Spalding Gray

Кіріспе

Американдық актер және жазушы (1941–2004)

Спэлдинг Грей (5 маусым 1941 ж. – шамамен 11 қаңтар 2004 ж.) – американдық актер, романист, драматург, сценарист және перформанс суретшісі. Ол 1980-ші және 1990-шы жылдары театр үшін жазған және орындаған өмірбаяндық монологтарымен, сондай-ақ 1987 жылдан бастап осы туындыларының киноға бейімделуімен әйгілі. Ол бірнеше фильмнің сценарийін жазып, оларда өзі де ойнады, әртүрлі режиссерлермен жұмыс істеді. Театр сыншылары Джон Уиллис пен Бен Ходжес Грейдің монологтарын "құрғақ, WASP стиліндегі, тыныш қызығушылықпен аздап безендірілген декорацияларда орындалған терең, жеке баяндар" деп сипаттады. Грей "Камбоджаға жүзу" атты монологымен танымал болды, оны 1987 жылы фильмге бейімдеп, өзі де ойнады; режиссерлігін Джонатан Демме жасады. Оның киноға бейімделген басқа монологтары: Ник Брумфилд түсірген "Monster in a Box" (1991) және Стивен Содерберг түсірген "Gray's Anatomy" (1996). Грей 2004 жылғы 11 қаңтарда Нью-Йорк портына секіріп, 62 жасында өзіне қол жұмсады. Ол депрессиямен күресіп, автокөлік апатынан кейін ауыр жарақат алған еді. Содерберг Грейдің өмірі туралы деректі фильм түсірді – "And Everything Is Going Fine" (2010). Оның аяқталмаған монологы мен күнделіктерінен алынған үзінділер 2005 және 2011 жылдары жарық көрді.

Ерте өмір

Сполдинг Роквелл Грей Род-Айленд штатының Провиденс қаласында, Браун және Шарп компаниясының қазынашысы Роквелл Грей аға мен Маргарет Элизабет "Бетти" (Хортон) Грей отбасында дүниеге келді. Ол үш ұлдың екіншісі болды, оның ағалары Роквелл кіші және Ченнинг еді. Олар аналарының христиан ғылымы дінінде тәрбиеленді. Грей және оның ағалары Род-Айленд штатының Барингтон қаласында өсті, жаздарын Род-Айленд штатының Ньюпорт қаласындағы әжесінің үйінде өткізді. Роквелл Сент-Луис қаласындағы Вашингтон университетінде әдебиет профессоры, ал Ченнинг Род-Айлендте журналист болды. Анасы қайтыс болғаннан кейін Грей Шығыс жағалауға оралып, Нью-Йорк қаласына тұрақты қоныстанды. Грейдің "Мүмкін емес демалыс" және "Секс және 14 жасқа дейінгі өлім" кітаптарының көбі оның балалық және жас шағына негізделген.

Мансап

Грей театр карьерасын 1960 жылдардың аяғында Нью-Йоркте бастады. 1970 жылы Ричард Шехнердің эксперименталды труппасы The Performance Group-қа қосылды. The Performance Group актерлерімен, соның ішінде Уиллем Дафо және Элизабет ЛеКомпте бірге, Грей The Wooster Group театр компаниясын құрды. Ол 1975 жылдан 1980 жылға дейін жұмыс істеді, содан кейін компанияны тастап, монолог жұмысына көшті. Осы кезеңде ол ересектерге арналған фильмдерде де түсті, "Шаруаның қыздары" (1976) және "Мараскино вишнясы" (1978) фильмдерінде эпизодтық рөлдерді орындады. Ол алғаш рет АҚШ-та "Камбоджаға жүзу" монологының киноверсиясымен танылды. Бұл монологты ол Нью-Йоркте орындап, 1985 жылы кітап ретінде жариялаған еді. 1987 жылы Джонатан Демме режиссерлік еткен фильмге бейімдеді. Фильм Грейдің Тайландтағы тәжірибесіне негізделген, ол Камбоджа соғысы туралы "Қойғын алаңдары" (1984) фильмінде шағын рөлде түскен кезде алған әсерлерін көрсетеді. 1987 жылы ол Office of the Americas ұйымымен бірге Никарагуаға сапар шекті. Ол осы сапардағы оқиғаларын негізге алған сценарий жазды, бірақ ол көрсетілген жоқ. Оның сол жердегі кейбір тәжірибелері "Қораптағы жәндік" кітабында сипатталған. Ол осы еңбегі үшін 1985 жылы Гуггенхайм стипендиясын және Ұлттық кітап сыйлығын алды. Ол өмірінің соңына дейін монологтар жазып, орындауын жалғастырды. 1993 жылға дейін оның шығармаларында Рене Шафранскимен қарым-қатынасы жиі көрінетін. Олар үйленді және ол оның серіктесіне айналды. Кейін ол Кэтлин Руссоға үйленді. Грейдің монологтарымен жеткен жетістігі оған түрлі қосалқы рөлдерді әкелді. Сонымен қатар, ол 1988 жылы Линкольн орталығы театрында Торнтон Уайлдердің "Біздің қала" пьесасының жаңа қойылымындағы Сахна Менеджерінің басты рөлін ойнады. 1992 жылы Грей өзінің жалғыз романы "Мүмкін емес демалыс" атты туындысын жариялады. Роман оның өмірінен алынған эпизодтарды қамтиды, соның ішінде анасының христиан ғылымына сенуі, оның жоғарғы тапқа жататындығы және анасының өзін-өзі өлтіруі. Грей "Мүмкін емес демалыс" романын жазу және насихаттау тәжірибесі туралы "Қораптағы жәндік" атты келесі монологын жазды. 1997 жылы киносыншы Эдвард Вилгамен сұхбатта Грейден киноиндустрия оның жазғандары мен рөлдеріне "дұрыс келмейтіні" туралы сұрады. Ол былай деп жауап берді: "Мен Голливудпен байланысты басты мәселем мынада деп айтар едім – кейде мен Боб Диланды қайталап айтамын. Боб Дилан былай дейді: "Мен Роберт Фордтай көрінсем де, өзімді Джесси Джеймс сияқты сезінемін". Мен де: "Мен гинеколог, американ елшісінің көмекшісі немесе заңгер сияқты көрінсем де, өзімді Вуди Аллен сияқты сезінемін". Менің ішкі әлемім сыртқы түріме сәйкес емес. Мен кім екенімді көрсетпеймін. Мен жоғарғы таптың өкілі сияқты көрінемін, бірақ шындығында мен Нью-Йорктің невротикалық, бұзық яхудиімін. Бір жыл бұрын Израильде өнер көрсеткенімде, "Қораптағы жәндік" туралы еврей тілінде мақала жарық көрді, онда былай деп жазылған: "Спалдинг Грей күлкілі, кейде өте күлкілі, еврей емес адам үшін керемет невротик". "Керемет невротик" деген сөзді тек яхудилер ғана айта алады. Грейдің орындау стилі хронологиялық фактілерді баяндаудың орнына естеліктерді бейнелеуге негізделген. Грей өзінің монолог стилінің "поэтикалық журналистика" түрінен туындағанын айтты.

Gray began his theater career in New York in the late 1960s. In 1970, he joined Richard Schechner's experimental troupe The Performance Group. With actors from The Performance Group, including Willem Dafoe and Elizabeth LeCompte, Gray co founded the theater company The Wooster Group. He worked with it from 1975 to 1980, before leaving the company to focus on his monologue work. During this time, he also appeared in adult films, having a featured role in Farmer's Daughters (1976) and appearing in Radley Metzger's Maraschino Cherry (1978). He first attained prominence in the United States with the film version of his monologue Swimming to Cambodia. He had performed this monologue in New York City and published it as a book in 1985. He adapted it as a film in 1987, directed by Jonathan Demme. It was based on Gray's experience in Thailand filming a small role in The Killing Fields (1984) about the war in Cambodia. In 1987, he traveled to Nicaragua with Office of the Americas. He wrote an unproduced screenplay based on the experience. Some of his experiences there were documented in Monster in a Box. He received a Guggenheim Fellowship and the National Book Award in 1985 for this work. He continued to write and perform monologues until his death. Through 1993, these works often incorporated his relationship to his girlfriend Renée Shafransky. They married and she became his collaborator. He later married Kathleen Russo. Gray's success with his monologues brought him various supporting movie roles. He also played the lead role of the Stage Manager in a high profile 1988 revival of Thornton Wilder's play Our Town at the Lincoln Center Theater. In 1992, Gray published his only novel, Impossible Vacation. The novel reflects elements of his life, including his mother's Christian Scientist beliefs, his WASP background, and his mother's suicide. Gray wrote a subsequent monologue, Monster in a Box, about his experiences in writing and promoting Impossible Vacation. During an interview in 1997 with film critic Edward Vilga, Gray was asked whether the movie industry was "confused" by his writings and roles. He responded:
I would say that my major problem with Hollywood is this—I sometimes paraphrase Bob Dylan—Bob Dylan says "I may look like Robert Ford, but I feel just like Jesse James." I say, "I may look like a gynecologist, an American ambassador's aide, or a lawyer, but I feel like Woody Allen." My insides are not what my outsides are. I'm not who I appear to be. I appear to be a Wasp Brahmin, but I'm really a sort of neurotic, perverse New York Jew. When I was performing one year ago at this time in Israel, a review came out in Hebrew about Monster in a Box, and it read, "Spalding Gray is funny, sometimes hilarious, wonderfully neurotic for a non Jew." Only the Jews can say something like "wonderfully neurotic." Gray's performance style relied upon an impressionistic use of memories rather than a recounting of chronological facts. Gray said his style of monologue resulted from a sort of "poetic journalism."

Денсаулыққа байланысты проблемалар мен өлім

2001 жылдың маусым айында Грей Ирландияда демалыс кезінде автокөлік апатына ұшырап, ауыр жарақат алды. Апат кезінде оның жамбасы сынды, оң аяғы дерлік қозғалмайтын болды, сондай-ақ бас сүйегінің сынығы болды. Бас сүйегіне жасалған операция кезінде хирургтар оның маңдай сүйегінен көптеген сүйек сынықтарын алып тастағаннан кейін, сынған жеріне титан пластина орнатылды, нәтижесінде маңдайында ойық із қалды. Ол жарақаттарынан айығуға күш салды, бірақ апаттан кейін біраз уақыттан соң ауыр депрессияға тап болды. Ол бұрыннан-ақ ара-арасында депрессиямен күресіп келген. Денелік зардаптар мен жалғасқан депрессиядан бірнеше ай бойы күрескен Грейге түрлі емдеулер тағайындалды. Грей невролог Оливер Саксқа емделді, ол 2003 жылдың тамызында оны қабылдап, Грей қайтыс болғанға дейін емдеуін жалғастырды. Кейіннен Сакс Грей өзінің өмірінен кетуді өзі айтуы тиіс нәрсе ретінде қарастырғанын айтты, монологші «өзіне-өзі шығармашылық суицид» деп атаған нәрсе туралы сөйлеген. Бірде сұхбат кезінде ол сұхбаттың «драматикалық және шығармашылық суицидпен» аяқталуы мүмкін деп ойлаған. Оның тірі қалғанда өлістен гөрі шығармашылыққа көбірек қабілетті екенін түсіндіру қиын болды. 2004 жылдың 11 қаңтарында Грей жоғалып кеткені туралы хабар тарады. Ол алдыңғы күні балаларын Тим Бертонның «Биг Фиш» фильмін көруге алып кеткен еді. Фильм «Адам бір оқиғаны қайта-қайта айту арқылы оның өзіне айналады. Осылайша ол мәңгілікке жетеді» деген сөздермен аяқталады. Грейдің жесірі Кэти Руссо оның жоғалып кеткеннен кейін: «Спалдинг сол фильмді көргеннен кейін жылаған. Менің ойымша, ол оған рұқсат берді. Менің ойымша, ол оған өлуге рұқсат берді» деді. Наурыз айының басында Грейдің денесі Ист-Риверден табылды. Ол Стейтен-Айленд паромнан секіріп кеткені болжануда. Ол бұрын 2002 жылы өзіне-өзі қол жұмсауға тырысқан. Грей қайтыс болған кезде жаңа монолог үстінде жұмыс істеп жатқаны хабарланды. Оның Ирландиядағы автокөлік апатының материалдарын қайта қарауы және жарақаттарынан айығуға жасаған тырасы соңғы депрессиялық күйге түсірген болуы мүмкін деген пікірлер айтылды. Тео Сполдинг Грей, Роквелл және Ченнинг Грей – аға-інілері.

In June 2001, Gray was severely injured in a car crash while on vacation in Ireland. In the crash, he suffered a broken hip, which left his right leg almost immobilized, and a fracture in his skull. During surgery on his skull, a titanium plate was placed over the break after surgeons removed dozens of bone fragments from his frontal cortex, leaving a jagged scar on his forehead. He struggled to recover from his injuries and a severe depression set in some time after the accident. He had already struggled intermittently with depression. Suffering both from physical impairment and ongoing depression, Gray struggled for months and was treated with a variety of different therapies. Gray sought treatment from neurologist Oliver Sacks, who began treating him in August 2003 and continued to do so almost until Gray died. Sacks later said Gray perceived the taking of his own life as part of what he had to say, with the monologuist having "talked about what he called 'a creative suicide.' On one occasion, when he was being interviewed, he thought that the interview might be culminated with a 'dramatic and creative suicide.' I was at pains to say that he would be much more creative alive than dead." On January 11, 2004, Gray was declared missing. The night before, he had taken his children to see Tim Burton's film Big Fish. It ends with the line, "A man tells a story over and over so many times he becomes the story. In that way, he is immortal." Gray's widow, Kathie Russo, said after he disappeared, "You know, Spalding cried after he saw that movie. I just think it gave him permission. I think it gave him permission to die." In early March, Gray's body was found in the East River. It is believed that he jumped off the Staten Island Ferry. He had previously attempted suicide in 2002. Gray was reported to have been working on a new monologue at the time of his death. There was speculation that his revisiting the material of the car crash in Ireland and his subsequent attempts to recover from his injuries might have triggered a final bout of depression. and Theo Spalding Gray, and brothers Rockwell and Channing Gray.

Өлгеннен кейін жазылған және ол туралы шығармалар

2005 жылы Грейдің аяқталмаған соңғы монологы «Өмір үзілісте: Аяқталмаған монолог» атты қатты мұқабалы басылымда жарық көрді. Грейдің соңғы қоғамдық өнер көрсетілімдерінің бірінде орындаған монологы, сол кезде орындаған екі қосымша туындымен – «The Anniversary» деп аталатын қысқа естелік және 11 қыркүйек шабуылынан кейін Нью-Йорк қаласына жазылған ашық хатпен толықтырылды. Кітапта сондай-ақ оның әріптестері мен достарының естеліктері мен құрметтері де бар. 2007 жылы Нью-Йорктегі Минетта Лейн театрында қойылған «Спалдинг Грей: Айтуға қалған оқиғалар» пьесасы оның монологтары мен күнделіктеріне негізделген. Оның жесірі Кэтлин Руссо пьесаның идеясын жасады. 2010 жылдың қаңтар айында Стивен Содербергтің «And Everything Is Going Fine» деректі фильмі Юта штатындағы «Slamdance» кинофестивалінде көрсетілді. Фильм Грейдің ерте өмірі мен мансабынан алынған фильмдер мен бейнежазбалардан құрастырылған. Руссоның айтуынша, Содерберг «Спалдингтің өзінің соңғы монологындай оқиғаны айтуын қалаған, және менің ойымша, ол оны іске асырды». 2011 жылы оның күнделіктерінен таңдаулы бөлімдер «The Journals of Spalding Gray» деген атпен жарияланды, оны жобада Руссомен бірге жұмыс істеген Нелл Кейси редакциялады. Дуайт Гарнер бұл материалды Грейдің монологтарынан гөрі аз қызықты деп тапты. Ол олардың «театрлық қалыптасу портреті» ретінде құнды екенін айтты, себебі Грей өнерін қалай жасау керектігін анықтады. Гарнер: «Оның өнері, осы күнделіктер көрсеткендей, оны тірі ұстады» деп жазды. 2016 жылы Independent Film Channel арнасының «Documentary Now!» мокьюментари телесериалында «Паркер Гейлдің орналасқан жері – бәрі» атты бөлім шықты, ол Грейдің «Камбоджаға жүзуі» туындысының пародиязы. Онда Билл Хейдер Нью-Йоркте жаңа пәтер табуға мәжбүр болғанда, қазіргі тұрғын үйі электроникалық дүкенге айналатынын білгендегі көңілінің тоңуын білдіретін монолог айтады.