Берт Уильямс: Америкалық комедия шеберінің өмірі мен мансабы

Кіріспе

Америкалық комедиан және актер (1874–1922)

Берт Уильямс (12 қараша 1874 – 4 наурыз 1922) – Багама аралдарында туған американдық артист, водевиль дәуірінің көрнекті өнерпаздарының бірі және өз заманындағы барлық көрермендер үшін ең танымал комедианттардың бірі. Басқа дереккөздер актер Сэм Лукасты 1914 жылғы басқа фильмдегі осы ерекшелікпен марапаттайды, ол – World Film Company компаниясының «Том ағаның қалыбы» фильмі. «Ebony» журналы «Darktown Follies» фильмінің қара актерді фильмге түсіруге жасалған алғашқы тәуелсіз әрекет болғанын мәлімдеді және бұл жұмысты тәуелсіз американдық кинодағы кезеңнің басталуы деп бағалады, онда тәуелсіз продюсерлер афроамерикалық көрермендер үшін жасалған туындыларда «қара тақырыптарды» зерттеді. Уильямс 1920 жылға дейін қара нәсілділердің ең көп сатылған жазбаларын жасаған артисі болды. 1918 жылы «New York Dramatic Mirror» Уильямсты «әлемдегі ең ұлы комедианттардың бірі» деп атады. Уильямс афроамерикалық ойын-сауық индустриясының дамуындағы маңызды тұлға болды. Расизм мен стереотиптер кең таралған дәуірде ол Бродвей сахнасында басты рөлді ойнаған алғашқы қара нәсілді адам болды және үш онжылдық мансабында нәсілдік кедергілерді жеңуге үлкен үлес қосты. Уильямспен бірге өнер көрсеткен вадевиль артисі В. С. Филдс оны «Мен көрген ең күлкілі және білген ең қайғылы адам» деп сипаттады.

Ерте өмір

Уильямс 1874 жылдың 12 қарашасында Багам аралдарындағы Нассау қаласында Фредерик Уильямс кіші мен оның әйелі Джулияның отбасында дүниеге келді. 2 немесе 3 жасында Уильямс ата-анасымен бірге АҚШ-қа тұрақты көшіп келді. Олардың есімдері 1880 жылғы АҚШ Федералдық санағында тіркелген. Олар Нью-Йорк қаласының тұрғындары ретінде көрсетілген, ал Берт (Егберт) сол кезде 5 жаста болған. Жасөспірім шағында Калифорнияға келгеннен кейін, ол Батыс жағалауындағы әртүрлі минстрель шоуларына, соның ішінде 1893 жылы Сан-Францискодағы Мартин мен Селигтің Мастодон Минстрельдеріне қосылды, онда ол болашақ кәсіби серіктесі Джордж Уокермен алғаш танысты. Уильямс пен Уокер ән мен би нөмірлерін, күлкілі диалогтар мен скетчтер мен әзілді әндерді орындады. Олар водевильдің стереотиптік рөлдеріне енді: бастапқыда Уильямс шеберлікпен алаяқ рөлін ойнаса, Уокер Уильямстың схемаларының "надан" құрбаны болды. Олар рөлдерді ауыстырып, күтулерді күлдіріп, жақсырақ реакция алатынын байқады. Ұзын бойлы және әдемі Уокер ақырында өзін мақтансаң джентльмен ретінде таныстырды, ал денелі Уильямс жалқау адам рөлін ойнады. Оның дене бітіміне қарамастан, Уильямс дене тілі мен физикалық "сахналық амалдар" шебері болды. "Нью-Йорк Таймс" газетінің бір рецензенты былай деп жазды: "Ол бірнеше минут бойы бір адамның бетін ұстап тұрады, ал оны өзгерткенде, ең кішкентай қозғалыспен күлкіге айналдырады". 1896 жылдың соңында бұл жұп "Алтын жәндік" атты музыкалық қойылымға қосылды. Қойылым сәтті болмады, бірақ Уильямс пен Уокер жақсы пікірлер алды және жоғары деңгейдегі шақыруларды алуға мүмкіндік алды. Олар 1896-97 жылдары 36 апта бойы Костер мен Биалдың водевиль үйінің бас жұлдызы болды, онда олардың торттық биінің жанды нұсқасы биді танымал етуге көмектесті. Бұл жұп сол кездегі әдеттегідей, күйдірілген тоқпен қара бетке бояп өнер көрсетті, өздерін "Екі нағыз коон" деп атады, бұл оларды қара бетке бояп өнер көрсететін көптеген ақ артистерден ерекшелеу үшін жасалды. Уильямс 1896 жылы алғашқы жазбаларын жасады, бірақ олардың ешқайсысы сақталмаған. Олар 1897 жылдың 9 ақпанында Метрополитен Опера үйінде өткен "Нью-Йорк кедейлеріне көмек" акциясына қатысты, ол олардың сол театрға жасаған жалғыз қатысуы болды. "Коон" формуласын ойнаған кезде Уильямс пен Уокердің өнері мен мінез-құлқы оны да әлсіретті. Камиль Форбс былай деп жазды: "Олар қара бетке бояушылардың шынайылығын күмәнге салды, олар күйдірілген тоққа жүгіну арқылы өздерінің жасандылығын ғана көрсетті; әрі де, Уильямсқа қара болу үшін күйдірілген тоқ қажет емес еді", оның терісі ақшыл болғанына қарамастан. Ол толқынды шашын жасыру үшін қылқан шашты парик киетін. Терри Уолдо олардың торттық биіндегі қабатты иронияны атап өтті, ол оларды негізгі қара нәсілділер ретінде көрсетті, олар плантациялық ақтардың әсте-кесте әдеттерін сатиралық түрде моқтап алған биді орындады. Бұл жұп өздерін жарнамалық фотосуреттерде де, әндерін жарнамалайтын ноталардың мұқабаларында да таза және сәнді киінгендей көрсетуге тырысты. Осылайша, олар өздерінің өмірдегі мінез-құлқы мен сахнадағы комедиялық кейіпкерлерінің арасындағы контрастты көрсетті. Олардың бұл қылығы түсініксіз болғандықтан, кейбір қара газеттер оларды өз нәсілінің абыройын көтеруге ұмтылмағаны үшін сынға алды. 1899 жылы Уильямс өзінің серіктесі Джордж Уокерді және оның отбасын таң қалдырды, ол жақында Шарлотта ("Лотти") Томпсонға үйленгенін мәлімдеді, ол кәсіби әнші, өте жеке рәсімде. Лотти Берттен сегіз жас үлкен жесір әйел еді. Осылайша, Уильямстың қауымшыл және үнемі саяхаттап жүретін күйеуіне білетіндердің кейбірі бұл некеге таңғалды, бірақ оларды білетіндердің бәрі оларды ерекше бақытты жұп деп санайды, ал олардың одағы өмірінің соңына дейін жалғасты. Уильямстың биологиялық балалары болмады, бірақ олар Лоттидің үш немере қызын асырап алып, тәрбиеледі. Олар жетім балаларды және асырап алған балаларды өз үйлерінде жиі бағып күтім жасады. Уильямс пен Уокер бірнеше қойылымдарда, соның ішінде A Senegambian Carnival, A Lucky Coon және The Policy Players шоуларында өнер көрсетті. Олардың жұлдыздары көтеріліп барады, бірақ олар ақ қоғамның оларға қойған шектеулерінің нақты ескертулеріне әлі де тап болды. 1900 жылдың тамызында Нью-Йоркте ақ нәсілді детективті қара нәсілді адам атып өлтірген деген абыржыған хабарлар толассыз көтеріліске айналды. Көшедегі зорлық-зомбылық туралы білмей, Уильямс пен Уокер театрдан шығып, жолдарын бөлісті. Уильямс сәтті бағытта жүрді, бірақ Уокерді ақ нәсілді топ трамвайдан тартып алып, ұрып-соқты.

Williams was born in Nassau, The Bahamas, on November 12, 1874, to Frederick Williams Jr. and his wife Julia. At the age of either 2 or 3, Williams permanently emigrated with his parents to the US. Their names all appear in the 1880 United States Federal Census. They are shown as residents of New York City, and Bert (“Egbert”) is listed as 5 years old at the time. Having made his way to California by his late teens, he joined different West Coast minstrel shows, including Martin and Selig's Mastodon Minstrels in 1893 San Francisco, where he first met his future professional partner, George Walker. Williams and Walker performed song and dance numbers, comic dialogues and skits and humorous songs. They fell into stereotypical vaudevillian roles: originally Williams portrayed a slick conniver, while Walker played the "dumb coon" victim of Williams' schemes. They discovered that they got a better reaction by switching roles and subverting expectations. The sharp featured and slender Walker eventually developed a persona as a strutting dandy, while the stocky Williams played the languorous oaf. Despite his thickset physique, Williams was a master of body language and physical "stage business." A New York Times reviewer wrote: "He holds a face for minutes at a time, seemingly, and when he alters it, bring[s] a laugh by the least movement." In late 1896, the pair were added to The Gold Bug, a struggling musical. The show did not survive, but Williams & Walker got good reviews, and were able to secure higher profile bookings. They headlined the Koster and Bial's vaudeville house for 36 weeks in 1896–97, where their spirited version of the cakewalk helped popularize the dance. The pair performed in burnt cork blackface, as was customary at the time, billing themselves as "Two Real Coons" to distinguish their act from the many white minstrels also performing in blackface. Williams also made his first recordings in 1896, but none are known to survive. They participated in a "Benefit for New York's Poor" held on February 9, 1897, at the Metropolitan Opera House, their only appearance at that theater. While playing off the "coon" formula, Williams & Walker's act and demeanor subtly undermined it as well. Camille Forbes wrote, "They called into question the possible realness of blackface performers who only emphasized their artificiality by recourse to burnt cork; after all, Williams did not really need the burnt cork to be Black," despite his lighter skin complexion. He would pull on a wig full of kinky hair to help conceal his wavy hair. Terry Waldo noted the layered irony in their cakewalk routine, which presented them as mainstream Blacks performing a dance in a way that lampooned whites who had mocked a Black dance that originally satirized plantation whites' ostentatiously fussy mannerisms. The pair also made sure to present themselves as immaculately groomed and classily dressed in their publicity photos, which were used for advertising and on the covers of sheet music promoting their songs. Thus, they drew a contrast between their real life comportment and the comical characters they portrayed onstage. This aspect of their act was ambiguous enough that some Black newspapers criticized the duo for failing to uplift the dignity of their race. In 1899, Williams surprised his partner George Walker and his family when he announced he had recently married Charlotte ("Lottie") Thompson, a singer with whom he had worked professionally, in a very private ceremony. Lottie was a widow eight years Bert's senior. Thus, the match seemed odd to some who knew the gregarious and constantly traveling Williams, but all who knew them considered them a uniquely happy couple, and the union lasted until his death. The Williamses never had children biologically, but they adopted and reared three of Lottie's nieces. They also frequently sheltered orphans and foster children in their homes. Williams & Walker appeared in a succession of shows, including A Senegambian Carnival, A Lucky Coon, and The Policy Players. Their stars were on the ascent, but they still faced vivid reminders of the limits placed on them by white society. In August 1900, in New York City, hysterical rumors of a white detective having been shot by a Black man erupted into an uncontained riot. Unaware of the street violence, Williams & Walker left their theater after a performance and parted ways. Williams headed off in a fortunate direction, but Walker was yanked from a streetcar by a white mob and was beaten.

Хам мен Дагомеяның ұлдары

Келесі айда Уильямс пен Уокер «Хамның ұлдары» атты ең үлкен жетістіктеріне қол жеткізді, бұл кең көлемді фарс болды және сол кезде кең таралған «қараңғы» стереотиптерді қамтымады. Шоудағы әндердің бірі, «Саваннадан келген Ханна ханым», тіпті қара қоғамның ішіндегі таптық жіктелулерге де сіңіп өтті. Екеуі де расистік минестрельдік конвенциялардан толыққанды адамдық комедия стиліне көшуді бастаған еді. 1901 жылы олар «Виктор Толкинг Машин Компани» үшін 13 диск жазды. Олардың кейбіреулері, мысалы «The Phrenologist Coon», стандартты қара беттік материал болды, бірақ «When It's All Going Out and Nothing Coming In» атты қаржылық шағым «жарысқа немқұрайлы» болды және Уильямстың ең танымал әндерінің біріне айналды. Уильямстың «Good Morning Carrie» атты тағы бір шығармасын көптеген әртістер орындады, ол 1901 жылдың ең үлкен хитіне айналды. Бұл дисктер 1000-нан аз данада басылды және көптеген тыңдаушылар естімеді. «Хамның ұлдары» екі жыл бойы сахнада болды. 1902 жылдың қыркүйегінде Уильямс пен Уокер келесі қойылымын, «Дагомейде» атты толық метражды мюзиклді көрсетті, ол толығымен қара актерлермен жазылып, қойылды және орындалды. Бұл одан да үлкен жетістікке ие болды. 1903 жылы композитор Уилл Марион Куктың музыкасы, Шипптің пьесасы және ақын Пол Лоренс Данбардың сөздерімен Нью-Йорк қаласына көшірілді. Шоуға шабыттандырған нәрселердің бірі Уильямстың 1670 жылғы «Африка» кітабының көшірмесі болды, онда автор Джон Огилби континенттің тайпалары мен халықтарының тарихын жазды. «Осы томмен мен әрбір пульмандық кондуктор патшаның ұрпағы екенін дәлелдей аламын», - деді Уильямс. Бұл маңызды оқиға болды, өйткені бұл Бродвейдің ірі театрында қойылған алғашқы мюзикл болды. Театр ішіндегі орындықтар бөлек орналастырылды. Мюзиклдегі «I'm a Jonah Man» әні Уильямстың бақытсыздығына бейім тұлғасын және қайғылы оқиғаларын қалыптастыруға көмектесті. Бұл Уильямстың мансабында ең көп ойнаған кейіпкерін анықтауға көмектесті: өмірдің бақытсыздықтарының құрбаны, баяу сөйлейтін және терең ойлайтын. «Егер аспаннан шұбат жауса да, [кейіпкерім] қолында шанышқымен, ал қасықсыз отырар еді», - деді Уильямс. Алайда Уильямс пен Уокер Бродвейдегі үлкен жетістіктеріне қуанды, олар өзін табысты сахна жұлдыздары ретінде орнықтырғаннан кейін көп жылдар өткен соң. Уильямс былай деп жазды: «Біз кейде Бродвей көрермендерінің қол шапалақтағанын естіп, жақындадық, бірақ олар басқа біреуді қол шапалақтады. Мен бір аптаға ғана хорда 15 долларлық жұмыс сұрап, Бродвейде болғанымды айту үшін азғырылдым». Уокер еске алды: «Бірнеше жыл бұрын біз шығыс жағындағы аудитория алдында би биледік. Олар бізге қолдау көрсетті, мен оларға: «Бір күні біз осы биді Бродвейде орындаймыз!» дедім. Содан кейін олар бізді күлдірді. Бірақ біз Бродвейге де сондай биді көрсеттік». «Дагомейде» Лондонға сапар шекті, онда оны ыстық қарсы алды. 1903 жылдың маусымында Букингем сарайында арнайы қойылым өтті. Британдық турне 1904 жылдың маусымына дейін жалғасты. Мамыр айында Уильямс пен Уокер екеуі де Эдинбург ложасына қабылданды; Шотландиялық масондар АҚШ бөлімдері сияқты нәсілдік дискриминацияға жол бермеді, соның ішінде солтүстік штаттардағылары да.

The following month, Williams & Walker had their greatest success to date with Sons of Ham, a broad farce that did not include any of the extreme "darkie" stereotypes that were then common. One of the show's songs, "Miss Hannah from Savannah," even touched upon class divisions within the Black community. The pair had already begun to transition away from racial minstrel conventions to a fuller human style of comedy. In 1901, they recorded 13 discs for the Victor Talking Machine Company. Some of these, such as "The Phrenologist Coon", were standard blackface material, but the financial lament "When It's All Going Out and Nothing Coming In" was race blind, and became one of Williams's best known songs. Another Williams composition, "Good Morning Carrie", was covered by many artists, becoming one of the biggest hits of 1901. These discs existed only in pressings of fewer than 1,000, and were not heard by many listeners. Sons of Ham ran for two years. In September 1902, Williams & Walker debuted their next vehicle, In Dahomey, a full length musical written, directed and performed by an all Black cast. It was an even bigger hit. In 1903 the production, with music by composer Will Marion Cook, book by Shipp, and lyrics by poet Paul Laurence Dunbar, moved to New York City. Part of the inspiration for the show was Williams' copy of a 1670 book, Africa, in which author John Ogilby traced the history of the continent's tribes and peoples. "With this volume, I could prove that every Pullman porter is the descendant of a king," said Williams. This was a landmark event, as it was the first such musical to be produced at a major Broadway theater. Seating inside the theater was segregated. One of the musical's songs, "I'm a Jonah Man", helped codify Williams' hard luck persona and tales of woe. It helped to establish the character which Williams played most frequently in his career: the slow talking, deep thinking victim of life's misfortunes. "Even if it rained soup," Williams later explained, "[my character] would be found with a fork in his hand and no spoon in sight." However, Williams and Walker were ebullient about their Broadway breakthrough, which came years after they had established themselves as profitable stage stars. Williams wrote, "We'd get near enough to hear the Broadway audiences applaud sometimes, but it was some one else they were applauding. I used to be tempted to beg for a $15 job in a chorus just for one week so as to be able to say I'd been on Broadway once." Walker recalled, "Some years ago we were doing a dance before an east side audience. They gave us a hand, and I called out to them, 'Some day we'll do this dance on Broadway!' Then they gave us the laugh. Just the same we gave Broadway that same dance." In Dahomey traveled to London, where it was enthusiastically received. A command performance was given at Buckingham Palace in June 1903. The show's British tour continued through June 1904. In May, Williams and Walker were both initiated into the Edinburgh Lodge of the Freemasons; the Scottish Masons did not racially discriminate as the United States chapters did, including those of the northern states.|

Бандана жері

1908 жылы Бродвейде сәтті өткен «Бандана Лэнд» қойылымында ойнап жүргенде Уильямс пен Уокерді Джордж М. Кохан қайырымдылық шарасына қатысуға шақырды. Белгілі монологші Уолтер К. Келли наразылық білдіріп, өзге әртістерді қара түсті әртістермен бірге сахнада көрінуден гөрі қойылымнан бас тартуға көндірді; Келлидің бойкотына тек екі әртіс қосылды. «Бандана Лэнд» дуэттің танымал қойылымдарының қатарын жалғастырды және Уильямс кейіннен танымал болған тур-де-форс эскизін ұсынды: оның пантомималық покер ойыны. Уильямс толық үнсіздікте покер ойнады, оның бет-әлпеті мен дене тілі дилердің сезімдерін – қолын қарастыруын, көрінбейтін қарсыластарының әрекеттеріне реакциясын, сондай-ақ ставканы көтерудің немесе қабылдаудың артық-кемдігін білдірді. Бұл оның жеке сахналық өнерінде стандартты номерге айналды және 1916 жылы Biograph Studios студиясында түсірілді. Уильямстың тастап кеткен комедиялық фильмінің «Лайм Килн Филд Дей» бөлігі Музей коллекциясынан табылып, 2014 жылдың қазан айында алғаш рет көрсетілді. Фильмде қара түсті актерлер ойнады, ал табылған кадрларда актерлер мен түсірілім тобының сахналар арасындағы әрекеттесуі көрсетілді. Уильямс 1913 жылы Зигфелдтің ақымақтықтарына қатыспады, оның орнына Джордж Уокердің 1908 жылы құрған «The Frogs» негр театр ұйымының қара ревюіне қатысты. Көптеген қара нәсілді жанкүйерлер үшін бұл Уильямсты «Фолиз» тобына қосылғаннан кейін сахнада алғаш рет көруі болды. «Frogs» гастрольдік сапарынан кейін Уильямс тағы да вадевилл сахнасына шықты, онда ол тарихтағы ең көп жалақы алатын қара әртіс атанды. 1914 жылы «Фолиз» сахнасында Уильямс Леон Эрролмен бірге олардың бұрандалы эскизінің абсурдты нұсқасын қойды, бұл жолы бұлтқыш ғимараттың 1313-ші қабатында. Бірақ жыл сайынғы қойылымдардың мазмұны байып, таланттармен толып, «Зигфелд қыздарының» парадына көбірек мән берілгенде, Уильямс пен басқа әртістерге сахнада аз уақыт берілді және шоу жазушыларының назары азайды. Бұл тенденция 1915 жылғы қойылымда да жалғасты. В.С. Филдс 1915 жылы «Фолиз» сахнасында дебют жасады және жазушылар оның сахналық көрінісін кескенде сол сияқты жағдайға тап болды. Соңында, бос сахнада бильярд үстелімен жалғыз қалған комедия актері өзінің әйгілі «бильярд акуласы» репертуарын жасау арқылы жауап берді. 1916 жылы жазушылар Уильямсқа Отеллоның пародиясын ойнауды ұсынды, бірақ көптеген пікірлер бойынша, материал да, оның орындауы да оның әдеттегі деңгейіне жетпеді. 1917 жылғы Зигфелдтің «Ақымақтықтары» Уильямс, В.С. Филдс, Фанни Брайс, Уилл Роджерс (1916 жылы дебют жасаған) және жаңадан келген Эдди Кантор сияқты таланттардың бай жиынтығын ұсынды. Уильямс пен Кантор бірге сахнада ойнап, жақын достық қарым-қатынас орнатты. 1918 жылы Уильямс «Фолиз» шоуынан үзіліс жасады, себебі шоу оған сапалы рөлдер мен эскиздер ұсынуда қиындық тудырды. Бір ай ішінде ол Зигфелдтің екінші қойылымы – «Ортаңғы түндегі фролик» роліне түсті. Барлық мәліметтер бойынша, Уильямс кішігірім ортада өркендеді, онда ол өзінің әдеттегі номерлеріне қажетті сахна уақытына ие болды. Ол 1919 жылы «Фолиз» сахнасына оралды, бірақ тағы да төмен деңгейдегі материалмен, соның ішінде министрлік шоу сегментіндегі қосалқы рөлмен ауысты. 1918 және 1921 жылдар аралығында ол «Елгер Ейтмор» кейпінде, арамза уағыздаушы рөлінде бірнеше жазба жасады, сондай-ақ тыйым салу туралы әндерді жазды, мысалы, «Еркім менің жертөлемнің кілті», «Маған кішкентай драма сақтаңыз», «Он кішкентай бөтелке» және хит болған «Ай айдың жарығында жарқырайды». Осы уақытқа дейін Уильямстың жазбалары Columbia каталогында толық бетті алып, сол дәуірдегі ең көп сатылған әндердің қатарына кірді. 10,000 дана сатылған кезде үлкен лейблдің сәтті шығарылымы деп саналған уақытта Уильямстың 1920 жылы ғана 180,000 мен 250,000 дана арасында сатылатын төрт әні болды. Уильямс, Ал Джолсон және Нора Бейспен бірге әлемдегі ең көп жалақы алатын үш әртіс саналды. Ұдайы табысқа қарамастан, Уильямстың жағдайы тұрақсыз болды. 1919 жылдың тамызында актерлер акциясы ереуілге шыққанда, «Фолиз» тобының барлық мүшелері жұмыстан шығып кетті, бірақ Уильямс жұмысқа келді және бос театрды көрді; оған ереуіл туралы хабарланбаған. «Мен екі тараптың біріне де тиесілі емеспін», - деді ол В.С. Филдске. «Менді ешкім қаламайды». Уильямс институционалдық расизмге қарсы күресті, бірақ өзінің табысы мен танымалдығына байланысты ол онымен күресуге жақсы мүмкіндік алды. Бірде ол Нью-Йорктегі сәнді «Астор» қонақ үйінің барында сусын алуға тырысқанда, ақ түсті бармендер Уильямсты 50 доллар төлеуге мәжбүрлеу арқылы қуғынға түсірді. Уильямстың жауабы қалтасынан жұқа роллы жүз долларлық банкноттарды шығарып, барға қойып, барлық адамға сусын тапсыруды бұйырды. Ол тілшіге: «Бұл нәсілдік дискриминация дейді. Бірақ егер дискриминация болса, тіпті бала да сезінеді, ал баладан дискриминацияны таба алмайсыз. Мен байқадым, осы «нәсілдік дискриминация» өз орнына сенімді болған адамдарда табылмайды». Уильямс достарына жазған хатында өзі бастан өткерген сегрегация мен зорлық-зомбылық туралы айтып, «Соңғы өзгерістер келгенде, менің сияқты адамдардың бұрынғыда болғанына жаңа адамдар сенер ме екен?» деп ойланғанын жазды. Дегенмен, 1914 жылы Чикаго Defender газетінің білгір сыншысы: «Кез келгенде мырза Берт Уильямсты көрген сайын, оның құпиялы қайғының иесі емес пе екен деп ойлаймын. Жасырылған қайғы, «өрт тоқтатылған пешке» ұқсас, оның жүрегін күлге айналдыруы керек» деп жазды.

In 1908, while starring in the successful Broadway production Bandanna Land, Williams and Walker were asked to appear at a charity benefit by George M. Cohan. Walter C. Kelly, a prominent monologist, protested and encouraged the other acts to withdraw from the show rather than appear alongside Black performers; only two of the acts joined Kelly's boycott. Bandanna Land continued the duo's series of hits and introduced a tour de force sketch that soon Williams made famous: his pantomime poker game. In total silence, Williams acted out a hand of poker, with only his facial expressions and body language conveying the dealer's up and down emotions as he considered his hand, reacted to the unseen actions of his invisible opponents, and weighed the pros and cons of raising or calling the bet. It later became a standard routine in his solo stage act, and was recorded on film by Biograph Studios in 1916. Part of an abandoned Williams comedy film, Lime Kiln Field Day, was found in the collection of the Museum of Modern Art and restored for its first screening in October 2014. The film featured an all Black cast, and the recovered footage included cast and crew interactions between scenes. Williams did not appear in the Ziegfeld Follies of 1913, instead taking part in an all Black revue of The Frogs, a Negro theatrical organization that had been founded in 1908 by George Walker. For many of his Black fans, this was the first time to see Williams onstage since before he joined the Follies. Following the Frogs tour, Williams set out again on the vaudeville circuit, where he was the highest paid Black performer in history. Back in the Follies fold for 1914, Williams was reunited with Leon Errol for a more absurd version of their girder sketch, this time set on the 1,313th floor of a skyscraper. But as the annual production became more lavish, more crowded with talent, and more devoted to the parade of "Ziegfeld Girls," Williams and other performers were given less stage time, and less attention from the show's writers. This trend continued in the 1915 edition. W. C. Fields made his Follies debut in 1915, and endured the same treatment when the writers cut his scene down rather than enhancing it. Eventually, left alone on an empty stage with a pool table, the comedian responded by creating his famed "pool shark" routine. In 1916, the writers gave Williams a takeoff of Othello to play, but by most accounts neither the material nor his performance was up to his usual standard. The 1917 installment of Ziegfeld's Follies featured a rich array of talent, including Williams, W. C. Fields, Fanny Brice, Will Rogers (who had debuted in 1916), and newcomer Eddie Cantor. Williams and Cantor did scenes together, and struck up a close friendship. In 1918, Williams went on a hiatus from the Follies, citing the show's difficulty in providing him with quality parts and sketches. Within a month, he was performing in another Ziegfeld production, the secondary Midnight Frolic. By all accounts, Williams thrived in the smaller setting, in which he had the stage time he needed for his routines. He returned to the Follies of 1919, but once again was saddled with sub par material, including a supporting part in a minstrel show segment. Between 1918 and 1921, he recorded several records in the guise of "Elder Eatmore", an unscrupulous preacher, as well as songs dealing with Prohibition, such as "Everybody Wants a Key to My Cellar", "Save a Little Dram for Me", "Ten Little Bottles", and the smash hit, "The Moon Shines on the Moonshine". By this point, Williams' records were taking up a full page in Columbia's catalog, and they were among the strongest selling songs of the age. At a time when 10,000 sales was considered a very successful major label release, Williams had four songs that shipped between 180,000 and 250,000 copies in 1920 alone. Williams, along with Al Jolson and Nora Bayes, was one of the three most highly paid recording artists in the world. Despite continuous success, Williams' position was tenuous in other ways. When Actors Equity went on strike in August 1919, the entire Follies cast walked out, except for Williams, who showed up to work to find an empty theater; he had not been told about the strike. "I don't belong to either side," he told W. C. Fields. "Nobody wants me." Williams continued to face institutional racism, but due to his success and popularity, he was in a better position to deal with it. On one occasion, when he attempted to buy a drink at the bar of New York's elegant Hotel Astor, the white bartender tried to chase Williams away by telling him that he would be charged $50. Williams' response was to produce a thick roll of hundred dollar bills out of his pocket; placing the wad on the bar, he ordered a round for everyone in the room. He told a reporter, "They say it is a matter of race prejudice. But if it were prejudice a baby would have it, and you will never find it in a baby I have notice that this "race prejudice" is not to be found in people who are sure enough of their position to defy it." In a letter to a friend, Williams described some of the segregation and abuse he'd experienced, adding, "When ultimate changes come I wonder if the new human beings will believe such persons as I am writing you about actually lived?" Even so, in 1914, a perceptive critic for the Chicago Defender wrote: "Every time I see Mr. Bert Williams, the 'distinguished colored comedian', I wonder if he is not the patient repository of a secret sadness Sorrow concealed, 'like an oven stopped', must burn his heart to cinders."

Карьерасының соңына таман және өлімі

Уильямстың сахналық мансабы 1919 жылы соңғы "Фолиз" қойылымынан кейін тоқырады. Оның аты шоуды ашуға жеткілікті болды, бірақ олардың көрсетілімдері қысқа да, аз табысты болды. 1921 жылдың желтоқсан айында "Бамбу ағашының астында" қойылымы орташа нәтижелермен аяқталды. Уильямс әлі де жақсы пікірлер алды, бірақ қойылым жоқ. Уильямс пневмонияға шалдықты, бірақ өнер көрсетуді жібергісі келмеді, себебі ол мюзиклді кассада тірі ұстап тұрған жалғыз адам екенін білді. Дегенмен, Уильямс сол дәуірдегі нәсілдік саясаттан эмоционалды түрде зардап шекті және толыққанды қабылданылмағанын сезінді. Кейінгі жылдары ол созылмалы депрессияға ұшырады, сонымен қатар алкоголизм мен ұйқысыздық та мазалады. 1922 жылдың 27 ақпанында Уильямс Мичиган штатының Детройт қаласындағы өнер көрсету кезінде құлап түсті, көрермендер бұл әзіл деп ойлады. Оны киім бөлмесіне көмектесіп жеткізгенде, Уильямс: "Өлудің осылай жолы болса, жақсы ғой. Мен соңғы рет сахнадан шыққанда олар күліп жатыс еді" деді. Ол Нью-Йоркке қайтып келді, бірақ денсаулығы нашарлай берді. 1922 жылдың 4 наурызында 47 жасында Нью-Йорк қаласындағы Манхэттендегі 2309-шы даңғылдағы үйінде қайтыс болды. Оның ауруға шалдыққанын білгендер аза болды, ал оның өлімі жұртшылықты зор қайғыға баттырды. 5000-нан астам жанкүйер оның табынының қасынан өтті, ал мыңдаған адам кері қайтарылды. Манхэттендегі масондық ложада жеке қызмет өтті, онда Уильямс соңғы кедергісін бұзды. Ол – ақ нәсілділердің Ұлы Ложасының құрметке лайық деп тапқан алғашқы афроамерикалық болды. Масондықтар есіктерін халыққа ашқанда, екі нәсілдің шамамен 2000-ға жуық аза тұтушысы қабылдады. Уильямс Нью-Йорктің Бронкс ауданындағы Вудлон зиратына жерленді.

Мұра

1910 жылы Букер Т. Вашингтон Уильямс туралы: «Ол біздің халқымыз үшін менің жасағаннан да артық іс тындырды. Ол адамдардың жүрегіне күлімсіреу арқылы кірді; ал мен жолымды күресіп табуға мәжбүр болдым», – деп жазды. В. К. Филдсті водевиль сахнасынан тауып, оны «Фоллизге» шақырған Джин Бак, Филдс қайтыс болған кезде досына: «Берт Уильямстан кейін Билл [Филдс] ең ұлы комедияшы болды», – деп хат жазды. Фил Харрис 1936 жылдың соңы мен 1937 жылдың басында Уильямстың «Nobody» және «Woodman, Woodman, Spare That Tree» әндерін жазды. 1940 жылы Дьюк Эллингтон «Берт Уильямстың портреті» атты терең ойлы құрмет көрсетуін жазып, орындады. 1978 жылы Бостон Попс телешоуында Бен Верен Уильямсқа арналған есімді қойылым жасады, макияж пен киім-кешекпен толықтырды. Ол Уильямстың би қимылдарын, «Роберт Э. Лиді күту» сияқты классикалық водевиль үлгілерімен қайталады. 1955 жылы «Жеті кішкентай Фой» фильмінде, водевильші Эдди Фойдың өмірбаянында Боб Хоуп «Nobody» әнін орындады. 1975 жылғы «Чикаго» мюзиклі, 1926 жылғы «Чикаго» пьесасының кейіпкерлерін 1920 жылдардағы әйгілі водевиль өнерпаздарының мінездерімен қайта жаңартып, Уильямстың мінезін Амос Харт кейіпкеріне бейімдеді. Мюзиклдегі Харттың «Мистер Целлофан» номері «Nobody» әнінің пародисі. 1980 жылғы Бродвей мюзиклі «Тинтайпс» («Tintypes») «Nobody» және «Мен Жона Адаммын» әндерін қамтыды, бұл әнді Уильямс алғаш рет 1903 жылы танымал еткен. Джонни Кэш 2000 жылы шыққан «American III: Solitary Man» альбомында Уильямстың «Nobody» әнін орындады. 1996 жылы Берт Уильямс Халықаралық клоундардың Даңқ залына енгізілді. Archeophone лейблі Уильямстың барлық сақталған жазбаларын жинап, үш CD-ге шығарды. Карл Филлипстің 2005 жылғы «Түнде билеу» («Dancing in the Dark») романы Берт Уильямстың өмірін көркемдеп суреттейді. Ричард Эленнің 2008 жылғы «Nobody» пьесасы Уильямс пен Джордж Уокердің водевильдегі кезеңіне арналған.