, тұманды тарату әдісі FIDO, сондай-ақ «Черчилль крокодилі» және Wasp Universal Carrier сияқты отпен шабуылдайтын қарулар қосылды. Ғимарат пен көрмелерге келген зияннан музей галереяларын кезең-кезеңмен ашуға мәжбүр болды және 1946 жылдың қарашасында галереялардың бір бөлігін ашты. 1948 жылы галереялардың үштен бірі, ал 1949 жылы тағы бір қанаты ашылды. 1953 жылы Корея мен Малайядағы Достастық күштерінің қатысуымен музей британдық немесе Достастық күштері қатысқан барлық қазіргі қақтығыстардан материалдар жинау саясатын бастады.

Қайта құру және кеңейту: 19662012

1966 жылы музейдің Саутварк ғимараты коллекцияларды сақтау және басқа да жабдықтармен қамтамасыз ету үшін кеңейтілді, бұл музей осы жерге көшірілгеннен бергі алғашқы ірі кеңейту болды. Сонымен қатар, арнайы салынған кинотеатр да салынды. 1967 жылы музей 15 дюймдік әскери-теңіз зеңбіректер жинағын сатып алды. Олардың бірі Корольдік теңіз күштерінің HMS Ramillies кемесінде, екіншісі HMS Resolution және HMS Roberts кемелерінде орнатылған. Екеуі де Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған. 1968 жылдың мамыр айында олар музейдің сыртында тұрақты түрде қойылды. Британдық жауынгерлік кемелердің «дредноут» дәуірін бейнелейтін бұл зеңбіректерді сатып алу, музейге 6 дюймдік үш мұнаралы, британдық крейсерлердің бірнеше кластарын бейнелейтін мұнараны алуға итергіш болды. Бұл ақырында Корольдік теңіз күштерінің жеңіл крейсерін сақтауға әкелді, ол 1978 жылы музейдің бөлімшесіне айналды. Кейін 1968 жылдың 13 қазанында музейге өртқосушы Тимоти Джон Дейли шабуыл жасады. Ол балаларға милитаризмді көрсетуге қарсылық білдірді. Ол шамамен 200 000 фунт стерлингке жуық зиян келтірді, соның ішінде бағалы емес кітаптар мен құжаттардың жоғалуы да есепке алынбады. 1969 жылы ол төрт жылға бас бостандығынан айырылды. 1969 жылы RAF Duxford, Корольдік әуе күштерінің Кембриджширдегі әскери-теңіз базасы, Қорғаныс министрлігі тарапынан қажетсіз деп жарияланды. Қосымша кеңістік қажет болғандықтан, музей уақытша сақтау үшін осы жердің бір бөлігін пайдалануға рұқсат сұрады. Кейіннен 1976 жылдың ақпанында толық аумақ музейге берілді және Duxford, енді Imperial War Museum Duxford деп аталатын, музейдің алғашқы филиалы болды. Сонымен қатар, 1970 жылдары үкімет музейдің Уайтхоллдегі тарихи Кабинет соғыс бөлмелерін қабылдау мүмкіндігін көтерді. Музей Дуксфорд және HMS Belfast-қа қатысты жаңа міндеттемелеріне байланысты тартынды, бірақ 1982 жылы келісім берді. Бірнеше жыл бойы музей «Жаңа Императорлық соғыс музейі» деп таныстырылды. Әскери техникасы көп болған бұл аула «Лондонның ең үлкен балалар бөлмесі» деп сипатталды. Бұл алғашқы кезең 16,7 миллион фунт стерлингке (оның ішінде 12 миллион фунт стерлинг үкіметтен берілді) бағаланды және музейді Королева 1989 жылдың 29 маусымында қайта ашты. 1990 жылы музей «Жылдың Ұлттық мұражайы» атағын алды. 1992 жылдың қыркүйегінде музей Лондонның туристік орындарына қарсы Ирландиялық республикалық армиясының шабуылына ұшырады. Жертөледегі галереядан екі өрт сөндіру құрылғысы табылды, бірақ өрт сөндірушілер келгенге дейін қызметкерлер оларды сөндіріп, аз ғана зиян келтірді. Саутварк ғимаратының қайта жаңартуының екінші кезеңі, музей жұртшылыққа ашық болған кезде, 1994 жылы аяқталды. Келесі жылы, 2000 жылы, Саутварк қайта жаңартуының соңғы кезеңі аяқталды. Бұл жобаға музейдің Холокост көрмесі кірді, оны Королева 2000 жылдың 6 маусымында ашты. Бұл Ұлыбритания музейіндегі Холокостқа арналған тұрақты алғашқы көрме болды; оның дамуына 5 миллион фунт стерлинг жұмсалды және бес жыл уақыт кетті. Екі жылдан кейін, 2002 жылдың шілдесінде Солтүстік Императорлық соғыс музейі ашылды. 2004-2010 жылдар аралығында музей «Their Past Your Future» (TPYF) атты ұлттық білім беру жобасының серіктесі болды, бұл Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғанының 60 жылдығын еске алуға арналған Үлкен лотерея қорының Ардагерлер қайта қосылған бағдарламасының бөлігі болды. IWM, Музейлер, кітапханалар және мұрағаттар кеңесі, Шотландия, Солтүстік Ирландия және Уэльс музейлері арасындағы серіктестік, бірінші кезең екі миллионнан астам адам көрген көшпелі көрмені, шетелдегі білім беру сапарларын және жергілікті билік органдары жүргізген қосымша іс-шараларды қамтыды. Екінші кезең 20 ғасырдың кең тарихи бағытына қатысты; ол шетелге сапарлар мен әлеуметтік желілерді пайдалану арқылы оқыту бағдарламасын және педагогтар үшін кәсіби даму схемасын қамтыды. Сонымен қатар жобаның цифрлық мұрағаты, онлайн-көрмелер мен оқу ресурстары жасалды. 2011 жылдың қазан айында музей өзін Императорлық соғыс музейлері деп атады, IWM әріптері жаңа корпоративтік логотиптің негізін құрады. 2011 жылдың қыркүйегінде музей NESTA, Arts and Humanities Research Council және Arts Council England-тен қаржыландыру алды, бұл келушілерге әлеуметтік желілер арқылы музей экспонаттарына пікір жазуға, жинауға және бөлісуге мүмкіндік беретін «әлеуметтік интерпретация» жүйелерін әзірлеуге бағытталған. Бұл жүйелер «Соғыс уақытындағы отбасы» көрмесіне енгізілді, ол IWM Лондондағы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық отбасы өмірін бейнелейді және 2012 жылдың сәуірінде ашылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстың 100 жылдығы: 2014 жыл

2009 жылдың тамызында мұражай Императорлық соғыс мұражайы қорының құрылғанын жариялады. Джонатан Хармсворт төрағалық еткен қорға Императорлық соғыс мұражайының (Лондон) тұрақты галереяларын қайта құруға қаражат жинау міндеті жүктелді. 2010 жылдың желтоқсанында IWM Лондонның Бірінші дүниежүзілік соғыс галереясын 2014 жылы соғыстың жүз жылдығына дейін қайта дамыту жоспарлары жарияланды, ал Кембридж герцогы принц Уильям қордың меценаты аталды. 2012 жылдың 11 қазанында IWM Лондон мұражайында сөйлеген сөзінде премьер-министр Дэвид Кэмерон ұлттық жүз жылдық мерекелерді өткізуге арналған қаржыландыру аясында мұражайды қайта жаңартуға қолдау көрсету үшін қосымша 5 миллион фунт стерлингтік мемлекеттік қаржыландыру жариялады. Фостер және Партнерлер компаниясы жобалаған 40 миллион фунт стерлингтік қайта құру жобасы Бірінші дүниежүзілік соғыстың тарихына арналған жаңа галереялық кеңістіктерді, жаңа орталық залды, келушілерге қолайлы навигацияны, жақсартылған жағдайларды, қолжетімділікті және қозғалысты қамтамасыз етеді. Құрылыс жұмыстарына дайындық мақсатында 2012 жылдың қыркүйегінде бірнеше галереялар жабылды, ал 2012 жылдың желтоқсанына қарай 60-тан астам ірі зат IWM Лондон атриумынан Дуксфордқа консервацияға алынып кетті. Құрылыс жұмыстарының жүруіне мүмкіндік беру үшін IWM Лондон 2013 жылдың 2 қаңтарында жұртшылыққа жабылды. Мұражай 2013 жылдың 29 шілдесінде ішінара қайта ашылды. IWM Лондонды Кембридж герцогы принц Уильям 2014 жылдың 17 шілдесінде ресми түрде қайта ашты.

Филиалдар

1970 жылдан бастап Императорлық соғыс мұражайы басқа жерлерге кеңейе бастады. Бірінші филиалы – Императорлық соғыс мұражайы Дуксфорд 1976 жылдың маусымында тұрақты түрде жұртшылыққа ашылды. 1978 жылы тағы бір филиал ашылды. 1984 жылы "Кабинет соғыс бөлмелері", ал 2002 жылы "Солтүстік императорлық соғыс мұражайы" ашылды.

Сәулет және орналасуы

Музей 1936 жылдан бері Ламбет жолындағы бұрынғы Бетлем корольдік ауруханасында орналасқан. Аурухана ғимаратын аурухананың геодезисі Джеймс Льюис, Джон Ганди және басқа сәулетшілер ұсынған жоспарлар бойынша жобалаған, ал құрылысы 1814 жылдың қазан айында аяқталды. Аурухана Ламбет жолымен қатарласа орналасқан, жертөлесі және үш қабаты бар ғимараттардан тұрады, ал кіреберісі портик астында орналасқан. Ғимарат 1930 жылы ауруханадан босатылғанға дейін негізгі өзгерістерсіз сақталды. Лорд Роттермир ерікті жерді сатып алғаннан кейін, аурухананың бастапқы орталық бөлігі (қазіргі уақытта күмбезі пропорционалсыз биік көрінеді) және Смирктің кейінгі қанаттары қалдырылып, қалған қанаттары бұзылды. Музей 1936 жылы ғимаратқа көшкен кезде орталық бөлігінің бірінші қабатында бас көркемсурет галереясы, шығыс қанатында – теңіз галереясы, ал батыс қанатында – әскери галерея орналасқан. Әуе күштері галереясы бұрынғы театр ғимаратында жайғастырылған. Бірінші қабатта тағы да бірнеше көркемсурет галереялары (соның ішінде сэр Уильям Орпен мен сэр Джон Лавериге арналған бөлмелер), әйелдердің соғыс кезеңіндегі еңбегіне арналған галерея, сондай-ақ көлік және байланыс құралдарына қатысты экспонаттар болды. Сондай-ақ, музейдің фотосуреттер жинағы да осы қабатта орналасқан. Екінші қабатта музейдің кітапханасы (батыс қанатында), карталар жинағы (шығыс қанатында) және суреттер мен графикалық жұмыстар сақталды. Экспонаттарды қызмет түріне және азаматтық немесе әскери салаға бөлу жүйесі 1960 жылдардан бастап галереялардың кең ауқымды қайта жаңартылуына дейін сақталды. 1972 жылдың қыркүйегінде ғимаратқа II санаттағы мәдени ескерткіш статусы берілді. Алғашқы аурухана ғимаратының көп бөлігі қазір корпоративтік кеңселерге ие. 1966 жылғы кеңейтімде кітапхана, өнер дүкені және құжаттар архиві орналасқан, ал 1980 жылдардағы жаңарту жұмыстары бес қабаттан тұратын көрме алаңын құрды. Бірінші кезеңде 8000 м² галереялық кеңістік құрылды, оның 4600 м² жаңа болса, екінші кезеңде тағы 1600 м² қосылды, нәтижесінде 5860 м² галереялық кеңістік және алты қабаттан тұратын білім беру орталықтары пайда болды. 2013-2014 жылдарғы қайта құруға дейін жертөледе Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыстарға, сондай-ақ 1945 жылдан кейінгі қақтығыстарға арналған тұрақты галереялар орналасқан. Бірінші қабатта атриум, кинозал, уақытша көрмелер алаңы және келушілерге арналған қызметтер болды. Бірінші қабатта атриум мезонині, білім беру орталықтары және арнайы күштер, тыңшылық және жасырын операцияларды зерттейтін «Құпия соғыс» тұрақты галереясы орналасқан. Екінші қабатта атриумның көрініс алаңы, екі көркемсурет галереясы, уақытша көрме алаңы және «Адамзатқа қарсы қылмыс» тұрақты көрмесі болды. Үшінші қабатта Холокостқа арналған тұрақты көрме, ал төртінші қабатта, күмбезді шатырда Лорд Эшкрофт галереясы орналасқан. 2010 жылдың қараша айында ашылған галереяда музейдің Виктория кресі (VC) және Георгий кресі коллекциясы, сондай-ақ Майкл Эшкрофт жинаған жеке VC коллекциясы, барлығы 241 медаль қойылған. 2019 жылдың тамызында музей Лондондағы Холокост және оның Екінші дүниежүзілік соғыстағы маңыздылығына арналған екі қабаттан тұратын жаңа галереялар жиынтығын құруға 30 миллион фунттан астам қаражат жұмсауды жоспарлап отырғанын хабарлады. Галереялар 2021 жылдың қазан айында ашылды, бұл қолданыстағы тұрақты көрменің орнына келді.

Барлық қасиеттілер қосымшасы

1989 жылы мұражай Батыс алаңынан Австраль көшесіндегі, бұрынғы аурухана ғимаратын – All Saints Annexe-ті сатып алды. 1867 жылы салынған бұл ғимарат Джеральдин Мэри Хармсворт паркіне тікелей іргелес орналасқан. Бастапқыда ол жергілікті қайырымдастық шаралар жасаушы Шарлотта Шарман ашқан жетімдер үйі болған, кейіннен аурухана ретінде пайдаланылған. Қазір ғимаратта мұражайдың фото, кино және дыбыс архивтері мен кеңселері орналасқан.

Императорлық соғыс мұражайы

Императорлық соғыс мұражайының Дюксфорд бөлімшесі, Кембриджширдегі Дюксфорд ауылының жанында орналасқан, Ұлыбританиядағы ең ірі авиация мұражайы болып табылады. Дюксфордта мұражайдың ірі экспонаттары, соның ішінде 200-ге жуық ұшақ, әскери техника, артиллерия және жеті негізгі көрме ғимаратында шағын теңіз кемелері орналасқан. Сайт мұражайдың фильмдер, фотосуреттер, құжаттар, кітаптар мен артефактілер жинағын сақтау үшін де кеңістік ұсынады. Бұл жерде Британ армиясының бірнеше полк мұражайлары, оның ішінде Парашют полкі мен Корольдік Англия полкі орналасқан. Тарихи Дюксфорд әуежайының негізіндегі бұл сайтты алғашқыда Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Корольдік әуе күштері (RAF) пайдаланған. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Дюксфорд Ұлыбритания шайқасында маңызды рөл атқарды, ал кейін АҚШ Әскери Әуе Күштерінің истребитель бөлімдері Германияға күндізгі бомбалау операцияларын жүргізуде қолданды. Дюксфорд 1961 жылға дейін RAF әуежайы ретінде жұмыс істеді. Дюксфордтың бастапқы ғимараттарының көпшілігі, мысалы, Ұлыбритания шайқасы кезінде пайдаланылған ангарлар, әлі де қолданылуда. Бұл ғимараттардың көпшілігі сәулеттік немесе тарихи маңызы бар, ал отыздан астамы ескерткіш ретінде тіркелген. Сайтта сонымен қатар, сэр Норман Фостер жобалаған және Стерлинг жүлдесіне ие болған Американдық әуе мұражайы сияқты, арнайы салынған бірнеше көрме ғимараттары бар. Сайт әлі де қолданыстағы әуежай болып табылады және бірнеше азаматтық авиакомпаниялармен пайдаланылады, сондай-ақ үнемі әуе шоуларын өткізеді. Сайт Камбриджшир округі кеңесімен және 1975 жылы құрылған, азаматтық ұшақтарды сақтау және британдық азаматтық авиация тарихын насихаттау мақсатындағы Дюксфорд авиациялық қоғамымен бірлесіп жұмыс істейді.

HMS Belfast (1938)

HMS Belfast, Town класты крейсер, 1938 жылы суға түсірілді және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде, 1943 жылғы желтоқсанда Солтүстік мүйіс шайқасына қатысып, 1944 жылғы маусымда Нормандияға одақтас әскерлердің шабуылының бастапқы оқтарын атты. Ол Корея соғысында да шайқасты. 1963 жылы қызметтен шығарылғаннан кейін металл тескілері ретінде жойылмақ болған, 1967 жылы Белфастты мұражай кемесі ретінде сақтап қалу үшін күш-жігер жұмсалды. Императорлық соғыс мұражайы, Ұлттық теңіз мұражайы және Қорғаныс министрлігінен құралған бірлескен комитет құрылып, 1968 жылғы маусымда сақтаудың мүмкін екендігі туралы баяндады. 1971 жылы үкімет сақтаудан бас тартты, нәтижесінде HMS Belfast Trust жеке қоры құрылып, кемені сақтап қалу үшін күресті. Қор табысқа жетті және үкімет 1971 жылғы шілдеде кемені Қорға тапсырды. Лондонға жеткізілген ол Лондон тоғанындағы Тауэр көпірінің жанында Темза өзеніне бекітілді. 1971 жылғы қазанда жұртшылыққа ашылған Белфаст 1978 жылғы 1 наурызда Императорлық соғыс мұражайының бөлімшесіне айналды, сол кездегі білім және ғылым министрі Ширли Уильямс оны «тарихымыз бен технологиямыздың маңызды кезеңін көрсететін бірегей мысал» деп атады. Франкландтың пікірінше, 24 жыл қызмет еткен HMS Belfast «толық бір буынның [тарихи деректерін]» бейнелей алды. 2017 жылы көрменің атауы «HMS Belfast 1938» деп өзгертілді, себебі Корольдік теңіз күштерінің жаңа Type 26 фрегатының біріне HMS Belfast деген ат берілді.

Черчилль соғыс бөлмелері

Кабинет соғыс бөлмелері – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде британ үкіметінің басқару орталығы ретінде қызмет еткен жер асты кешені. Вестминстердің Уайтхолл ауданындағы Қаржы министрлігінің төменгі жағында орналасқан бұл нысандар 1939 жылы қолданысқа енгізіліп, 1945 жылдың тамызында Жапонияның капитуляциясынан кейін тасталғанға дейін үздіксіз пайдаланылды. Олардың тарихи құндылығы ерте танылып, халық алдын ала жазылу арқылы келуге мүмкіндік алды. Дегенмен, жұмыс істеп тұрған үкіметтік кеңсе төменгі жағындағы нысанға қоғамның кіруіне рұқсат берудің қиындықтары, Соғыс бөлмелерін аралауға жыл сайын түсетін 30 000-нан 40 000 өтініштің тек 4 500-і ғана қабылдануына әкеп соқты. Мұражай 1982 жылы нысанды басқаруды өз міндетіне алды. 2005 жылы Соғыс бөлмелері Черчилль мұражайы және Кабинеттік соғыс бөлмелері деп қайта аталды, ал 850 м² аумақ Черчилльдің өмірін зерттейтін тарихи мұражай ретінде жаңартылды. Черчилль мұражайын дамытуға тағы 6 миллион фунт стерлинг жұмсалды. Орталық бөлігі – 15 метрлік интерактивті үстел, ол келушілерге, әсіресе Черчилль мұрағат орталығынан «электрондық архив шкафы» арқылы цифрланған материалдарға қол жеткізуге мүмкіндік береді. Мұражай 2010 жылы Черчилль соғыс бөлмелері деп қайта аталды.

Солтүстік Императорлық соғыс мұражайы

Солтүстік Императорлық соғыс мұражайы 2002 жылы Үлкен Манчестердегі Траффордта ашылды. Бұл мұражайдың Оңтүстік-Шығыс Англиядан тыс орналасқан алғашқы филиалы және мұражай ретінде арнайы салынған алғашқысы болды. Архитектор Дэниел Либескинд жобалаған, Манчестердегі архитекторлар Лич Родс Уокер жүзеге асыру қызметтерін ұсынған Императорлық соғыс мұражайы Солтүстік Либескиндтің Ұлыбританиядағы алғашқы ғимараты болды. Либескиндтің Сальфорд-Кейсдегі Манчестер кеме каналына қарап тұрған ғимараты, қақтығыс салдарынан шашырап, қайта құрастырылған жер шары тұжырымына негізделген. Жер, ауа және суды бейнелейтін бұл сынықтар ғимаратқа оның пішінін береді. Бастапқыда 40 миллион фунт стерлингке жоспарланған мұражай, күтілген қаржы түспегеніне байланысты ақырында 28,5 миллион фунт стерлингке аяқталды. Мұражайды жергілікті, ұлттық және еуропалық даму агенттіктері, жеке қайырымдамалар және жергілікті көлік және жылжымайтын мүлік компаниясы Peel Holdings, 12,5 миллион фунт стерлинг үлесімен қаржылады. Мұражайдың бірінші қабатындағы негізгі көрме алаңында тұрақты көрмелер орналасқан. Олар галереяның 200 метрлік периметрі бойынша жүретін хронологиялық экспозициядан және кеңістіктегі "силостарда" орналасқан алты тақырыптық экспозициядан тұрады. Галерея қабырғалары сағат сайын көрсетілетін аудиовизуалды презентация, "Үлкен суретті" көрсету үшін экрандар ретінде пайдаланылады. "Үңгірдей" және әсерлі деп сипатталатын негізгі галереяда ресейлік Т-34 танкы, АҚШ Теңіз корпусының AV 8A Harrier реактивтік ұшағы және Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық армияның алғашқы оғын атқан британдық 13 фунттық далалық зеңбірегі сияқты экспонаттар бар. Мұражайда сонымен қатар бөлек галереяда ұйымдастырылатын уақытша көрмелер бағдарламасы да бар.

Жинақтар

[[Файл:Генерал Бернард Л. Монтгомери танкілерінің жылжуын қадағалайды. Солтүстік Африка, 1942 жылдың қарашасы. NARA 535939.tif|thumb|Мұражай коллекциясында Монтгомеридің танктегі суреті, сонымен қатар оның танкысы, командирлік керуендері, штаб машинасы және құжаттары бар.

Құжаттар

Мұражайдың құжаттар архиві қазіргі заманғы соғысты бастан өткерген адамдардың жеке қағаздарын жинап, сақтауға ұмтылады. Архивтің қоры британдық және Достас елдерінің жоғары әскери, теңіз және әуе күштері офицерлерінің құжаттарынан бастап, қатардағы әскерилер мен азаматтардың хаттары, күнделіктері мен естеліктеріне дейін жетеді. Жинаққа фельдмаршал Бернард Монтгомери мен сэр Джон Френчтің құжаттары кіреді. Архивте сонымен қатар Министрлер кабинетінің тарихи бөлімі, Әуе тарихы бөлімі және басқа да британдық үкіметтік органдарда сақталған екінші дүниежүзілік соғыстың неміс құжаттары сияқты шетелдік құжаттардың ірі коллекциясы бар. Шетелдік коллекцияға Министрлер кабинетінен алынған жапондық материалдар да кіреді. Жинаққа Виктория және Георгий кресінің иегерлері туралы мәліметтер мен BBC-нің «Ұлы соғыс» деректі фильміне қатысты хаттар да кіреді. Құжаттар коллекциясына Ұлыбританияның соғыс ескерткіштерінің ұлттық тізілімі де кіреді. 2012 жылы мұражай құжаттар коллекциясында 24 800 қағаз жинағы бар екенін хабарлады. Коллекция Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қалыптасты, ол кезде мұражай өзі тапсырыс берген және Ақпарат министрлігінің Британдық соғыс ескерткіштері комитеті тапсырыс берген жұмыстарды сатып алды. 1920 жылға қарай өнер коллекциясында 3000-нан астам туынды болды, олардың ішінде Джон Сингер Сарджент, Уиндхэм Льюис, Джон Нэш және Кристофер Невинсонның туындылары бар. Бірінші дүниежүзілік соғыстың ең танымал туындыларының бірі – Сардженттің «Газға түскендер» және салынбаған Естелік зал үшін тапсырыс берілген басқа да туындылар. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін коллекция қайта кеңейді, Ақпарат министрлігінің Соғыс суретшілерінің кеңес комитетінің демеушілігімен мыңдаған туындылар алынды. 1972 жылы мұражай заманауи қақтығыстарды суреттеу үшін суретшілерді шақыру мақсатында Көркемдік жазбалар комитетін (кейіннен Көркемдік тапсырыстар комитеті деп аталды) құрды. Тапсырыс алған суретшілердің қатарында Кен Ховард, Линда Китсон, Джон Кин, Питер Хоусон, Стив Маккуин («Королева және ел») және Лэнглендс & Белл болды, олар Солтүстік Ирландия, Фолкленд аралдары, Парсы шығанағы, Босния, Ирак және Ауғанстандағы қақтығыстарға жауап берді. Коллекцияда екі дүниежүзілік соғыстан қалған 20 мыңнан астам жарнамалық материалдар, мысалы, плакаттар, открыткалар және үндеулер, сондай-ақ ядролық қаруды жою науқаны және «Соғысты тоқтату» коалициясы сияқты соғысқа қарсы ұйымдар шығарған материалдар бар. Сондай-ақ Google Art Project жобасына қатысады. 2012 жылы мұражай өнер коллекциясының жалпы көлемі 84 980 данаға жететінін хабарлады.

Фильм

1916 жылғы "Сомма шайқасы" деректі және үгіт-насихат фильмінен алынған кадр, музейдің киноархивінде сақталған. Музейдің Кино және Видео Архиві – әлемдегі ең көне кино архивтерінің бірі. Архивізде маңызды тарихи фильмдер мен бейнематериалдардың кең ауқымы сақталған, оның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыстың британдық ресми фильмдері бар. Архивіздегі Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты маңызды материалдардың арасында 1916 жылғы "Сомма шайқасы" атты пионерлік деректі фильм (2005 жылы ЮНЕСКО-ның "Әлемдік жад тізіміне" енгізілген) және 1917 жылғы "Дер Магиш Гюртль" атты неміс үгіт-насихат фильмі бар. Архивіздегі Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысты материалдарға британдық әскери операторлар түсірген, 1944 жылғы маусымдағы D күні британдықтардың қонуын және 1945 жылғы сәуірдегі Берген-Белсен концлагерінің азат етілуін көрсететін монтаждалмаған фильмдер кіреді. Архивізде үкіметтік ақпараттық фильмдер мен "Бүгінгі түндегі мақсат" (1941) және "Шөлдегі жеңіс" (1943) сияқты үгіт-насихат фильмдері де бар. Архивіздегі Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жинақтарға Корея соғысы, "Суық соғыс" материалдары, НАТО-ның бұрынғы кино кітапханасы және Босниядағы БҰҰ UNTV қызметінің материалдары кіреді. 1958 жылғы "Мемлекеттік тіркеу туралы" заңға сәйкес, архив Қорғаныс министрлігінен материалдарды алуын жалғастыруда. Архив сонымен қатар әскери қызметшілер мен азаматтық операторлар түсірген әуесқой фильмдерді алуға тырысады. Жинақтың материалдары "Ұлы соғыс" және "Соғыстағы әлем" сияқты теледокументалдық фильмдерді түсіруде пайдаланылды. 2012 жылы музей өзінің киноархивінің көлемі 23 000 сағаттан астам фильм, бейне және цифрлық материалдан тұратынын хабарлады. Архивізде сондай-ақ Бірінші дүниежүзілік соғыстағы 150 000 британдық әуе суреті бар, бұл осы сияқты ең ірі жинақ. Екінші дүниежүзілік соғыс жинағына Билл Брандт, Сесил Битон және Берт Харди сияқты фотографтардың жұмыстары кіреді. Фильмдер архиві сияқты, Фотографиялық архив те 1958 жылғы Мемлекеттік тіркеу туралы заңға сәйкес ресми сақтау орны болып табылады және Қорғаныс министрлігінен материалдарды алуын жалғастырады. 2012 жылы музей өзінің фотосуреттер қоры шамамен 11 миллион суреттен, 17 263 жинақтан тұратынын хабарлады. 1942 жылғы Сингапурдың британдықтарға тапсырылу кезіндегі одақ туы және 11 қыркүйек шабуылынан кейін Дүниежүзілік сауда орталығының қираған жерінен табылған тағы бір ту, сондай-ақ мұнаралардың бөліктері; жеке естеліктер, сувенирлер және траншеялық өнер сияқты түрлі заттар; ордендер, медальдар және марапаттаулар (Виктория және Жорж кресттерінің жинақтарымен қоса); әскери жабдық; атыс қарулары мен оқ-дәрілер, артиллериялық заттар, жиекті қарулар, ұшақтар (мысалы, траншеялық ұшақтар) және басқа да қарулар, көліктер, ұшақтар мен кемелер. Музейде заманауи атыс қаруларының ұлттық жинағы сақталған, сондай-ақ Уинстон Черчилльге тиесілі автоматты тапанша бар. Артиллериялық жинаққа белгілі шайқастарға қатысқан артиллериялық бөлшектер кіреді, мысалы, 1914 жылғы Нерьдегі шайқаста қолданылған Néry зеңбірегі және жаудан алынған жабдықтар. Музейдің көлік құралдары жинағына Бірінші дүниежүзілік соғыста британдық әскерлер қолданған Ole Bill автобусы және Екінші дүниежүзілік соғыста фельдмаршал Монтгомери қолданған бірнеше көлік кіреді. Музейдің ұшақ жинағына сирек кездесетін ұшақтар кіреді, мысалы, жалғыз толық және түпнұсқа Royal Aircraft Factory R. E.8 және тірі қалған екі TSR 2 шабуыл ұшағының бірі, сондай-ақ белгілі шайқастармен байланысты ұшақтар, мысалы, Ұлыбритания шайқасы кезінде ұшқан Supermarine Spitfire. Музейдің теңіз жинағына HM Coastal Motor Boat 4 және HMS XE8 кішкентай су асты кемесі кіреді. 2012 жылы музей өзінің экспонаттарынан 155 000 нысан және тағы 357 көлік пен ұшақ жинағанын хабарлады. жапырақшалар мен рациондық кітаптар, басылған жарияланымдар, газеттер, траншея журналдары (мысалы, Wipers Times) және траншея карталары. 2012 жылы музей өзінің кітапханалық жинағында тарихи маңызы бар 80 000-нан астам нысан (мысалы, карталар, жарияланымдар және сирек кітаптар) және тағы 254 000 анықтамалық материал бар екенін хабарлады. Музейдің дыбыс жинағы 1972 жылы Дыбыс жазбалары бөлімінің құрылуымен және ауызша тарихты жазу бағдарламасының басталуымен құрылды. Дыбыс жинағы 1977 жылғы шілдеде көпшілікке ашылды. Жинаққа сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BBC жасаған жазбалар, дыбыс эффекттері, хабар таратулар, сөздер және поэзия кіреді. Музейдің Бірінші дүниежүзілік соғыстың жүз жылдығына арналған бағдарламасының аясында музей "Бірінші дүниежүзілік соғыстың дауыстары" подкаст сериясын шығаруда, ол музейдің ауызша тарих жазбаларын пайдаланады. 2012 жылы музей өзінің дыбыс жинағының көлемі 37 000 сағатқа жететінін хабарлады. жобаның ауқымы барлық соғыстарды қамтиды. 2022 жылғы мәліметтер бойынша, тізімде 90 000-нан астам ескерткіш бар. 2014 жылы IWM және онлайн генеалогиялық қызмет провайдері Findmypast "Бірінші дүниежүзілік соғыстың өмірі" платформасын іске қосу үшін ынтымақтастыққа келді. Жүз жылдық кезеңде әркім тіркелгенге болады, ал жазылым төлегендер Findmypast жинақтарынан жазбаларды қосуға мүмкіндік алды. Тізімдегі жеке жазбаларды құру үшін War Office медаль индекс карталары, Канадтық экспедициялық күштерінің куәліктері, Корольдік теңіз күштерінің қызметтік жазбалары сияқты бірнеше дереккөздер пайдаланылды. Әр адамның профилі оның туған күні, қайтыс болған күні, отбасы мүшелері және т.б. сияқты ақпараттармен толықтырылуы мүмкін еді. Егер адамды қосу қажет болса немесе қайталанған жазбаны біріктіру қажет болса, мұндай әрекет IWM еріктілерімен басқарылатын қолдау форумы арқылы сұралады. Жазылымға ие пайдаланушы адамдардың профильдерін "қоғамдастыққа" біріктіре алатын еді. Бұл кеме экипажы, армиядағы бөлім немесе белгілі бір соғыс зираттарына жерленген ерлер мен әйелдердің аттары сияқты топтасулар болуы мүмкін еді. Мақсат – дерекқорда мүмкіндігінше көп мәліметтерді жинау үшін көшбасшылықты қолдану және онлайн генеалогияны хобби ретінде танымал ету. Платформаның бір сату артықшылығы – алынған деректер болашақ ұрпақтар үшін сақталады. IWM платформа тоқтатылғаннан кейін 2019 жылы деректер архивіне қосылатынын және зерттеу үшін онлайн қол жетімді болатынын мәлімдеді.

Жинақтың көлемі

Музейде шамамен жарты петабайт сандықталған деректер сақталады (2017 жылғы жағдай бойынша). Бұл деректер Duxford (Cambridgeshire) қаласында екі SpectraLogic T950 таспалық кітапханасында орналасқан, олардың арақашықтығы 500 метрді құрайды. Олардың бірі – LTO 5 (Linear Tape Open) таспалық кітапханасы, екіншісі – IBM TS1150.

Басқару

Императорлық соғыс мұражайы – Цифрлық, мәдениет, медиа және спорт министрлігіне бағынған атқарушы ведомстволық емес мемлекеттік орган, ол грант түрінде қаржылық қолдау алады. Мұражай басқаруы 1920 жылғы Императорлық соғыс мұражайы заңымен құрылған, кейіннен 1955 жылғы Императорлық соғыс мұражайы заңы, 1992 жылғы Мұражайлар және галереялар заңы және басқа да қатысты заңнамалармен өзгертілген Қамқоршылар кеңесінің жауапкершілігінде болады. Кеңес құрамында патша тағайындайтын президент (қазіргі уақытта Кент герцогы Эдуард) және премьер-министр, сондай-ақ Сыртқы істер, Қорғаныс және Мәдениет министрлері тағайындайтын он төрт мүше бар. Тағы жеті мүше – өз үкіметтері тарапынан ресми түрде тағайындалған Достас елдерінің жоғары комиссарлары. 2012 жылғы қаңтардан бастап Қамқоршылар кеңесінің төрағасы – сэр Фрэнсис Ричардс, ал оның орынбасары – генерал-лейтенант сэр Джон Киззли. Бұрынғы төрағалардың қатарында адмирал сэр Дерик Холланд Мартин (1967–1977), флот адмиралы сэр Алгернон Уиллис және Корольдік әуе күштерінің маршалы сэр Джон Гренди (1971–1978 жылдары кеңес мүшесі, 1978–1989 жылдары төраға) болды. Гренди Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде RAF Duxford базасын басқарды және 1997 жылы ашылған Duxford-тың Америкалық әуе мұражайының жоспарлауына қатысты. Мұражайдың бас директоры кеңеске есеп береді және бухгалтерлік шоттар бойынша жауапты тұлға болып табылады. 1917 жылдан бері мұражайда алты директор қызмет етті. Біріншісі – белгілі өнер тарихшысы, альпинист және саяхатшы сэр Мартин Конвей. Ол 1895 жылы Гималайдың Қарақорұм тау жотасын картаға түсіруге салған еңбегі үшін рыцарь атағын алды және 1901–1904 жылдары Кембридж университетінде Слейд көркем өнері профессоры болды. Конвей 1937 жылы қайтыс болғанға дейін директор лауазымын атқарды, содан кейін оның орнын Лесли Брэдли иеленді. Брэдли Бірінші дүниежүзілік соғыста Миддлсекс полкінде қызмет еткен, бірақ 1917 жылы денсаулығына байланысты қызметтен босатылды. Кейін ол Чарльз Фулкспен танысып, мұражайдың плакаттар жинағын құрастыруға қатысты. Брэдли 1960 жылы зейнеткерлікке шықты, ал оның орнын доктор Нобл Франкланд басты. Франкланд RAF бомбалаушы әскерлерінде навигатор болып қызмет еткен және «Ерен ұшқыш кресімен» марапатталған. Кабинет министрлігінің ресми тарихшысы ретінде ол Германияға қарсы RAF стратегиялық әуе шабуылының даулы ресми тарихын жазды. Франкланд 1982 жылы зейнеткерлікке шықты, ал оның орнын бұрын Сайнсбери бейнелеу өнері орталығында жұмыс істеген доктор Алан Борг басты. 1995 жылы Борг Виктория және Альберт мұражайына ауысты, ал оның орнын 1968 жылы Франкландтың ғылыми көмекшісі ретінде жұмысқа алынған сэр Роберт Кроуфорд иеленді. Кроуфорд 2008 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін оның орнын V&A Балалар мұражайының бұрынғы директоры Дайан Лис басты. Ол БАҚ-та Ұлыбританияның ұлттық мұражайын басқаруға тағайындалған алғашқы әйел ретінде танылды.