Кіріспе
Ауадағы ұсақ су тамшыларының әсерінен туындайтын құбылыс. Тұман – суық ауадағы ұсақ су тамшыларының конденсация нәтижесінде пайда болатын құбылыс. Физикалық тұрғыдан алғанда, бұл дисперсияның бір түрі. Ол көбінесе жылы, ылғалды ауаның кенеттен салқындауынан пайда болады, мысалы, қысқы ауа тынысы немесе ыстық сауна пешіне су шашу кезінде. Жағдайларға қарай, ылғалдылық пен температура дұрыс болса, аэрозольді баллондармен жасанды түрде де жасауға болады. Табиғи ауа райының бір бөлігі ретінде де кездеседі, мысалы, ылғалды ауа тез салқындағанда, әсіресе ауа төмен температурадағы беттерге (мысалы, тауларға) тигенде. Тұманның, басқа да суспензиялар сияқты, пайда болуына су тамшыларының жиналуына көмектесетін ядролық орындардың болуы зор ықпал етеді. Сондықтан, тіпті жанартау атқыштарынан шыққан ұсақ бөлшектер, күшті полярлы газдар және тіпті полярлық шамымен байланысты магнитосфералық иондар сияқты ерекше ядролық көздер де, қолайлы жағдайда конденсацияны және тұманның пайда болуын тудыруы мүмкін. Тұман көбінесе жер бетінде жатқан қабатты бұлтқа (stratus cloud) ұқсас болып келетін бұлтпен шатастырылады. Бұл екі құбылыс әр түрлі болғанымен, олардың арасында ортақ белгілер бар; екеуі де ұқсас процестер арқылы қалыптасады. Бұлт тығыз, көмескі және көбінесе ұзаққа созылады, ал тұман жұқарақ және мөлдір болады.
Mist is a phenomenon caused by small droplets of water suspended in the cold air, usually by condensation. Physically, it is an example of a dispersion. It is most commonly seen where water vapor in warm, moist air meets sudden cooling, such as in exhaled air in the winter, or when throwing water onto the hot stove of a sauna. It can be created artificially with aerosol canisters if the humidity and temperature conditions are right. It can also occur as part of natural weather, when humid air cools rapidly, notably when the air comes into contact with surfaces that are much cooler than the air (e. g. mountains). The formation of mist, as of other suspensions, is greatly aided by the presence of nucleation sites on which the suspended water phase can congeal. Thus even such unusual sources of nucleation as small particulates from volcanic eruptions, releases of strongly polar gases, and even the magnetospheric ions associated with polar lights can in right conditions trigger condensation and the formation of mist. Mist is commonly confused with fog, which resembles a stratus cloud lying at ground level. These two phenomena differ, but share some commonalities; similar processes form both fog and mist. Fog is denser, more opaque, and generally lasts a longer time, while mist is thinner and more transparent.
Сипаттама
Бұлтты жамылғы тау бетінде кездескен кезде көбінесе "томан" деп аталады, ал су қоймасының, ашық немесе батпақты жердің үстіндегі ылғал әдетте "тұман" деп аталады. Томан мен тұманның басты айырмашылығы – көріну қашықтығы. Егер көріну қашықтығы 1 километрден кем болса, бұл құбылыс тұман деп аталады. Ұлыбританияда жүргізу үшін жер бетіндегі көріну қашықтығы 1 километрден кем болса, ол тұман деп есептеледі, ал ұшқыштар үшін ұшу биіктігінде бұл қашықтық 1 км-ге тең. Әйтпесе, ол томан деп аталады. Томан жарық сәулесін су тамшыларында сыну және шашырату арқылы бүйінен көрінетіндей етеді, соның салдарынан радуга пайда болуы мүмкін. "Шотланд томаны" – бұл томанға ұқсайтын жеңіл, үздірілмейтін жаңбыр. Томан көбінесе жағалауға жақын пайда болады және жиі тұманмен байланысты. Өте төмен температурада және күшті конденсация кезінде томан тау шыңдарына дейін көтерілуі мүмкін. Мұзды томан мұзды тұманға ұқсас, бірақ тығыздығы төмен және көріну қашықтығы артық. Егер тұман 0°C-ден төмен түсетін болса, ол мұзды тұман деп аталады, бірақ ол әлі де ауада қалып тұрады.