Швецияның әкімшілік бөлімшелері: қалалар мен муниципалитеттер. 290 муниципалитет мектептер, төтенше жағдайлар және жоспарлауға жауапты. Заңмен реттеледі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швецияның жергілікті әкімшілік бөлімшелері
Local administrative subdivisions of Sweden
Швеция муниципалитеттері (Sveriges kommuner) – ең төменгі деңгейдегі жергілікті басқару органдары. 290 муниципалитет бар, олар жергілікті қызметтердің үлкен бөлігіне жауапты, соның ішінде мектептерге, шұғыл қызметтерге және аумақтық жоспарлауға.
The municipalities of Sweden (Sveriges kommuner) are its lower level local government entities. There are 290 municipalities which are responsible for a large proportion of local services, including schools, emergency services and physical planning.
Қор
1991 жылғы Жергілікті Өкімет туралы заң муниципалитеттерге бірнеше жауапкершілікті жүктейді және жергілікті өкіметтің құрылысын, мысалы, муниципалдық жиналысты сайлау рәсімін анықтайды. Сондай-ақ, ол кез келген азаматтың жергілікті биліктің шешімдерін округтік сотқа шағымдануға құқығы бар (laglighetsprövning, "заңдылыққа тексеру") рәсімін реттейді. Швециядағы муниципалдық басқару қалалық комиссиялық басқару және кабинеттік үлгідегі кеңестік басқаруға ұқсас. Заң шығарушы муниципалдық жиналыс (kommunfullmäktige) 31-ден 101-ге дейін мүшеден (әрқашан тақ сан) тұрады және әр төрт жыл сайын ұлттық жалпы сайлаумен бірге өтетін муниципалдық сайлауда партиялық тізім бойынша пропорционалды өкілдік принципімен сайланады. Жиналыс өз кезегінде өз мүшелерінен муниципалдық атқару комитетін (kommunstyrelse) тағайындайды. Атқару комитетінің төрағасы (kommunstyrelsens ordförande) оны басқарады. Швеция муниципалитеттерінде әдетте бір немесе бірнеше саясаткер муниципалдық комиссарлар (kommunalråd) ретінде жұмыс істейді, олардың бірі көбінесе атқару комитетінің төрағасы болады. Стокгольм муниципалитетінің өкіметі өздерінің жеке муниципалдық заңдарына негізделген.
The Local Government Act of 1991 specifies several responsibilities for the municipalities, and provides outlines for local government, such as the process for electing the municipal assembly. It also regulates a process (laglighetsprövning, "legality trial") through which any citizen can appeal the decisions of a local government to a county court. Municipal government in Sweden is similar to city commission government and cabinet style council government. A legislative municipal assembly (kommunfullmäktige) of between 31 and 101 members (always an odd number) is elected from party list proportional representation at municipal elections, held every four years in conjunction with the national general elections. The assembly in turn appoints a municipal executive committee (kommunstyrelse) from its members. The executive committee is headed by its chairman, (kommunstyrelsens ordförande). Swedish municipalities generally employ one or more politicians as Municipal Commissioners, (kommunalråd) one of which is usually the chairman of the executive committee. The government of the Stockholm municipality is partially based on its own, separate municipal government law.
Тарих
Алғашқы жергілікті басқару актілері 1863 жылдың 1 қаңтарында қолданысқа енгізілді. Екі акт болды, бірі қалаларға, екіншісі ауылдық жерлерге арналған. Барлық муниципалитеттердің саны шамамен 2500 болды. Ауылдық муниципалитеттер негізінен ауылдық азаматтық немесе әкімшілік приходтарға (сокнар) негізделген, олар көбінесе орта ғасырларда шіркеулер төңірегінде құрылған. 1862 жылғы муниципалитеттер заңы азаматтық муниципалитеттерді приходтардан ресми түрде бөліп, ауылдық муниципалитеттер үшін шешім қабылдау органы ретінде муниципалитеттер жиналысын, ал приходтар үшін – шіркеу жиналысын белгіледі. Сол кездегі 89 қала/қалашық (städer) (швед тілінде қала және қалашық үшін бір сөз қолданылады) ескі жарғылық қалалардың негізінде құрылған. Сонымен қатар, үшінші түрі – köping немесе базар қаласы болды. Олардың мәртебесі ауылдық муниципалитеттер мен қалалардың арасында еді. 1863 жылы олардың саны сегізге жетті, ал 1959 жылы рекордтық 96-ға дейін өсті. 1930 жылға дейін, муниципалитеттердің жалпы саны ең жоғары деңгейге (2532 бірлік) жеткенге дейін, бірігуге қарағанда бөліну жиі болды. 1943 жылы Швецияның 500-ден астам муниципалитетінің халқы 500-ден аз болды, ал 1943 жылғы муниципалитеттерді бөлу комиссиясы (kommunindelningskommitté) ауылдық муниципалитеттердің санын күрт қысқартуды ұсынды. Көп жылдық дайындықтан кейін, 20 ғасырдың екі жалпыұлттық муниципалитет реформасының біріншісі 1952 жылы жүзеге асырылды. Ауылдық муниципалитеттердің саны 2281-ден 816-ға дейін азайтылды. Ал қалалар (сол кезде 133) әсер етпеді. Бірақ көп ұзамай 1952 жылғы реформаның жеткілікті радикалды болмағаны анықталды. 1959 жылғы бөлу сарапшылары (indelningssakkunniga) келесі муниципалитет реформасы жаңа, ірі, ауылдық және қалалық муниципалитеттер құруға бағытталған болуы керек деген қорытындыға келді. Риксдаг 1962 жылы жаңа реформаны ерікті негізде жүзеге асыруға шешім қабылдады. Бұл процесс 1964 жылдың қаңтарында барлық муниципалитеттерді 282 kommunblock ("муниципалдық блоктар") құрамына біріктіруден басталды. Блоктар ішіндегі ынтымақтастық әрі қарай бірігуге әкелуі тиіс болды. 1971 жылы барлық муниципалитеттер біртекті болуы және қалалар мен ауылдық муниципалитеттер арасындағы басқару және құқықтардағы барлық қалған формальды айырмашылықтар жойылуы тиіс еді. "Блоктар" ішіндегі бірігулер 1965 жылы басталды, ал 1967 және 1969 жылдары муниципалитеттердің саны 1006-дан 848-ге дейін төмендеді. Алайда Риксдаг бірігу процесінің тым баяу екенін анықтады және оны жеделдету үшін еріктілікті жоюға шешім қабылдады. 1971 жылы бірыңғай муниципалитет (kommun) енгізілді және бірліктердің саны 464-ке дейін азайды, үш жылдан кейін ол 278-ге жетті. Бір жағдайда (Сведала муниципалитеті) процесс 1977 жылға дейін аяқталмады. Көптеген муниципалитеттер жақын арада біріктірілді, бірақ кейбір жағдайларда жаңа бірліктердегі қайшылықтар соншалықты күшті болды, ол "ажырасуларға" әкелді. Қазіргі таңда муниципалитеттердің саны 290-ға жетті. Жаңа муниципалитет құрыла ма, жоқ па, деген мәселе шведтік үкіметтің қалауына байланысты шешіледі. Жаңа муниципалитеттің ең төменгі шегі 5000 тұрғын болуы ұсынылады. Кейбір муниципалитеттер әлі де өздерін сипаттағанда "қала" (stad) терминін қолданады, бұл практика ең ірі және қалалық муниципалитеттер Стокгольм, Гетеборг және Мальмё тарапынан қабылданды. Барлығы 13 муниципалитет, олардың кейбіреулері едәуір ауылдық аумақтарды қамтиды, осы таңдауды жасады, ол ресми емес және муниципалитеттің әкімшілік мәртебесіне әсер етпейді. Алайда бұл практика шатасу тудыруы мүмкін, өйткені қазіргі уақытта stad термині әдетте әкімшілік бірлік емес, үлкен құрылыс аймағын білдіреді.
The first local government acts were implemented on January 1, 1863. There were two acts, one for the cities and one for the countryside. The total number of municipalities was about 2,500. The rural municipalities were based on the country side civil parishes or administrative parishes (socknar), often formed in the Middle Ages around a church. The municipality acts of 1862 formally separated the civil municipalities from the parishes, establishing the municipality assembly as the decision making body of rural municipalities and the church assembly as the decision making body of parishes. The then 89 cities/towns (städer) (the same word is used for both city and town in Swedish) were based on the old chartered cities. There was also a third type, köping or market town. The status of these was somewhere between the rural municipalities and the cities. There were only eight of them in 1863, rising to a peak of 96 in 1959. Up until 1930, when the total number of municipalities reached its peak (2,532 entities), there were more partitions than amalgamations. In 1943 more than 500 of Sweden's municipalities had fewer than 500 inhabitants, and the 1943 års kommunindelningskommitté ("Municipal subdivision commission of 1943") proposed that the number of rural municipalities should be drastically reduced. After years of preparations the first of the two nationwide municipal reforms of the 20th century was implemented in 1952. The number of rural municipalities was reduced from 2,281 to 816. The cities (by then 133) were not affected. Rather soon it was established that the reform of 1952 was not radical enough. A new commission, 1959 års indelningssakkunniga ("Subdivision experts of 1959") concluded that the next municipal reform should create new larger mixed rural/urban municipalities. The Riksdag decided in 1962 that the new reform should be implemented on a voluntary basis. The process started in January 1964, when all municipalities were grouped in 282 kommunblock("municipal blocks"). The co operation within the blocks should ultimately lead to amalgamations. The target year was 1971, when all municipalities should be of uniform type and all the remaining formal differences in government and privileges between cities and rural municipalities should be abolished. The amalgamations within the "blocks" started in 1965 and more were accomplished in 1967 and 1969, when the number of municipalities dropped from 1006 to 848. The Riksdag, however, found the amalgamation process too slow, and decided to speed it up by ending the voluntary aspect. In 1971 the unitary municipality (kommun) was introduced and the number of entities went down to 464; three years later it was 278. In one case (Svedala Municipality) the process was not accomplished until 1977. Most of the municipalities were soon consolidated, but in some cases the antagonism within the new unities was so strong that it led to "divorces". The total number of municipalities has today risen to 290. The question of whether a new municipality will be created is at the discretion of the central Swedish government. It is recommended that the lower limit of a new municipality shall be 5,000 inhabitants. Some municipalities still use the term "City" (Swedish: stad) when referring to themselves, a practice adopted by the largest and most urban municipalities Stockholm, Gothenburg and Malmö. Thirteen municipalities altogether, some of them including considerable rural areas, have made this choice, which is unofficial and has no effect on the administrative status of the municipality. The practice can, however, create some confusion as the term stad nowadays normally refers to a larger built up area and not to an administrative entity.
Географиялық шекаралар
Швециядағы муниципалитеттер мемлекеттің бүкіл аумағын қамтиды. АҚШ немесе Канададан айырмашылығы, мұнда бейресми аумақтар жоқ. Солтүстіктегі муниципалитеттер сирек қоныстанған үлкен аумақтарды алып жатыр. Кируна, 19 446 км² аумағымен, кейде ауданы бойынша әлемдегі ең үлкен "қала" деп есептеледі, бірақ Квебек провинциясындағы Ла Туке (28 421 км², ресми атауы Виль), Батыс Австралиядағы Калгурли-Боулдер қаласы (95 575,1 км²) және Солтүстік Бразилиядағы Алтамира (159 533 км²) одан да үлкен. (Салыстыру үшін, Ливан мемлекетінің жалпы ауданы 10 452 км² құрайды.) Дегенмен, бірнеше солтүстік муниципалитеттері елдің оңтүстік, тығыз қоныстанған бөлігіндегі көптеген округтерден үлкен.)
The municipalities in Sweden cover the entire territory of the nation. Unlike the United States or Canada, there are no unincorporated areas. The municipalities in the north cover large areas of sparsely populated land. Kiruna, at 19,446 km2, is sometimes held to be the world's largest "city" by area, although places like La Tuque, Quebec (28,421 km2, official style Ville), the City of Kalgoorlie Boulder in Western Australia (95,575.1 km2 and the Altamira in Northern Brazil (159,533 km2) are larger. (By comparison, the total area of the state of Lebanon is 10,452 km2.) At any rate, several northern municipalities are larger than many counties in the more densely populated southern part of the country.
Бөлімше
Бұрын муниципалитеттер де приходтарға немесе församlingar-ге бөлінген. Бұл Швеция шіркеуінің бөлімшелері болғандықтан, шіркеу мен мемлекеттің бөлінуі және Швециядағы халықты тіркеу жауапкершілігінің Швеция салық агенттігіне ауысуы аудан деп аталатын жаңа ресми бөлімшеге әкелді. Аудандық округтер 2016 жылдан бері қолданылып келеді. Бұл аудандар негізінен 1999 жылдың 31 желтоқсанындағы бұрынғы приходтармен сәйкес келеді, кейін біріктірілмеген. Көптеген аудандар әлі де ертедегі XVII ғасырдағы сокнарлық бөлініске сәйкес келеді, алайда шведтік муниципалитет реформалары 1862–63, 1952 және 1971 жылдары муниципалитеттер арасында кейбір жерлерді (халықтарымен бірге) біріктіру және ауыстыру шараларын жүзеге асырды.
The municipalities were earlier also divided into parishes, or församlingar. As these were subdivisions of the Church of Sweden, the separation of church and state along with a shift in responsibility for the population registration in Sweden transferring to the Swedish Tax Agency led to a new formal subdivision called district. Districts have been in force since 2016. These districts correspond by and large to the previous parishes as they existed on 31 December 1999, without later amalgamations. Many of the districts still correspond to the earlier 17th century division socknar, though the Swedish municipality reforms of 1862–63, 1952 and to some extent 1971, did perform some amalgamations and transferals of land (including populations) between municipalities.