Кіріспе

Жак Кустоның океанографиялық зерттеу кемесі RV Calypso – бұрынғы британдық Корольдік Әскери-теңіз күштерінің мина тазартқыш кемесі, ол океанографиялық зерттеуші Жак Кусто үшін зерттеу кемесіне түрлендірілді және су астындағы далалық зерттеулер үшін жылдам зертханамен жабдықталған. 1996 жылы ауыр зақымдалды, 2009–2011 жылдар аралығында толық қайта жаңарту жоспарланған, бірақ ол орындалмады. Кеме грек мифологиясының Калипсо тұлғасының құрметіне аталған.

Екінші дүниежүзілік соғыс Британдық мина сыпырушы (19411947)

Калипсо – бастапқыда АҚШ Әскери-теңіз флоты үшін, Ұлыбритания Корольдік Әскери-теңіз флотына ленд-лиз бағдарламасы бойынша беру мақсатында, Вашингтон штаты, Сиэтл қаласындағы «Балард теңіз теміржолы» компаниясымен салынған мина іздеу кемесі. Ағаштан жасалған корпусы Орегон қарағайынан құралған. Ол 1941 жылдың 12 тамызында «BYMS 26» кемежайы таңбасымен салына бастап, 1942 жылдың 21 наурызында суға түсірілген, британдық «BYMS» (BYMS) Mark 1 класындағы моторлы мина іздеу кемесі болды. 1943 жылдың ақпанында «HMS J 826» ретінде Корольдік флотқа қабылданып, Жерорта теңізіндегі Мальта базасында белсенді қызметке жіберілді және 1944 жылы «BYMS 2026» ретінде қайта жіктелді. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін, 1946 жылдың шілдесінде қызметтен босатылып, Мальтада сақтауға қойылды. 1947 жылдың 1 тамызында АҚШ Әскери-теңіз флотына ресми түрде қайтарылды, содан кейін АҚШ Әскери-теңіз тізілімінен алынып тасталды және сақтауға қалды.

Мальталық паром (19491950)

1949 жылы мамыр айында оны Мальталық Джозеф Гасан сатып алды, ол 1947 жылы Мальтаның солтүстігіндегі Марфа мен Гозодағы Мжарр арасындағы паром бағыты бойынша почталық келісімшартты қамтамасыз еткен еді. Ол оны Кустоға жылына бір франктан жалға берді. Оның екі талабы болды: Кусто одан ешқашан ақша сұрамауы және оның кім екенін ешқашан жарияламауы, бұл Кустоның қайтысынан кейін ғана белгілі болды. Кусто кемені қайта жабдықталып, экспедициялық кемеге және суға түсу, түсірілім және океанографиялық зерттеулерге арналған қолдау базасына айналдырды. Кемедегі ең ерекше экспедициялардың бірі – 1954 жылы British Petroleum (BP) тапсырысымен Абу-Даби суларындағы зерттеулер, бұл мұнай зерттеулері үшін алғашқы және соңғы рет болды. «Калипсо» кемесі Кусто жасаған бір және екі адамдық мини суасты кемелері, суға түсу дискілері және су асты скутерлері сияқты заманауи жабдықтармен жабдықталған. Кемеге су астынан көрінетін «мұрын» және су сызығының астындағы бақылау камерасы орнатылған, сондай-ақ ғылыми жабдықтар мен тікұшақ алаңына бейімделген. Осы кеме атынан су асты камерасы аталды. 1996 жылдың 8 қаңтарында баржа «Калипсоға» кездейсоқ соғылып, Сингапур портында батып кетті. 16 қаңтарда 70 метрлік кранмен көтеріліп, жөнделіп, құрғатылып, кеме құрылыс алаңына жеткізілді.

Қайта қалпына келтіру (1997 жылдан қазіргі уақытқа дейін)

Кейін Калипсо 1998 жылы көрмеге қою үшін Ла-Рошель теңіз мұражайына сүйретілді. Жак Кустоның жесірі Франсин Кусто мен бастапқы иесінің немересі Лоэль Гиннес арасындағы заңдық дау қалпына келтіру жұмыстарын кешіктірді. Осы кезеңде Ла-Рошель қаласы қалпына келтіруге бөлген қаржысын кері қайтарып алды. Калипсо жарамсыз күйде қалды. 2009 жылы Франсин Кустоның төлемдерді уақтылы төлемеуі салдарынан Калипсо бойынша жұмыс тоқтатылды. Пириу компаниясы бұрыннан жасалған жұмыстары үшін 850 000 евро талап ететінін мәлімдеді. Кусто қоғамы нашар сапалы жұмыс жасалғаны үшін қарсы сотқа берді. 2015 жылы француз соты Франсин Кустоға кемежайдағы қалған есептерді төлеп, Калипсоны Бретань кемежайынан алып кетуді немесе кемежайға кемені сатуға рұқсат беруді бұйырды. 2016 жылы Кусто қоғамы кемені жаңа қозғалтқыштармен қайта пайдалануға мүмкіндік беретін шешім табылды деп хабарлады. 2017 жылы Түркияның Стамбул қаласына жақын жердегі кеме жасаушылықта өрт шығып, Калипсоның жаңа ағаш бөліктері зақымданды.

Калипсоның танымал мәдениеттегі рөлі

Калипсо Кустоның өзінің мансабында түсірген барлық үш көркем деректі фильмдегі басты кеме болды: «Тыныш әлем» (1956, «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығы және 1956 жылғы «Алтын пальма» сыйлығы), «Күнсіз әлем» (1964, сонымен қатар «Үздік деректі фильм» номинациясы бойынша «Оскар» сыйлығы) және «Әлемнің шетіне саяхат» (1976). Джон Денвер 1975 жылы «Calypso» атты хит әнін жазды, бұл әнді Калипсо мен оның экипажына арналған құрмет ретінде. Сонымен қатар, ол әннің барлық авторлық гонорарын Кусто қоғамына берді. Жан-Мишель Жар кемеге арналған үш бөлімнен тұратын композиция жазды, ол «Кустоны күту» (1990) альбомына енді. Американдық GWAR хэви-метал тобы 1988 жылы шыққан «Hell O» альбомына енген «Je M'Appelle J. Cousteau» атты ән жазды. Бұл ән құрмет көрсету мақсатында жазылған ба, әлде жамандау үшін бе, әлі анық емес, бірақ әннің барлық мәтіні Жак Кусто мен оның «Калипсо» кемесі туралы. «Жұлдызды жол: Келесі буын» телесериалындағы USS Enterprise D капитанының яхтасына актер Патрик Стюарт «Calypso» деген ат қойды. Сондай-ақ, ол «Энтерпрайз-Е» кемесі капитанының яхтасына Кусто есімін берді, бұл «Калипсоның» әйгілі бұрынғы капитанына жасалған құрметтің белгісі. Уэс Андерсон Стив Зиссумен бірге Жак Кустоның өміріне арналған «Су астындағы өмір» атты фильмді түсірді. Фильмде Зиссу «Белафонте» атты кемеде теңізді кезіп жүреді. Бұл Жак Кустоның «Калипсо» кемесіне жасалған ишара. Гарри Белафонте – калипсо музыкасының көрнекті орындаушысы, оның 1956 жылғы «Calypso» альбомы бір миллион дана сатылған алғашқы LP-жазба. Фильмде Белафонте «алыс қашықтықтағы суасты қайталаушысы» ретінде сипатталса, «Калипсо» сияқты ол да бұрынғы британдық мина тазартқыш, «Тон» класы болған. NASA астронавты Сунита Уильямс коммерциялық экипаж бағдарламасы үшін салынған үшінші Boeing Starliner ғарыш капсуласына кеме құрметіне «Calypso» деген ат берді. «Теодор Тэгбоут» телесериалының Ребекка кейіпкері «Калипсо» кемесінің прототипі болды.