Кіріспе

Теңізде зерттеулер жүргізу үшін жобаланған, өзгертілген немесе жабдықталған кеме. Ғылыми-зерттеу кемесі (ҒЗ немесе Ғ/Ж) – теңізде ғылыми зерттеулер жүргізуге арналған, жобаланған, өзгертілген немесе жабдықталған кеме немесе қайық. Зерттеу кемелері түрлі міндеттерді атқарады. Олардың кейбірін бір кемеде біріктіру мүмкін, ал кейбіреулері үшін арнайы кеме қажет. Жұмыстың қиындығына байланысты, зерттеу кемелері мұз өткеш корпуста жасалуы мүмкін, бұл оларға полярлық суларда жұмыс істеуге мүмкіндік береді.

Тарих

Ғылыми-зерттеу кемелерінің тарихы ерте зерттеу сапарларынан бастау алады. Джеймс Куктың "Эндевор" кемесінің тұсында қазіргі зерттеу кемесі деп аталатын нәрсенің негізгі қасиеттері анық байқалады. 1766 жылы Корольдік қоғам Кукты Тынық мұхитына Венераның Күн дискісі арқылы өтуін бақылап, жазу үшін жіберді. "Эндевор" кемесі – мықты, қиын жағдайларға төтеп беру үшін жақсы жасалған және жабдықталған, сондай-ақ оның "ғылыми қызметкері" Джозеф Бэнкстің жұмысы үшін қажетті құралдармен жабдықталған кеме болды. Қазіргі зерттеу кемелері сияқты, "Эндевор" да бірнеше түрлі зерттеулер жүргізді, оның ішінде жан-жақты гидрографиялық зерттеулер де бар еді. Басқа да танымал ерте зерттеу кемелеріне HMS Beagle, RV Calypso, HMS Challenger, USFC Albatross, сондай-ақ Endurance және Terra Nova жатады. Ертедегі зерттеу кемелерінің аттары кейінгі зерттеу кемелерін атау үшін, тіпті ғарыш кемелерін де атау үшін қолданылды.

Гидрографиялық зерттеу

Гидрографиялық зерттеу кемесі – гидрографиялық зерттеулер мен тексерулер жүргізуге арналған кеме. Осы мәліметтерден әскери және азаматтық кемелердің қауіпсіз жүзуін қамтамасыз ету үшін теңіз карталары жасалады. Гидрографиялық зерттеу кемелері теңіз түбі мен жатқан геологиялық құрылымдардың сейсмикалық зерттеуін де жүргізеді. Карта жасаудан басқа, бұл ақпарат мұнай немесе газ болуы мүмкін геологиялық ерекшеліктерді анықтауға да пайдалы. Мұндай кемелерде көбінесе сүйретілетін құрылымға жабдықтар орнатылады, мысалы, теңіз түбіндегі қабаттарды зерттеу үшін соққы толқындарын тудыратын пневматикалық зеңбіректер, немесе келіше орнатылған, мысалы, батылметр. Іс жүзінде гидрографиялық зерттеу кемелері көбінесе бірнеше мақсатқа қолданылады. Кейбіреулері мұхитты зерттеу кемелері ретінде де жұмыс істейді. Әскери-теңіз гидрографиялық зерттеу кемелері теңіз зерттеулерін де жүргізеді, мысалы, суасты кемелерін анықтау саласында. Гидрографиялық зерттеу кемесінің мысалы – CCGS Frederick G. Creed. Зерттеу кемесінің қолданылуының мысалы .

Океанографиялық зерттеулер

Океанографиялық зерттеу кемелері судың, атмосфераның және климаттың физикалық, химиялық және биологиялық қасиеттерін зерттейді, осы мақсатта терең теңіздерді қоса алғанда, әртүрлі тереңдіктерден су сынамаларын алуға арналған жабдықтармен, сондай-ақ теңіз түбін гидрографиялық зерттеуге арналған құралдармен және көптеген басқа да экологиялық сенсорлармен жабдықталған. Бұл кемелерде ғылыми суға батушылар мен пилотсыз су асты аппараттары да болады. Океанографиялық және гидрографиялық зерттеулердің талаптары балық шаруашылығы зерттеулерінен өте ерекше болғандықтан, бұл кемелер көбінесе екі мақсатқа да қолданылады. Жақында жүргізілген океанографиялық зерттеулердің ішінде GEOTRACES және NAAMES жобалары бар. Океанографиялық зерттеу кемелерінің мысалдары – NOAAS Ronald H. Brown және Чили теңіз күштерінің Cabo de Hornos кемесі.

Балық шаруашылығы саласындағы зерттеулер

Балық шаруашылығы зерттеу кемесіне әртүрлі балық аулау торларын сүйреуге, әртүрлі тереңдіктерден планктон немесе су сынамаларын алуға және акустикалық балық іздеу жабдықтарын тасымалдауға қабілетті платформалар қажет. Балық шаруашылығы зерттеу кемелері көбінесе үлкен балық аулау кемелерімен салыстыратын сияқты жобаланып және салынады, бірақ көбінесе ау ұстау үшін емес, зертханалар мен жабдықтарды сақтауға арналған кеңістік бөлінеді. Балық шаруашылығы зерттеу кемесінің мысалы – FRV Scotia.

Теңіз зерттеулері

Әскери-теңіз зерттеу кемелері теңіздік мәселелерді зерттейді, мысалы, суасты кемелерін және миналарды табу, сонарды және қару-жарақтарды сынау. Мұндай әскери-теңіз зерттеу кемелерінің мысалы – Германия Әскери-теңіз күштерінің "Planet" кемесі.

Полярлық зерттеулер

Полярлық зерттеу кемелері мұз өтетін корпус негізінде салынған, бұл оларға мұзды суларда жүзуге және полярлық аймақтарда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Мұндай кемелер көбінесе екі мақсатта қолданылады, әсіресе Антарктидада, онда олар полярлық базаларды қамтамасыз ету және Антарктидалық зерттеу станцияларына жабдық жеткізуге де арналған. Полярлық зерттеу кемелерінің мысалдары: USCGC Polar Star, RSV Aurora Australis және RSV Nuyina.

Мұнай барлау

Мұнайды іздеудің бірнеше тәсілі бар, олардың ең көп қолданылатыны – жылжымалы бұрғылау платформалары немесе кемелер. Бұл платформалар мен кемелер қажеттілікке қарай аумақтар арасында жылжытылып, теңіз түбіне бұрғыланып, төменде қандай кен орындары барын анықтау үшін пайдаланылады.