Кіріспе

Жер бетіндегі белгілерді түсіндіру арқылы болжау жасау әдісі – Африка мен Еуропаның болжау техникасы.

Геомантия сөзбе-сөз "жер болжауы" деп аударылады, және бұл термин бастапқыда географиялық ерекшеліктерді, жер бетіндегі іздерді немесе топырақ, тас, құмнан құралған үлгілерді түсіндіруге арналған болжау әдістерін білдіретін. Оның мағынасы уақыт өте келе кеңейіп (–мантия жұрнағының қабылданған мағынасымен бірге), Жермен байланысты кез келген рухани, метафизикалық немесе ғылыми емес практиканы қамтиды. Соңғы кезде бұл термин басқа да құпия және маргиналды іс-әрекеттерге, соның ішінде жердің құпияларына, лей сызықтарына және Бау биологиясына қолданылып келеді. Геомантия Африка мен Еуропаның ежелгі дәуірлердегі ең танымал болжау түрлерінің бірі болған. Басқа аймақтар мен мәдениеттерде геомантия практикаларына Сикиди және Ифа (Африкада), И Цзин және Фэн Шуй (Қытайда), Кумалак (Орталық Азияның кейбір аймақтарында) және Васту шастра (Үндістанда) кіреді.

Этимологиясы мен тарихы

"Геомантия" сөзі, кейінгі грек тілінен *γεωμαντεία *geōmanteía сөзбе-сөз "жерді болжау" деп аударылады. Латын тілінде geomantia деп аталады. Бұл сөздің грек тіліндегі ертерек нұсқаларында араб тіліндегі raml ("құм") сөзі тікелей алынып, оны рамплион немесе раболион деп аударған. Геомантияның басқа арабша атаулары – қатт әл-рамл, дарб әл-рамл және ‘илм әл-рамл (сөзбе-сөз "құм ғылымы"). Африкадағы геомантияның дәстүрлі бір түрі – ауаға еңкеуішпен топырақ шашып, оның қалай түсетінін бақылау. Бұл жерде жер рухының өкілі ретінде егеуқұйрық та қолданылуы мүмкін. Геомантияның ең көне түрлерінің бірі – Ифа, Батыс Африкада пайда болды және араб және батыс геомантиясындағы сияқты он алты геомантикалық фигураны қолданады, бірақ олардың мағыналары мен атаулары әртүрлі; процесті екі фигураны ғана пайдалану арқылы қысқартады.

Қытай геомантиясы

Қытайда болжаушы транске түсіп, жерге белгілер салады, оларды серігі (көбінесе жас немесе сауатсыз бала) түсіндіреді. Геомантияның ұқсас түрлеріне тас немесе топырақтағы үлгілерді қарап болжау кіреді.

И Цзин

Қытайдың И Цзин болжау амалы геомантиямен бірнеше айқын ұқсастықтарға ие. Ол кездейсоқ түрде жасалатын, ал нәтижесінде алынған белгілер комбинациясында қарастырылатын (геомантияда қолданылатын тетраграммалардан өзгеше) екілік триграммалар тізбегін қамтиды. Дегенмен, бұл белгілер геомантиядағыдай қосылмайды немесе жаңадан құрылмайды, олар бір гексаграмманы құрау үшін пайдаланылады. 8 триграмма бар, ал 64 гексаграмма бар. Бұл геомантиямен салыстырғанда нәтижеде аз карталар жиынтығын береді.

Фэн-шуй

XIX ғасырда Қытайдағы христиан миссионерлері фэн-шуйді "геомантия" деп аударды, себебі олар жергілікті шамандар мен дін қызметкерлерінің эстетикалық көзқарас, орналасқан жері және заттар мен ғимараттардың орнына сүйене отырып, энергия ағыны мен бағытын басқарып отырғанын көрді. Бұл өзгеше дәстүрден туындағанмен, "геомантия" термині қазір көбінесе фэн-шуйді де қамтиды. Сол сияқты, жергілікті энергияны үйлестіруге бағытталған, эстетика мен орналасудың ұқсас үнді жүйесі – васту шастра да "геомантия" деген атпен белгілі болды.

Үндістанның Васту шастрасы

Васту-шастра – бұл дәстүрлі Үндістан сәулет жүйесі, сөзбе-сөз аударғанда «сәулет ғылымы». Бұл Үндістан субконтинентінде табылған, жобалау, орналасу, өлшемдер, жерді дайындау, кеңістіктік құрылым, кеңістіктік геометрия принциптерін сипаттайтын мәтіндер жиынтығы. Васту-шастра индуизмнің дәстүрлі және кейде буддалық сенімдерін қамтиды. Жобалар сәулетті табиғатпен, құрылыстың әртүрлі бөліктерінің өзара байланысты функцияларымен және геометриялық үлгілерді (янтра), симметрияны және бағыттарды пайдалана отырып, ежелгі сенімдермен үйлестіруге бағытталған. Васту-шастра – Васту-видьяның мәтіндік бөлігі, ал Васту-видья – ежелгі Үндістанның сәулет және дизайн теориясы туралы кеңірек білімді қамтиды. Васту-видья білімі – идеялар мен тұжырымдамалардың жиынтығы, олар сызбалармен немесе оларсыз қолданылады. Бұл идеялар мен тұжырымдамалар қатаң ережелерге бағынбайды, керісінше, ғимараттың немесе ғимараттар кешенінің кеңістігі мен формасын ұйымдастырудың үлгілері болып табылады, олардың бір-бірімен, қолданылуымен және Вастудың жалпы құрылымымен байланысты функцияларына сүйенеді. Сондай-ақ, бұл үйлерді, қалаларды, бақтарды, жолдарды, су жүйелерін, дүкендерді және басқа да қоғамдық кеңістіктерді жобалау және орналастыру қағидаларын қамтиды.

Орталық Азиялық кумалак

Кумалак – Қазақстан, Тыва және Орталық Азияның басқа да аймақтарында таралған геомантияның бір түрі. Кумалақта үш қатарлы тор пайдаланылады, онда шаман 41-ге дейін дәнды (немесе буынды) салт-дәстүр бойынша орналастырады. Бұл шамандар кумалақты болжам айту арқылы ақпарат алудан гөрі, ата-бабаларымен және рухани көмекшілерімен байланысу үшін жиі қолданады. Сондай-ақ, кумалақты қолданатын шамандарға тиісінше оқыту және рәсімдерді дұрыс орындау жолын үйрету қажет. Олардың айтуынша, кумалақ – олардың өркениетінің бастауларына дейінгі ежелгі білім жүйесі.

Фэнтези әдебиетінде

Кейбір фантастикалық әдебиеттерде, әсіресе төрт классикалық грек элементтерімен (ауа, су, от, жер) айналысатын туындыларда, геомантия – жерді (кейде металл мен кристалдарды) бақылайтын сиқыр.