Пернелердегі Бақылау пернесі

Кіріспе

Компьютерлік пернетақтадағы пернелер

Компьютерде Control пернесі – басқа пернемен бірге басқанда арнайы операцияны орындайтын модификатор пернесі (мысалы, ). Shift пернесі сияқты, Control пернесі де өзіндік басқанда көбінесе ешқандай функцияны орындамайды. Control пернесі көптеген пернетақталардың төменгі сол жағында немесе оған жақын орналасқан (халықаралық ISO/IEC 9995-2 стандартына сәйкес), ал көптеген модельдерде төменгі оң жақта қосымша перне де болады. Пернетақтада пернелерді атау үшін ағылшын тіліндегі аббревиатуралар қолданылса, әдетте белгіленеді (кейде немесе қолданылады, бірақ бұл сирек кездеседі). Пернетақта тіліндегі аббревиатуралар да қолданылады, мысалы, неміс пернетақта тілі неміс стандарты DIN 2137:2012-06 талаптарына сәйкес қолданады. Латын әріптерін пайдалану қажет болмаған жағдайда қолданылатын стандартталған пернетақта символы бар. Бұл символ Unicode жүйесінде U+2388 шлем символы ретінде кодталған, бірақ ол өте сирек қолданылады.

Тарих

Телетайппитерлер мен компьютер терминалдарында Control пернесін басып тұрып, басқа пернелерді басу, жүйеге перне басылғаны туралы тікелей хабарлаудың орнына ASCII C0 басқару символын жіберетін. Басқару символдары терминалға немесе телетайппитерге қоңырау шалу, бетті шығару немесе экранды тазалау, сондай-ақ келесі символдың қай жерде көрсетілетінін басқару сияқты арнайы әрекеттерді орындауға сигнал беретін, басылмайтын символдар ретінде қолданылды. Бірінші 32 ASCII символы – 5 биттік екілік санмен көрсетілетін басқару символдары. ASCII символдары 7 битпен көрсетілгендіктен, егер Control пернесін басып тұрып перне басылса, телетайппитерлер мен терминалдар символдың алғашқы 2 битін 0-ге орнатып, оны басқару символына айналдырады. Мысалы, "a" символының ASCII екілік коды 110 0001 болады. Бұл код 000 0001-ге түрлендіріледі, бұл id 1 (SOH символы) бар ASCII символына сәйкес келеді. Кесте ASCII басқару символдары мен "Кареттік белгі" бағанын көрсетеді, онда карет (^) және Control пернесін басып тұрып осы символды жасау үшін басу керек символ көрсетілген. Егер телетайппитер немесе терминал компьютерге қосылса, компьютердегі бағдарламалық жасақтама осы символдарды қалай түсіндіру керектігіне қарай интерпретациялай алады; берілген басқару символы оны қабылдаған телетайппитер немесе терминал түсіндіргеннен өзгеше болуы мүмкін. Мысалы, телетайппитерден немесе терминалдан алынған Control C кейбір командалық қабық интерфейстерінде "ағымдағы бағдарламаны тоқтату" деп түсіндіріледі, ал Control E Emacs мәтіндік редакторында "редактор курсорын жолдың соңына жылжыту" деп түсіндіріледі. Компьютерге тікелей қосылған компьютерлік пернетақталар, мысалы, жеке компьютер немесе жұмыс станциясы, әрбір физикалық пернені бір-бірінен ажыратады және барлық перне басылуын және босатылуын басқару бағдарламалық жасақтамасына хабарлайды. Бұл бағдарламалық жасақтамаға Control пернесінің комбинацияларын қалауынша интерпретациялауға мүмкіндік береді, соның ішінде Control пернесі, басқа модификатор пернесі және әріп, сан немесе символ пернесінің комбинациясын Control пернесі мен әріп, сан немесе символ пернесінің комбинациясын басқа модификатор пернесіз түсіндіруден өзгеше интерпретациялауға мүмкіндік береді.

On teletypewriters and computer terminals, holding down the Control key while pressing another key would send an ASCII C0 control character, instead of directly reporting a key press to the system. The control characters were used as non printing characters that signal the terminal or teletypewriter to perform a special action, such as ringing a bell, ejecting a page or erasing the screen, or controlling where the next character will display. The first 32 ASCII characters are the control characters, representable by a 5 bit binary number. Because ASCII characters were represented as 7 bits, if a key is pressed while the Control key was held down, teletypewriters and terminals would simply set the first 2 bits of a character to 0, converting the character into a control character. For example, the character "a" has a binary ASCII code of 110 0001. This code would be converted to 000 0001, corresponding to the ASCII character with id 1 (the SOH Character). The table at shows the ASCII control characters, with the "Caret notation" column showing a caret (^), followed by the character to press while the Control key is held down to generate the character. If a teletypewriter or terminal is connected to a computer, the software on the computer can interpret control characters it receives however it is written to do so; a given control character can be interpreted differently from how it would be interpreted by a teletypewriter or terminal that receives it. For example, Control C, received from a teletypewriter or terminal, is interpreted as "interrupt the current program" in some command line interfaces, and Control E is interpreted by the Emacs text editor as "move the editor cursor to the end of the line". Computer keyboards directly attached to a computer, as is the case for a personal computer or workstation, distinguish each physical key from every other and report all keypresses and releases to the controlling software. This allows the software to interpret Control key combinations as it chooses, including being able to interpret a combination of the Control key, another modifier key, and a letter, number, or symbol key differently from the way it interprets a combination of the Control key and the letter, number, or symbol key without that other modifier key.

Орналасқан жері

Көптеген ерте компьютерлік терминалдардың пернетақталары, соның ішінде Teletype Model 33 ASR және Lear Siegler ADM 3A, сондай-ақ IBM PC-нің алғашқы үлгілері, Control пернесін пернетақтаның сол жағына орналастырды, ал Caps Lock пернесі қазіргі заманғы пернетақталардың көпшілігінде сол позицияда орналасқан. Дәстүрлі орналасу кейінірек жұмыс станциялары жүйелерінде сақталды және көбінесе Unix жұмыс станцияларымен байланыстырылады. Sun Microsystems пернетақталары екі түрде шығарылды: "Unix" және "PC стилі", Unix түрінде Control пернесі және басқа пернелердің дәстүрлі орналасуы болды. One Laptop Per Child компьютерлері үшін жасалған пернетақталарда да Control пернесі осы жерде орналасқан. Басқа өндірушілер де Control пернесін осылай орналастырып, Happy Hacking Keyboard сияқты әртүрлі компьютерлік жүйелерге арналған пернетақталар шығарады. Кейбір пайдаланушылар сол жақтағы Caps Lock пернесін Control пернесімен алмастырып қайта бағдарлайды, Control пернесін жиі пайдаланатын бағдарламалар үшін дәстүрлі орналасуды ыңғайлырақ деп санайды. Кейбір операциялық жүйелерде осы қажеттілікті қанағаттандыру үшін пернетақта орналасуын өзгертуге мүмкіндік бар. Ал кейбіреулер Control пернесін пернетақтаның төменгі сол жақ бұрышында қалдырып, алақанының шетімен басады. Control пернесінің орналасуын таңдау көбінесе теріп жазушының қолының пішініне және дене күйіне байланысты болады.

Үлгілер кестесі

Әртүрлі қолданбалық бағдарламалар, пайдаланушы интерфейстері және операциялық жүйелер әр түрлі мақсаттар үшін әртүрлі басқару пернелер тіркесімдерін пайдаланады. Пернелер тіркесіміMicrosoft Windows/KDE/GNOMEUnix (командалық жол және readline пайдаланатын бағдарламалар)Emacs (Unix командалық жолынан өзгеше болса)Барлығын таңдауЖолдың басыҚалың әріппен жазуАртқа бір таңбаКөшіруSIGINT жасау (бағдарламаны тоқтату)Құрама командаларҚаріп терезесі (мәтін өңдеу); Қосымшаларға қосу (Шығарушылар)Алға қарай жою, немесе жол бос болса, кіріс соңы (дәстүрлі Unix)Алға қарай жоюОртаға теңдеу (мәтін өңдеу)Жолдың соңыІздеу (әдетте үлкен құжаттағы кішкентай мәтін)Алға қарай бір таңбаЖол нөміріне өтуАғымдағы операцияны тоқтату; Тарихты алмастыру; Алдыңғы таңбаға көмек; Tab пернесімен бірдей; Іздеуді кеңейту; Командалық жолды толықтыру (Tab пернесімен бірдей)Оңға теңдеу; Жүктемелер (LFD)LFD (Lisp өрнектерін бағалау үшін)Гиперсілтеме енгізу (мәтін өңдеу)Курсордан жол соңына дейінгі мәтінді кесуТізім жасау; Сол жаққа теңдеу (мәтін өңдеу)Экранды тазалауТерезені/терминалды қайта салу және ағымдағы жолға ортақтауШетін 1/2 дюймге ұлғайту (мәтін өңдеу)Enter пернесімен бірдейЖаңа (терезе, құжат және т.б.)Келесі жол (тарихта)Келесі жолАшуКіріс және келесі жолды қосу (тарихта)Жаңа жол енгізу («ашу»)Басып шығаруАлдыңғы жол (тарихта)Алдыңғы жолҚолданбаны жабуЖіберуді жалғастыруСөзді әліпті енгізуБетті жаңалау; Оң жаққа теңдеу (мәтін өңдеу)Тарихта артқа іздеуАртқа іздеуСақтауЖіберуді тоқтатуАлға іздеуЖаңа қойындыны ашуПернелерді ауыстыру, күйді көрсетуАстын сызу; Қазір қарап отырған беттің HTML кодыЖолдың басынан курсорға дейінгі мәтінді кесуКелесі командаға сандық аргумент қосуҚоюСөзді әліпті енгізуБетті төмен жылдыруТерезені немесе қойындыны жабуАлдыңғы сөзді кесуКесуҚұрама команданы қайта жасауҚоюды тоқтатуБағдарламаны тоқтатуТерезені кішірейтуТерезені кішірейтуҚайта жасауҚайта жасауҚайта жасауҚайта жасау қолжетімсізҚаріп өлшемін кішіретуОсымен бірдей немесеҚаріп өлшемін үлкейтуКелесі терілген пернені іздеуБелгісіз немесе сирек қолданыладыҚаріптің төменгі индексін ауыстыруқолжетімсізҚаріптің үстіңгі индексін ауыстыруқолжетімсізБеттің соңы (құжаттың немесе терезенің соңы)Белгісіз немесе сирек қолданыладыБеттің соңы (мәтін буферінің соңы)Беттің басы (құжаттың немесе терезенің басы)Белгісіз немесе сирек қолданыладыБеттің басы (мәтін буферінің басы)КөшіруБелгісіз немесе сирек қолданыладыКөшіруКелесі қойындыБелгісіз немесе сирек қолданыладыТерезені оңға жылдыруАлдыңғы қойындыБелгісіз немесе сирек қолданыладыТерезені солға жылдыруКелесі терезе немесе қойындықолжетімсізАлдыңғы терезе немесе қойындықолжетімсізЭкранды үлкейтуқолжетімсізЭкранды кішірейтуҚайта істеуБелгісіз немесе сирек қолданыладыОсымен бірдей (Қайта істеу)Белгісіз немесе сирек қолданыладыSIGQUIT жасау (тоқтату және ядроны құлату)Белгісіз немесе сирек қолданыладыАлдыңғы сөзБелгісіз немесе сирек қолданыладыАлдыңғы сөзКелесі сөзБелгісіз немесе сирек қолданыладыКелесі сөзКелесі сөзді жоюБелгісіз немесе сирек қолданыладыКелесі сөзді жоюАлдыңғы сөзді жоюБелгісіз немесе сирек қолданыладыАлдыңғы сөзді жоюWindows жүйесінде белгісіз немесе сирек қолданылады; Unix сияқты жұмыс үстелдерінде X11-ді қайта іске қосуБелгісіз немесе сирек қолданыладыЭкранды тік бұруЭкранды төңкеруЭкранды солға бұруЭкранды оңға бұруБелгісіз немесе сирек қолданыладыТапсырма менеджерін ашуқолжетімсізҚайта жүктеу; Тапсырма менеджерін немесе сессия опцияларын ашуқолжетімсізCtrl+Тінту доңғалағыІшке/сыртқа жылдыру

Different application programs, user interfaces, and operating systems use the various control key combinations for different purposes. Key combinationMicrosoft Windows/KDE/GNOMEUnix (command line and programs using readline)Emacs (if different from Unix command line) Select all Beginning of line Bold Backward one character Copy Generate SIGINT (terminate program) Compound command Font window (word processing); Add to bookmarks (Browsers) Forward delete, or if line is empty, end of input (traditional Unix) Forward delete Center alignment (word processing) End of line Find (usually a small piece of text in a larger document) Forward one character Go to (line number) Abort current operation Replace; History Delete previous character Help key Italic; Incremental search Command line completion (same as Tab key) Justify; Downloads Line feed (LFD) LFD (to evaluate Lisp expressions) Insert hyperlink (word processing) Cut ("Kill") text between cursor and end of line Create list; Left align (word processing) Clear screen Redraw window/terminal, and recenter view around current line Increase margin by 1/2 inch (word processing) Same as Enter key New (window, document, etc.) Next line (in history) Next line Open Enter plus next line (in history) Insert ("open") new line Print Previous line (in history) Previous line Quit application Resume transmission Literal insert Refresh page; Right align (word processing) Search backwards in history Search backwards Save Pause transmission Search forward Open new tab Transpose characters, display status Underline; HTML of page you are currently looking at Cut text between beginning of line and cursor Prefix numerical argument to next command Paste Literal insert Page down Close window or tab Cut previous word Cut Cut Compound command Redo Paste Undo Suspend program Iconify window Redo not available Decrease font size Same as or Increase font size Search for the next character typed undefined or rarely used Toggle font subscript not available Toggle font superscript not available Bottom (end of document or window) undefined or rarely used Bottom (end of text buffer) Top (start of document or window) undefined or rarely used Top (start of text buffer) Copy undefined or rarely used Copy Next tab undefined or rarely used Scroll window to the right Previous tab undefined or rarely used Scroll window to the left Next window or tab not available Previous window or tab not available Grow Screen not available Shrink Screen Undo undefined or rarely used Same as (Undo) undefined or rarely used Generate SIGQUIT (terminate and dump core) undefined or rarely used Previous word undefined or rarely used Previous word Next word undefined or rarely used Next word Delete next word undefined or rarely used Delete next word Delete previous word undefined or rarely used Delete previous word undefined or rarely used on Windows; restart X11 on Unix like desktops undefined or rarely used Rotate screen right side up undefined or rarely used Rotate screen upside down undefined or rarely used Rotate screen left undefined or rarely used Rotate screen right undefined or rarely used Open task manager not available Reboot; Open task manager or session options not available Ctrl+Mousewheel Scroll in/out

Ертедегі бірінші тұлғадан ату ойындарында сол Ctrl пернесі көбінесе қарудан оқ ату үшін қолданылады. Жаңа ойындарда бұл перне көбінесе ойыншының отыруы үшін қолданылады.

Ұқсас ұғымдар

Жалпы, Apple Macintosh компьютерлерінде ⌘ символымен таңбаланған Command пернесі классикалық Mac OS және macOS қосымшаларында бірдей функцияларды орындайды (мысалы, көшіру, басып шығару кезінде; сақтау, кесу және орналастыру үшін бірдей). Macintosh-та да Control пернесі бар, бірақ оның функциялары басқаша. Apple-дің бастапқы тышқан дизайны тек бір батырманы ұсыну арқылы күрделілікті азайтты. Интерфейс дамыған сайын қосымша опцияларға қол жеткізу үшін контексттік мәзірлер ұсынылды. Бұларға қол жеткізу үшін тағы бір батырма қажет болды. Unix және Windows жүйесінде пайдаланушының басқа тышқан батырмалары бар еді. Классикалық Mac OS және macOS-та Control пернесі "оң клик" жасау үшін қолданылады. Apple мұны "екінші шерту" деп атайды, өйткені сол қолымен жұмыс істейтіндер осы батырманың қай жағында екенін таңдай алады. Ол көбінесе кілт комбинациялары үшін модификатор кілті ретінде қолданылады. Control пернесін басып, тышқанның батырмасын шерту контексттік мәзірді ашады. Бұл бір түймелі тышқанды пайдаланушылар үшін үйлесімділік мүмкіндігі; екі түймелі тышқанды пайдаланушылар оң жақ тышқанның түймесін ғана қолданады, ешқандай модификаторларсыз. Бұл интерфейс үшін жасалған бағдарламалармен командалық жол интерфейсінде қолданылады. Quickbooks-та Control пернесі OLSU 1016 және OLSU 1013 қателері кезінде кіру деректерін растау үшін қолданылады. Quickbooks серверлеріне ақпаратты жібергенде оны басып тұру қателерді жояды. macOS-та Control пернесі көптеген мәтіндік жазу өрістерінде Emacs стиліндегі кілт комбинацияларын қолдануға мүмкіндік береді. Мысалы, Ctrl A курсорды абзацтың басына жылжытады, Ctrl L ағымдағы жолды редакциялау өрісінде тік орталайды, Ctrl K мәтінді жолдың соңына дейін кесіп алып, оны әдеттегі буферден бөлек "өлтіру сақинасына" сақтайды және т.б.