Кіріспе
Австриялық ғалым және өнертапқыш (1858–1929)
infobox ғалым
| аты = Карл Ауер фон Велсбах
| сурет = Auer von Welsbach.jpg
| кескін өлшемі =
| сурет сипаттамасы =
| туған аты = Карл Ауер
| туған күні =
| туған жері = Вена, Австрия империясы
| қайтыс болған күні = 1929 жылдың 4 тамызы (70 жасқа толғанда)
| қайтыс болған жері = Велсбах сарайы, Мөлблинг, Австрия
| басқа есімдері = Карл Фрайхерр Ауер фон Велсбах
| ғылым саласы = Химия
| жұмыс істеген орындары =
| білім алған оқу орындары = Вена университеті, Гейдельберг университеті
| ғылыми жетекшісі = Роберт Бунсен
| докторанттары =
| танымал болғаны үшін = сирек кездесетін элементтерді ашу, празеодимийді ашу, неодимийді ашу, лютецийді ашу, жарықтандыруды жетілдіру
| автор аббревиатурасы =
| автор аббревиатурасы (зоология) =
| әсер еткендер =
| әсері тигендер =
| жүлделері = Эллиотт Крессон медалі (1900), Вильгельм Экнер медалі (1921)
| діні =
| түсіндірмелер =
| қолы =
| жұбайы = Мария Анна Нимпфер, 1901 жылы Австрия ақсүйек титулын алған (Фрайхерр Ауер фон Велсбах). Карл Ауер фон Велсбах – австриялық ғалым және өнертапқыш, 1885 жылы дидимийді неодимий және празеодимий элементтеріне бөлген. Ол сондай-ақ лютеций элементін (оның атын кассиопей деп қойған) тәуелсіз түрде ашқан үш ғалымның бірі болды, оны 1907 жылы иттербийден бөліп, химия тарихындағы ең ұзақ басымдық дауын туғызды. Ол "plus lucis" фразасын – "жарық артық болсын" деген мағынаны білдіретін девизі ретінде қабылдады. Ол төрт баланың ең кішісі, ағалары Леопольдина, Алоис және Амалия. Әкесі, 1860 жылы ақсүйек титулын алған (Алоис Риттер Ауер фон Велсбах), Австрия империясы кезінде Императорлық баспахананың (K. k. Hof- und Staatsdruckerei) директоры болды. Содан кейін ол бір жыл ерікті әскери қызметке қатысып, Австрия-Венгрия армиясына қосылды. Ол екінші лейтенант болып тағайындалды. 1877 жылдың 1 қазанында қатарға түсіп, 1878 жылдың 15 желтоқсанында лейтенант патентін алды. "Неодидимий" атауы грек тіліндегі neos (νέος) – "жаңа" және didymos (διδύμος) – "екі егіз" сөздерінен шыққан. Празеодимий атауы грекше prasinos (πράσινος) – "жасыл" дегенді білдіреді. Екі элементті де атаумен атап, дидимийдің бастапқы атын ең көп таралған компонентке қалдырмай, Ауер фон Велсбах бұрынғы қалыптасқан тәжірибеден ауытқыды, ол жаңа атауды тек сирек кездесетін компонентке ғана беруді көздеген. Дегенмен, оның негізгі фракциясына берген "неодидимий" аты кейбір өзгерістерден кейін неодимий элементінің аты болды. Празеодимий де шағын фракцияның аты ретінде қабылданды.
infobox scientist
| name = Carl Auer von Welsbach
| image = Auer von Welsbach. jpg
| image size =
| caption =
| birth name = Carl Auer
| birth date =
| birth place = Vienna, Austrian Empire
| death date = Died: 1929 08 04 (aged 70)
| death place = Welsbach Castle, Mölbling, Austria
| other names = Carl Freiherr Auer von Welsbach
| field = Chemistry
| work institutions =
| alma mater = University of ViennaUniversity of Heidelberg
| doctoral advisor = Robert Bunsen
| doctoral students =
| known for = rare earth elementsdiscovery of praseodymiumdiscovery of neodymiumdiscovery of lutetiumlighting improvements
| author abbrev bot =
| author abbrev zoo =
| influences =
| influenced =
| prizes = Elliott Cresson Medal (1900)Wilhelm Exner Medal (1921)
| religion =
| footnotes =
| signature =
| spouse = ubl|
Marie Anna Nimpfer who received the Austrian noble title of Freiherr Auer von Welsbach in 1901, was an Austrian scientist and inventor, who separated didymium into the elements neodymium and praseodymium in 1885. He was also one of three scientists to independently discover the element lutetium (which he named cassiopeium), separating it from ytterbium in 1907, setting off the longest priority dispute in the history of chemistry. He took the phrase plus lucis, meaning "more light", as his motto. He was the youngest of four children, his elder siblings being Leopoldine, Alois and Amalie. His father, ennobled in 1860 (as Alois Ritter Auer von Welsbach), was director of the Imperial printing office (K. k. Hof und Staatsdruckerei) in the days of the Austrian Empire. Next, he joined the Austro Hungarian Army for one year of voluntary military service. He was commissioned as a Second Lieutenant. He joined on October 1, 1877, and received his patent as a lieutenant on December 15, 1878. The name "neodidymium" is derived from the Greek words neos (νέος), new, and didymos (διδύμος), twin. The name praseodymium comes from the Greek prasinos (πράσινος), meaning "green". In naming both elements, and not leaving the original name didymium to the more abundant component, Auer von Welsbach diverged from established practice, which was to give a new name only to the less abundant component. Nonetheless, his name for the major fraction, neodidymium, after some modification, became the name of the element neodymium. Praseodymium was also accepted as the name of the minor fraction.
Лютеций және иттербий
Сирек кездесетін элемент лютецийді 1907 жылы шамамен бір уақытта үш ғалым тәуелсіз түрде ашты: француз ғалымы Жорж Урбен, австриялық Ауер фон Велсбах және америкалық Чарльз Джеймс. Үшеуі де сол кездегі иттербий деп аталатын затты екі жаңа фракцияға бөліп алуда сәтті болды. Жаңадан ашылған фракцияны атау үшін Урбен "лютеций" деген атауды ұсынды, бұл атау Париж қаласына дейінгі Рим қаласы Лютéцияның құрметіне берілген. Ауер фон Велсбах "кассиопейй" деген атауды ұсынды. Джеймстің жұмысы басқаларының жұмысы жарық көрген кезде әлі жарияланбағандықтан, ол кейінгі дау-дамайларға қатыспады. Урбен мен Велсбах арасындағы ұзақ пікірталас нәтижесінде Урбеннің атын сәл өзгерткен "лютеций" аты қабылданды. Колеманға қарсы сот процесі (Вагнер Колеманға қарсы) қозғалды. Компания құрамын радиоактивті емес материалдарға өзгертіп, олар арзанға түсіп, қызмет ету мерзімі ұзақ болды.
Urbain suggested the name "lutecium", for the Roman city of Lutetia that preceded Paris. Auer von Welsbach suggested the name "cassiopeium". James' work was not yet published when the other's work appeared, and he did not involve himself in subsequent disputes. Lutetium, a slight modification of Urbain's name, was eventually accepted after a long battle between Urbain and Welsbach. A lawsuit (Wagner v. Coleman) was brought against Coleman. The company changed its formulation to use non radioactive materials, which apparently cost less and last longer.
Металл сүтқорықтан жасалған шам
Ауер фон Велсбах металл шоғыр мантиясын әзірлеу жұмыстарына кірісті, бастапқыда платиналық, кейін осмийлі сымдарды пайдаланып. Осмиймен жұмыс істеу өте қиын болғандықтан, ол осмий оксидінің ұнтағын резеңкемен немесе қантпен араластырып, паста жасады, одан кейін оны түтікше арқылы сығып, отқа салды. Паста жанып кетеді де, осмийдің жіңішке сымдары қалды. Велсбахтың шақпақтары пирофорлық қорытпалардан – 70% церий мен 30% темірден тұрады, оларды қырқып немесе соққанда ұшқындар пайда болады. Бұл жүйе бүгінгі күнге дейін темекі тұтандырғыштарда кеңінен қолданылады. 1907 жылы ол құрылғыларды жасау және сату үшін Treibacher Chemische Werke GesmbH компаниясын құрды. 1907-1918 жылдар аралығында Ауер фон Велсбах радийді өндіру процесінде туындайтын қосымша өнімдер ретінде актиний мен торийді бөліп шығаруға күш салды. Ол 1922 жылы спектроскопиялық жұмысы және радиоактивті элементтерді бөлу туралы маңызды еңбегін ұсынды. Төмендегі суреттерде Ауер фон Велсбахтың зертханасынан ғылыми жабдықтар көрсетілген, "Spektroskopische Methoden der analytischen Chemie" (1922) еңбегінен алынған. 2008 жылы (оның туғанына 150 жыл толуына орай) Ауер фон Велсбах жоғары құнды коллекциялық монетаның басты мотиві ретінде таңдалды: австриялық 25 евролық «Жарықтың құпиясы» монетасы. Ол сондай-ақ 1936, 1954 және 2012 жылдардағы пошта маркаларында бейнеленген.