Кіріспе

Америкалық физик (1898–1988)

Исидор Исаак Раби (туған күні: 29 шілде 1898 жыл, қайтыс болған күні: 11 қаңтар 1988 жыл) – 1944 жылы ядролық магниттік резонансты ашқаны үшін физика саласындағы Нобель сыйлығын алған американдық физик. Ол сондай-ақ микротолқынды радиолокация және микротолқынды пештерде қолданылатын қуыс магнитронды жасаумен айналысқан АҚШ-тың алғашқы ғалымдарының бірі болды. Раби Галициядағы Римановта (Польша) дәстүрлі еврей отбасында дүниеге келді. Ол бала кезінде АҚШ-қа көшіп, Нью-Йорктің Лоуэр-Ист-Сайд ауданында өсті. 1916 жылы Корнелл университетіне электротехника мамандығы бойынша түсті, бірақ көп ұзамай химияға ауысты. Кейін физикаға қызығушылық танытты. Ол Колумбия университетінде оқуын жалғастырды, онда белгілі бір кристаллдардың магниттік қасиеттері туралы диссертациясын қорғап, докторлық дәрежесін алды. 1927 жылы ол Еуропаға барып, сол кездегі ең көрнекті физиктермен танысып, бірге жұмыс істеді. 1929 жылы Раби АҚШ-қа оралды, онда Колумбия университеті оған факультетте лауазым ұсынды. Грегори Брейтпен бірлесіп, ол Брейт-Раби теңдеуін жасады және Стерн-Герлах тәжірибесін атом ядросының қасиеттерін растау үшін өзгертуге болатынын болжады. Атомдардың магниттік моменті мен ядролық спинін анықтау үшін ядролық магниттік резонансты пайдалану әдістері оған 1944 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын әкелді. Ядролық магниттік резонанс ядролық физика және химия үшін маңызды құралға айналды, ал кейіннен жасалған магниттік резонанстық бейнелеу медицина саласында да маңызды рөл атқарады. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Массачусетс технология институтының (MIT) радиациялық зертханасында (RadLab) және Манхэттен жобасында радармен айналысты. Соғыстан кейін ол Атом энергиясы комиссиясының Бас кеңесшілер комитетіне (GAC) мүше болып кірді және 1952 жылдан 1956 жылға дейін оның төрағасы болды. Ол сондай-ақ Қорғаныс жұмылдыру кеңсесінің және Армияның баллистикалық зерттеу зертханасының ғылыми кеңесші комитеттерінде (SAC) жұмыс істеді және президент Дуайт Д. Эйзенхауэрдің ғылыми кеңесшісі болды. 1946 жылы ол Брукхейвен ұлттық зертханасын құруға қатысты, ал кейіннен АҚШ-тың ЮНЕСКО-дағы өкілі ретінде 1952 жылы CERN құрылуына атсалысты. 1964 жылы Колумбия университеті «университет профессоры» деген атақты құрғанда, Раби бұл лауазымға бірінші болып ие болды. 1985 жылы оның құрметіне арнайы кафедра ашылды. 1967 жылы оқытушылық қызметтен зейнеткерлікке шықты, бірақ факультетте белсенді болып қалып, өмірінің соңына дейін Университет профессоры және арнайы лекторы атағын сақтап қалды.

Алғашқы жылдар

Израиль Исаак Раби 1898 жылғы 29 шілдеде Польшаның Риманов қаласында, Галиция аймағында, сол кезде Австрия-Мажарстанның құрамында болған, қазір Польшадағы поляк еврей православие отбасында дүниеге келді. Ол туғаннан кейін көп ұзамай әкесі Дэвид Раби Америка Құрама Штаттарына эмиграциялады. Кіші Раби мен анасы Шейндел бірнеше айдан соң Дэвидке қосылып, отбасы Манхэттеннің төменгі шығыс бөлігіндегі екі бөлмелі пәтерге көшті. Үйде отбасы идиш тілінде сөйлесті. Раби мектепке қабылданғанда, Шейндел оның есімі Иззи екенін айтты, ал мектеп қызметкері оны Изидордың қысқартылған түрі деп ойлап, осылай тіркеді. Содан бері бұл оның ресми аты болды. Кейін антисемитизмге қарсылық ретінде ол өзінің атын Исидор Исаак Раби деп жаза бастады және кәсіби тұрғыда И. И. Раби деп танылды. Көптеген достары мен туыстары, соның ішінде 1903 жылы туған әпкесі Гертруда да, оны тек тегімен ғана білді. 1907 жылы отбасы Бруклиндегі Браунсвиллге көшіп, азық-түлік дүкені ашты. Бала кезінде Раби ғылымға қызығушылық танытты. Ол қоғамдық кітапханадан алған ғылыми кітаптарды оқып, өзінің радио аппаратын құрастырды. Оның алғашқы ғылыми еңбегі, радио конденсаторының дизайны туралы, бастауыш мектепте оқып жүрген кезінде Modern Electrics журналында жарияланды. Коперниктің күнцентризм туралы оқуынан кейін ол атеист болды. "Бәрі өте қарапайым", - деді ол ата-анасына, "Құдай кімге керек?" деп қосты. Ата-анасымен келісу үшін ол үйде өткен бар-мицвада электр шамның қалай жұмыс істейтіні туралы идиш тілінде сөз сөйледі. Ол Бруклиндегі Manual Training High School мектебін бітіріп, 1916 жылы мектепті аяқтады. Сол жылы ол Корнелл университетіне электр инженері мамандығы бойынша түсті, бірақ көп ұзамай химияға ауысты. 1917 жылы Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, ол Корнеллдегі Студенттік армиялық оқу корпусына қосылды. Ол жоғары оқу орнының дипломдық жұмысында марганецтің тотығу күйлерін зерттеді. 1919 жылдың маусымында ғылым бакалавры дәрежесін алды, бірақ сол кезде еврейлерге химия өнеркәсібі мен академиялық салаларда жұмыс істеуге тыйым салынғандықтан, ол ешқандай жұмыс ұсынысын алмады. Ол қысқа уақыт Lederle Laboratories-те жұмыс істеді, содан кейін бухгалтер болып жұмыс істеді.

Білім

1922 жылы Раби Корнелл университетіне химия мамандығы бойынша оқуға қайта келді және физиканы зерттеуді бастады. 1923 жылы ол Хантер колледжінің жазғы семестрінде оқитын Хелен Ньюмаркпен танысып, оған унауын басталды. Ол үйге қайтқанда оның жанында болу үшін Колумбия университетінде оқуын жалғастырды, онда оның ғылыми жетекшісі Альберт Уиллс болды. 1924 жылдың маусым айында Раби Нью-Йорк қалалық колледжінде жартылай штатты оқытушы болып жұмысқа орналасты. Магнетизм саласындағы маман Уиллс Рабиге натрий буының магниттік қабылдағыштығы туралы докторлық диссертациясын жазуды ұсынды. Бұл тақырып Рабиге қызығушылық тудырмады, бірақ Уильям Лоуренс Брэгг Колумбияда Туттон тұздары деп аталатын кристаллдардың электрлік қабылдағыштығы туралы семинар өткізгеннен кейін, Раби олардың магниттік қабылдағыштығын зерттеуге шешім берді, ал Уиллс оның жетекшісі болуға келісті. Кристаллдардың магниттік резонансын өлшеу үшін алдымен кристаллдарды өсіру қажет болды, бұл қарапайым процедураны тіпті бастауыш сынып оқушылары да орындай алатын. Содан кейін кристаллдарды кристаллдың ішкі құрылымынан өзгеше бағыттағы қырлары бар бөліктерге шеберлікпен кесу қажет болды, сондай-ақ магнит өрісіне реакцияны мұқият өлшеу қажет еді. Кристаллдары өсіп жатқанда, Раби Джеймс Клерк Максвеллдің 1873 жылғы «Электр және магнетизм туралы трактатын» оқыды, бұл оған оңай әдіс табуға көмектесті. Ол торсиондық тепе-теңдікке бекітілген шыны талшықтағы кристаллды екі магнит полюсі арасында магниттік қабылдағыштығы өзгертілетін ерітіндіге түсірді. Егер кристаллдың қабылдағыштығы ерітіндіге сәйкес келсе, магнитті кристаллға зиян келтірмей-ақ қосуға және өшіруге болады. Жаңа әдіс тек еңбек шығынын ғана емес, нәтижелердің дәлдігін де арттырды. 1926 жылдың 16 шілдесінде Раби «Кристаллдардың негізгі магниттік қабылдағыштығы туралы» деген тақырыптағы диссертациясын Physical Review журналына жіберді. Ол ертесі күні Хеленге үйленді. Бұл мақала академиялық ортада үлкен қызығушылық тудырмады, бірақ оны кристаллдарды зерттеуде осы әдісті қолданған Кариаманикам Шриниваса Кришнан оқыды. Раби өзінің жұмысын жариялаумен қатар оны насихаттау қажеттігіне келді. Көптеген басқа жас физиктер сияқты, Раби Еуропадағы маңызды оқиғаларды жақыннан қадағалап отырды. Ол Стерн-Герлах тәжірибесіне таң қалды, бұл оны кванттық механиканың дұрыстығына көндірді. Ральф Крониг, Фрэнсис Биттер, Марк Земанский және басқалармен бірге ол Шредингер теңдеуін симметриялық жоғарғы молекулаларға қолданып, осындай механикалық жүйенің энергиялық деңгейлерін табуға кірісті. Проблеманың мәні – олардың ешқайсысы нәтижесінде алынған екінші реттік бөлшектік дифференциалдық теңдеуді шеше алмады. Раби бұл мәселенің шешімін Людвиг Шлезингердің «Дифференциалдық теңдеулер теориясына кіріспе» еңбегінде тапты, онда Карл Густав Якоби алғаш рет әзірлеген әдіс сипатталған. Теңдеу Якоби шешім тапқан гипергеометриялық теңдеу түрінде болды. Крониг пен Раби өз нәтижелерін жазып, оны 1927 жылы жарияланған Physical Review журналына жіберді.

Еуропа

1927 жылдың мамыр айында Раби Барнард стипендиясын алды. Бұл 1927 жылдың қыркүйегінен 1928 жылдың маусымына дейінгі кезеңге 1500 доллар (доллармен) көлемінде стипендиямен бірге берілді. Ол дереу Нью-Йорк қалалық колледжінен бір жылға демалыс алып, Еуропаға оқуға баруға өтініш берді. Оның өтініші қабылданбаған соң, ол қызметтен кетті. Цюрихке келгенде, Эрвин Шредингермен жұмыс істеуді үміттене отырып, ол екі американдық – Джулиус Адамс Страттон мен Линус Полингпен танысты. Олар Шредингер Берлиндегі Фридрих Вильгельм университетінің Теориялық институтының директоры болып тағайындалғандықтан кетіп бара жатқанын білді. Сондықтан Раби Арнольд Сомерфельдпен Мюнхен университетінде жұмыс істеуге шешім қабылдады. Мюнхенде ол тағы екі американдық – Говард Перси Робертсон мен Эдвард Кондонды кездестірді. Сомерфельд Рабиді докторантурадан кейінгі зерттеуші ретінде қабылдады. Сол кезде Германия физиктері Рудольф Пейерлс пен Ханс Бете де Сомерфельдпен жұмыс істеді, бірақ үш американдық ерекше жақын болды. Уиллстің кеңесімен Раби Лидске Британдық ғылымды дамыту қауымдастығының 97-ші жылдық мәжілісіне барды, онда Вернер Гейзенберг кванттық механика туралы баяндама жасады. Содан кейін Раби Копенгагенге көшіп, Нильс Борға жұмыс істеуге ерікті болып келді. Бор демалыста болғандықтан, Раби молекулалық сутегінің магниттік қасиеттерін есептеумен бірден айналысты. Қазан айында Бор оралғаннан кейін, ол Раби мен Йосио Нишинаның Гамбург университетінде Вольфганг Паулимен бірге жұмысын жалғастыруын ұйымдастырды. Паулимен жұмыс істеу үшін Гамбургке келгенімен, Раби Отто Стерннің екі ағылшын тілді докторанты – Рональд Фрейзер мен Джон Брэдшоу Тейлормен жұмыс істеп жатқанын көрді. Біраз уақыттан соң Раби олармен дос болып, олардың молекулалық сәулелік эксперименттеріне қызығушылық танытты, нәтижесінде Стерн 1943 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алды. Олардың зерттеулері біркелкі емес магниттік өрістерді қамтыды, оларды басқару қиын және дәл өлшеуге келмейтін. Раби оның орнына молекулалық сәуленің бұрышы бойынша біркелкі өріс қолдану әдісін ойлап тапты, сонда атомдар призма арқылы жарық сияқты бұрылады. Бұл әдіс қолдануға ыңғайлырақ және дәл нәтижелер береді. Стерннің ынталандыруымен және Тейлордің көмегімен Раби өз идеясын іске асыруға қол жеткізді. Стерннің кеңесімен Раби өзінің нәтижелері туралы хатты Nature журналына жолдады, ол 1929 жылдың ақпан айында жарияланды, содан кейін Zeitschrift für Physik журналында «Молекулалық сәулелерді бұру әдісі туралы» (Zur Methode der Ablenkung von Molekularstrahlen) мақаласы жарық көрді. Осы уақытқа қарай Барнард стипендиясының мерзімі аяқталған еді, ал Раби мен Хелен Рокфеллер қорынан айына 182 доллар (доллармен) стипендия алып тұрды. Олар Гамбургтен Лейпцигке көшіп, онда Гейзенбергпен жұмыс істеуді жоспарлады. Лейпцигте ол Роберт Оппенгеймермен, тағы бір Нью-Йорктікпен кездесті. Бұл олардың ұзаққа созылған достығының бастамасы болды. Гейзенберг 1929 жылдың наурызында АҚШ-қа сапарға кеткендіктен, Раби мен Оппенгеймер Паули физика профессоры болған Цюрихтегі ЭТХ-қа баруды шешті. Рабидің физикадағы білімін ол кездескен саланың жетекші ғалымдары – Пол Дирак, Уолтер Гейтлер, Фриц Лондон, Фрэнсис Уилер Лумис, Джон фон Нейман, Джон Слейтер, Лео Силард және Эуген Вигнер байытты.

Молекулалық сәулелер зертханасы

1929 жылдың 26 наурызында Раби Колумбия университетінен жылдық жалақысы 3000 доллар болатын лекция оқу ұсынысын алды. Колумбия университеті физика кафедрасының деканы Джордж Б. Пеграм статистикалық механиканы және кванттық механиканың жаңа пәні бойынша жоғары курс оқыту үшін теориялық физик іздеді, ал Гейзенберг Рабиді ұсынды. Хелен жүкті болғандықтан, Раби тұрақты жұмысқа мұқтаж болды, ал бұл жұмыс Нью-Йоркте болды. Ол келісіп, тамыз айында АҚШ-қа оралды. Раби сол кезде Колумбия университетінің жалғыз еврей факультет мүшесі болды. Раби нашар оқытушы болды. Леон Ледерман студенттердің лекциядан кейін кітапханаға барып, Раби нені айтқанын түсінуге тырысқанын еске алды. Ирвинг Каплан Раби мен Гарольд Урейді «өмірімдегі ең нашар ұстаздар» деп бағалады. Норман Рамзи Рабидің лекцияларын «қорқынышты» деп санады, ал Уильям Ниренберг оны «нашар лектор» деп санады. Лектор ретінде кемшіліктеріне қарамастан, оның ықпалы зор болды. Ол көптеген студенттерін физика мамандығы бойынша білім алуға шабыттандырды, ал кейбіреулері белгілі болды. Рабидің тұңғыш қызы Хелен Элизабет 1929 жылдың қыркүйегінде дүниеге келді. 1934 жылы Маргарет Жоелла есімді екінші қызы дүниеге келді. Оқытушылық міндеттері мен отбасының қамына байланысты зерттеуге уақыты аз болды және Колумбиядағы алғашқы жылында ешқандай еңбек жарияламады, бірақ оны аяқтағаннан кейін ассистент-профессор болып тағайындалды. 1937 жылы профессор болды. 1931 жылы Раби бөлшектер сәулесімен жүргізілетін эксперименттерге қайта оралды. Грегори Брейтпен бірлесіп, ол Брейт-Раби теңдеуін жасады және Стерн-Герлах экспериментін атом ядросының қасиеттерін растау үшін өзгертуге болатынын болжады. Келесі қадам – солай ету еді. Виктор В. Коэннің көмегімен Раби Колумбияда молекулалық сәуле аппаратын құрды. Олардың идеясы күшті магнит өрісінің орнына әлсіз магнит өрісін қолдану еді, олар соданың ядролық спинін анықтауға үміттенді. Эксперимент жүргізілген кезде төрт сәуле табылды, олардан ядролық спин 3/2 екені анықталды. Рабидің молекулалық сәуле зертханасы басқаларды, соның ішінде докторлық диссертациясын литийден оқыған аспирант Сидни Миллманды тарта бастады. Тағы бір адам – Джеррольд Закариас, натрий ядросын түсіну тым қиын болады деп сеніп, ең қарапайым элементті – сутегін зерттеуді ұсынды. Оның дейтерий изотобын 1931 жылы Колумбияда Урей жаңа ғана тапқан, бұл еңбегі үшін 1934 жылы химия саласындағы Нобель сыйлығын алды. Урей оларға ауыр суды да, газ тәрізді дейтерийді де тәжірибелері үшін жеткізе алды. Қарапайымдылығына қарамастан, Стерннің Гамбургтегі тобы сутектің күтілгендей әрекет етпейтінін байқаған. Урей басқа да жолмен көмектесті; ол Рабиге өзінің сыйлық ақшасының жартысын Молекулалық сәуле зертханасын қаржыландыруға берді. Молекулалық сәуле зертханасынан бастау алған басқа да ғалымдар Норман Рамзи, Джулиан Швингер, Джером Келлог және Поликарп Куш болды. Барлығы ер адамдар еді; Раби әйелдер физиктер бола алады деп сенбеді. Ол ешқашан әйелді докторлық немесе докторантурадан кейінгі студентке алмады және әдетте әйелдерді факультет лауазымдарына кандидат ретінде қарсы шықты. С. Ж. Гортердің ұсынысы бойынша команда тербелісті өрісті қолдануға тырысты. Бұл ядролық магниттік резонанс әдісінің негізі болды. 1937 жылы Раби, Куш, Миллман және Захария оны бірнеше литий қосылыстарының магниттік моментін молекулалық сәулелермен, соның ішінде литий хлориді, литий фториді және дилитийді өлшеу үшін қолданды. Бұл әдісті сутегіне қолданған кезде олар протонның моменті сол кездегі қазіргі теорияда болжалғандай 1 емес, 2,785±0,02 ядролық магнетон, ал деутеронның моменті 0,855±0,006 ядролық магнетон екенін анықтады. Бұл 1934 жылы Стерннің тобы тапқан және Раби тобы растаған нәрсенің толығырақ өлшеуін қамтамасыз етті. Деутерон спиндері бір-біріне сәйкес келетін протон мен нейтроннан құралғандықтан, нейтронның магниттік моментін протонның магниттік моментінен деутеронның магниттік моментін алып қосу арқылы анықтауға болады. Нәтижесінде алынған мән нөл емес, протонның белгісіне қарама-қарсы белгіге ие болды. Осы дәл өлшеулердің қызықты артефактілеріне сүйене отырып, Раби деутеронның электрлік төртполюс моментке ие екенін айтты. Бұл жаңалық деутеронның физикалық пішіні симметриялы емес екенін білдірді, бұл ядролық күшті байлайтын нуклеондардың табиғатына құнды түсінік берді. Молекулалық сәуле магниттік резонансты анықтау әдісін жасаған үшін Раби 1944 жылы физика саласындағы Нобель сыйлығын алды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1940 жылдың қыркүйегінде Раби АҚШ армиясының баллистикалық зерттеулер зертханасының ғылыми кеңесші комитетіне мүше болды. Сол айда британдық "Тизард" миссиясы АҚШ-қа бірқатар жаңа технологиялар әкелді, соның ішінде қуыс магнитрон – электр тогы ағынының магнит өрісімен өзара әрекеттесуі арқылы микротолқындарды шығаратын жоғары қуатты құрылғы. Бұл құрылғы радар технологиясын революциялау мүмкіндігін ұсынды, сондықтан Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетінің мүшесі Альфред Ли Лумис Массачусетс технология институтында (МТИ) осы радар технологиясын дамыту үшін жаңа зертхана құруды шешті. Зертханаға "Радиациялық зертхана" деген ат берілді, ол көзге түспеу үшін және Беркли радиациялық зертханасына құрмет көрсету үшін таңдалды. Лумис оны басқару үшін Ли Дюбриджді шақырды. 1940 жылдың қазанында МТИ-де өткен қолданбалы ядролық физика конференциясында Лумис пен Дюбридж жаңа зертхана үшін физиктерді тартты. Раби де еріктілердің қатарында болды. Оның міндеті – магнитронды зерттеу еді, ол соншалықты құпия болғандықтан, сейфте сақталуы тиіс еді. Радиациялық зертхананың ғалымдары 1941 жылдың 6 қаңтарына дейін микротолқынды радар құрастыруды және наурыз айына дейін Дуглас А-20 Havoc ұшағына прототип орнатуды мақсат етті. Бұл орындалды; технологиялық қиындықтар біртіндеп еңсерілді және жұмыс істейтін АҚШ микротолқынды радары жасалды. Магнитрон Атлантиканың екі жағында да жетілдірілді, бұл толқын ұзындығын 150 см-ден 10 см-ге, содан кейін 3 см-ге дейін қысқартуға мүмкіндік берді. Зертханада су асты кемелерін анықтауға арналған әуеден-жерге радар, атыс басқаруға арналған SCR-584 радары және ұзақ қашықтықтағы радио навигациялық жүйе – LORAN әзірленді. Рабидің ұсынысымен Колумбияда Радиациялық зертхананың филиалы құрылды, оны Раби басқарды. 1942 жылы Роберт Оппенгеймер Раби мен Роберт Бахерді Лос-Аламос зертханасындағы жаңа құпия жобаға жұмыс істеуге шақыруға тырысты. Олар Оппенгеймерді әскери зертхананы құру жоспарының жұмыс істемейтіндігіне көндірді, себебі ғылыми күш-жігер азаматтық сипатта болуы керек еді. Жоспар өзгертілді, жаңа зертхана азаматтық болып, Калифорния университеті соғыс департаментімен келісімшарт бойынша басқаратын болды. Ақырында Раби батысқа бармады, бірақ Манхэттен жобасының консультанты болып қызмет етуге келісті. Раби 1945 жылдың шілдесінде "Тринити" сынағына қатысты. "Тринитиде" жұмыс істейтін ғалымдар сынақтың қуатын болжап, тігіс құрды, болжамдар толық сәтсіздіктен бастап 45 килотонна TNT эквивалентіне (кт) дейін болды. Раби кеш келді және қалған жалғыз тігіс 18 килотонналық екенін анықтады, оны сатып алды. Дәнекерлеу көзілдігін киіп, Рамзи мен Энрико Фермимен бірге нәтижені күтті. Жарылыс күші 18,6 килотоннаға бағаланды, және Раби тігіске жеңіп алды.

Кейінгі өмірі

1945 жылы Раби Флойд К. Рихтмайердің құрметіне Физика мұғалімдерінің американдық қауымдастығы өткізген Рихтмайердің естелік лекциясын оқыды, онда ол атомдардың магниттік резонансын сағаттың негізі ретінде пайдалану мүмкіндігін ұсынды. Уильям Л. Лоуренс осы туралы «Нью-Йорк Таймс» газетінде «'Космикалық маятник' сағат жоспарлануда» деген тақырыппен жазды. Көп ұзамай Захариас және Рамзи осындай атомдық сағатты жасады. Раби магниттік резонанс бойынша зерттеулерін шамамен 1960 жылға дейін белсенді түрде жүргізді, бірақ ол өмірінің соңына дейін конференциялар мен семинарларда қатысып тұрды. Раби 1945 жылдан 1949 жылға дейін Колумбия университетінің физика кафедрасын басқарды, сол кезде онда екі Нобель сыйлығының иегері (Раби және Энрико Ферми) және он бір болашақ лауреат болды, оның ішінде жеті профессор (Поликарп Куш, Уиллис Лэмб, Мария Гепперт Майер, Джеймс Рейнвотер, Норман Рамзи, Чарльз Таунс және Хидеки Юкава), ғылыми қызметкер (Ааге Бор), қонақ профессор (Ханс Бете), докторант (Леон Ледерман) және бакалавр (Леон Купер) бар еді. 1995 жылы Нобель сыйлығын Рабидің докторанты Мартин Л. Перл жеңіп алды. Раби Колумбияда физика пәнінен Юджин Хиггинс атындағы профессор болды, бірақ 1964 жылы Колумбия университеті «университет профессоры» деген атақты құрғанда, Раби осы атақты алған алғашқы адам болды. Бұл оған қалаған зерттеулерін жүргізуге немесе оқытуға мүмкіндік берді. 1967 жылы оқытушылық қызметтен зейнеткерлікке шықты, бірақ кафедрада белсенді болып, өмірінің соңына дейін Университет профессоры атағын сақтап қалды. 1985 жылы оның құрметіне арнайы кафедра ашылды. 1952 жылы Раби Қорғаныс жұмылдыру кеңсесінің Ғылыми кеңесші комитетіне (ҒКК) мүше болып тағайындалды және 1956-1957 жылдары оның төрағасы болды. Бұл «Спутник» дағдарысымен бірге болды. Президент Дуайт Эйзенхауэр 1957 жылдың 15 қазанында КСРО-ның жаңа жетістіктеріне АҚШ қандай жауап беруі мүмкін екенін анықтау үшін ҒКК-мен кездесті. Раби, Эйзенхауэрді Колумбия университетінің президенті қызметін атқарған кезінен таныған, алғашқы болып сөз сөйлеп, бірқатар ұсыныстар жасады, олардың бірі – комитетті күшейту, осылайша президентке уақтылы кеңес беруге болатын еді. Осылай істелді және бірнеше аптадан кейін ҒКК Президенттің ғылыми кеңесші комитетіне айналды. Ол сондай-ақ Эйзенхауэрдің ғылыми кеңесшісі болды. 1956 жылы Раби «Нобска» жобасы бойынша су астына қарсы күрес конференциясына қатысты, онда талқылаулар океанографиядан ядролық қаруларға дейін барлық мәселелерді қамтыды. Ол «бағдарламалық инженерия» терминінің пайда болған кездегі НАТО ғылыми комитетінде АҚШ өкілі болып қызмет етті. Осы қызметін атқарып жүргенде, ол көптеген ірі бағдарламалық жобалардың кешіктіріліп жатқанына қынжылды. Бұл бағдарламалық жасақтаманы жасау жөніндегі алғашқы конференцияны ұйымдастырған зерттеу тобының құрылуына себеп болған пікірталасқа түрткі болды.

Құрметтер

Раби өмірінде Нобель сыйлығынан өзге де көптеген наградалар алды. Олардың ішінде 1942 жылы Франклин институтының Эллиотт Крессон медалі, 1948 жылы Ұлыбританиядан бостандық жолындағы қызметі үшін Медаль және Король медалі, 1967 жылы Нильс Бордың халықаралық алтын медалі мен «Бейбітшілік үшін атомдар» сыйлығы, 1982 жылы Америка физика мұғалімдері қауымдастығының Оерстед медалі, 1985 жылы Франклин және Элеонора Рузвельт институтының «Төрт бостандық» сыйлығы және Ұлттық ғылым академиясының қоғамдық игілік медалі, Американдық жетістіктер академиясының «Алтын тақта» сыйлығы және 1986 жылы Ұлттық ғылым қорынан Ванневар Буш сыйлығы берілді. Ол 1931 жылы сайланған Америка физика қоғамының мүшесі болды және 1950 жылы оның президенті қызметін атқарды, сондай-ақ Ұлттық ғылым академиясының, Америка философиялық қоғамының және Америка өнер мен ғылым академиясының мүшесі болды. Ол Жапон академиясы мен Бразилия ғылым академиясының мүшелігімен халықаралық деңгейде танылды, ал 1959 жылы Израильдегі Вейцман ғылым институтының басқарма мүшесі болып тағайындалды. Франциядағы Превсин қаласында орналасқан CERN-де Раби атындағы көше де бар. Колумбия университетінің И.И. Раби стипендиясы бағдарламасы Колумбия колледжіне түсетін ең жақсы ғылым студенттеріне көмектеседі.

Өлім

Раби 1988 жылғы 11 қаңтарда Манхэттендегі Риверсайд-Драйвтағы үйінде қатерлі ісіктен қайтыс болды. Оның әйелі, Елен, одан кейін 2005 жылғы 18 маусымда 102 жасында дүние салды. Өмірінің соңғы күндерінде дәрігерлер оны магниттік-резонанстық томография арқылы тексерген кезде, ол ең үлкен жетістігін еске түсірді – бұл технология оның магниттік резонанс саласындағы маңызды зерттеулерінің нәтижесінде дамыған еді. Машинаның ішкі беті жылтырағандықтан, ол: «Мен өзімді сол машинада көрдім. Менің еңбегім осы деңгейге жетеді деп ешқашан ойламаған едім», – деді.

Танымал мәдениетте

Рабиді 1980 жылғы «Оппенгеймер» телесериалында Барри Деннен, ал 2023 жылғы «Оппенгеймер» фильмінде Дэвид Крумгольц сомдады.