Аляска шығанағының дауысы

Кіріспе

Аляска шығанағының дыбысы

Принс Уильям шығанағы (Sugpiaq: Suungaaciq) – Аляска шығанағының оңтүстік жағалауында, АҚШ штаты Алясканың оңтүстік жағалауында орналасқан шығанақ. Ол Кеней түбегінің шығыс жағында жатыр. Оның ең ірі порты – Транс-Аляска құбыр желісінің оңтүстік соңындағы Валдес порты. Көптеген шағын аралдарды қамтитын бұл шығанақта Кордова және Уиттиер қалаларымен қатар, Ченега және Татителк сияқты Алясканың жергілікті ауылдары да орналасқан.

Тарих

Джеймс Кук 1778 жылы Принц Уильям шығанауына кірді және бастапқыда оны Сандвич шығанауы деп атады, бұл оның меценаты Сандвич графының құрметіне берілген ат еді. Сол жылы шығанауға Джордж III-нің үшінші ұлы, 13 жастағы принц Уильям Генридің құрметіне ат қойылды, ол сол кезде Корольдік теңіз күштерінде мичман болып қызмет етіп жатқан еді. 1790 жылы испан саяхатшысы Сальвадор Фидальго шығанауға кіріп, оның көптеген нысандарына ат қойды. Шығанаудағы кейбір жерлер әлі де Фидальго берген аттарын сақтап келеді, мысалы, Порт-Вальдес, Порт-Гравина немесе Кордова. Саяхатшы Кордованың нақты орнына қонды және Испания королінің атынан жерді иеленді. 1793 жылы Александр Андреевич Баранов шығанаудың оңтүстік жағасында Воскресенск портын (қазіргі Севард) құрды және оны Чугач шығанағы деп атады. Онда үш мачталы «Феникс» кемесі салынды, бұл американдықтар үшін салынған алғашқы ресейлік кеме болды. Энни Монтегю Александр 1908 жылы шығанау арқылы экспедиция ұйымдастырды. 1964 жылдың 27 наурызында болған, Ұлы жұма күні жер сілкінісінен туған цунами Чугач ауылындағы Ченега ауылының бірнеше тұрғынын қаза қылды және Валдес қаласын қиратты. Төрт минут отыз сегіз секундқа созылған, магнитудасы 9,2 болатын жер сілкінісі Солтүстік Америка тарихында тіркелген ең күшті жер сілкінісі және әлем тарихында тіркелген екінші ең күшті жер сілкінісі болып табылады. Принц Уильям шығанауында Порт-Вальдесте үлкен су асты жер көшкіні болды, нәтижесінде Валдес қаласының порты мен пирстері құлап, сол жерде тоқтаған кеме ішінде 32 адам қаза тапты. Жақын жердегі 8,2 метрлік цунами Ченега ауылын қиратты, онда тұратын 68 адамның 23-і қаза тапты; аман қалғандар толқыннан қашып, биік жерге көтерілді. Жер сілкінісінен кейінгі цунами Уиттиер, Сьюард, Кодиак және басқа да Аляска қалаларына, сондай-ақ Британдық Колумбия, Вашингтон, Орегон және Калифорниядағы адамдар мен мүлікке қатты зиян келтірді. Осы субдукция аймағындағы жер сілкінісі екі түрлі цунамиді тудырды: тектоникалық цунами және одан басқа 20-ға жуық кішкентай және жергілікті цунамилер. Бұл кішкентай цунамилер су асты және құрлықтағы жер көшкіндерінен туды және цунамидан келген зиянның көп бөлігіне себеп болды. Цунами толқындары 20-дан астам елде байқалды, соның ішінде Перу, Жаңа Зеландия, Папуа - Жаңа Гвинея, Жапония, Мексика және Антарктида. Ең үлкен цунами толқыны Аляскадағы Шоуп шығанағында 67 метр биіктікте тіркелді. 1989 жылдың 24 наурызында «Эксон Валдез» мұнай танкері Валдезден шыққаннан кейін Блай рифіне соқтығысып, үлкен мұнай төгілді, бұл ортаға үлкен зиян келтірді, соның ішінде шамамен 250 000 теңіз құсы, 3000-ға жуық теңіз суыры, 300 порттық ителке, 250 аққабақ бүркіт және 22 қасқыр кит өлтірілді. Бұл адамның жасаған ең үлкен экологиялық апаттардың бірі саналады. Валдез мұнай төгілуі АҚШ суларында 2010 жылғы Deepwater Horizon мұнай төгілуінен кейін көлемі бойынша екінші орында тұрады. Бастапқыда Прудхо Бей мұнай кен орнында өндірілген мұнайдың әсері 2100 шақырымдық жағалауға тиді, оның 320 шақырымы ауыр немесе орташа дәрежеде майланған. 24 наурызда жеке компания тікұшақпен химиялық дисперсантты мұнайдың бетіне шашыды. Бірақ тікұшақ мақсатты аймақты өткізіп алды. Оның уыттылығы туралы ғылыми деректер жеткіліксіз немесе толық емес болды. Сонымен қатар, жаңа, кең таралған химиялық өңдеуге жұртшылықтың қолдауы болмады. Жер иелері, балық аулаушылар және табиғатты қорғау ұйымдары химиялық заттарды жүздеген шақырымдық жағалауда қолдануға күмән келтірді, өйткені басқа да баламалар болуы мүмкін еді. Принц Уильям шығанауында мұнай жиналатын көптеген тастық шығанақтар болғандықтан, оны жоғары қысымды ыстық сумен ығыстыру туралы шешім қабылданды. Алайда, бұл жағалаудағы микробтық популяцияларды да ығыстырып, жойды; осы организмдердің көпшілігі (мысалы, планктон) жағалаудағы теңіз азық тізбегінің негізі болып табылады, ал басқалары (мысалы, кейбір бактериялар мен саңырауқұлақтар) мұнайдың биологиялық ыдырауын жеңілдетуге қабілетті. Сол кезде ғылыми кеңестер де, қоғамдық қысым да бәрін тазартуды талап етті, бірақ содан бері табиғи және жеңілдетілген қалпына келтіру процестерін жақсы түсінуге қол жеткізілді, бұл Exxon Valdez төгілуінен зерттеуге мүмкіндік бергеніне байланысты. Мұнайды тазартуға көп күш жұмсалса да, оның он пайызы ғана қалпына келтірілді. 2020 жылдың мамыр айында зерттеушілер тобы Принц Уильям шығанауындағы Барри Арм фьордындағы белгілі бір мильдік еңіс алдағы екі онжылдықта немесе тіпті келесі он екі айда апатты цунамиді тудыруы мүмкін екенін мәлімдеді. Зерттеушілер өздерінің талдауы әлі де тәуелсіз сарапшылармен тексерілмегенін ескертті. Алясканың Табиғи ресурстар департаменті кейіннен «көбейіп бара жатқан жер көшкіні балықшылар мен демалыс орындарындағы адамдарға зиян келтіруі мүмкін» екені туралы ескерту шығарды.

James Cook entered Prince William Sound in 1778 and initially named it Sandwich Sound, after his patron the Earl of Sandwich. Later that year, the Sound was named to honour George III's third son Prince William Henry, then aged 13 and serving as a midshipman in the Royal Navy. In 1790, the Spanish explorer Salvador Fidalgo entered the sound, naming many of its features. Some places in the sound still bear the names given by Fidalgo, as Port Valdez, Port Gravina or Cordova. The explorer landed on the actual site of Cordova and took possession of the land in the name of the king of Spain. In 1793, Alexander Andreyevich Baranov founded port Voskresenskii, modern day Seward, on the south edge of the Sound, which he called Chugach Bay. The three masted ship, Phoenix, was built there, the first ship built by the Russians in America. Annie Montague Alexander led an expedition through the Sound in 1908. A tsunami on March 27, 1964, a result of the Good Friday earthquake, killed a number of Chugach villagers in the coastal village of Chenega and destroyed the town of Valdez. Lasting four minutes and thirty eight seconds, the magnitude 9.2 megathrust earthquake remains the most powerful earthquake recorded in North American history, and the second most powerful earthquake recorded in world history. In Prince William Sound, Port Valdez suffered a massive underwater landslide, resulting in the deaths of 32 people between the collapse of the Valdez city harbor and docks, and inside the ship that was docked there at the time. Nearby, a 27 foot (8.2 m) tsunami destroyed the village of Chenega, killing 23 of the 68 people who lived there; survivors out ran the wave, climbing to high ground. Post quake tsunamis severely affected Whittier, Seward, Kodiak, and other Alaskan communities, as well as people and property in British Columbia, Washington, Oregon, and California. Two types of tsunamis were produced by this subduction zone earthquake. There was a tectonic tsunami produced in addition to about 20 smaller and local tsunamis. These smaller tsunamis were produced by submarine and subaerial landslides and were responsible for the majority of the tsunami damage. Tsunami waves were noted in over 20 countries, including Peru, New Zealand, Papua New Guinea, Japan, Mexico, and Antarctica. The largest tsunami wave was recorded in Shoup Bay, Alaska, with a height of about 220 ft (67 m). On March 24, 1989, the oil tanker Exxon Valdez ran aground on Bligh Reef after leaving Valdez, causing a large oil spill, which resulted in massive damage to the environment, including the killing of around 250,000 seabirds, nearly 3,000 sea otters, 300 harbour seals, 250 bald eagles and up to 22 killer whales. It is considered to be one of the worst human caused environmental disasters. The Valdez spill is the second largest in US waters, after the 2010 Deepwater Horizon oil spill, in terms of volume released. The oil, originally extracted at the Prudhoe Bay Oil Field, eventually impacted 1,300 miles (2,100 km) of coastline, of which 200 miles (320 km) were heavily or moderately oiled with an obvious impact. Chemical dispersant, a surfactant and solvent mixture, was applied to the slick by a private company on March 24 with a helicopter. But the helicopter missed the target area. Scientific data on its toxicity were either thin or incomplete. In addition, public acceptance of a new, widespread chemical treatment was lacking. Landowners, fishing groups, and conservation organizations questioned the use of chemicals on hundreds of miles of shoreline when other alternatives may have been available. Because Prince William Sound contained many rocky coves where the oil collected, the decision was made to displace it with high pressure hot water. However, this also displaced and destroyed the microbial populations on the shoreline; many of these organisms (e. g. plankton) are the basis of the coastal marine food chain, and others (e. g. certain bacteria and fungi) are capable of facilitating the biodegradation of oil. At the time, both scientific advice and public pressure was to clean everything, but since then, a much greater understanding of natural and facilitated remediation processes has developed, due somewhat in part to the opportunity presented for study by the Exxon Valdez spill. Despite the extensive cleanup attempts, less than ten percent of the oil was recovered. In May 2020, a team of researchers announced that a certain mile long slope on the Barry Arm fjord in Prince William Sound would likely trigger a catastrophic tsunami within the next two decades, or possibly even within the next twelve months. The researchers cautioned their analysis had not yet been peer reviewed. The Alaska Department of Natural Resources subsequently issued a warning that "an increasingly likely landslide could generate a wave with devastating effects on fishermen and recreationalists".

География

Принц Уильям шығанағын қоршаған жердің көп бөлігі АҚШ-тағы екінші ірі ұлттық орман – Чугач ұлттық орманының құрамына кіреді. Принц Уильям шығанағы тік және мұздыққа толы Чугач тауларымен айналдырылған. Жағалауы құрлымды, көптеген аралдар мен фьордтарға ие, олардың кейбіреулерінде теңізге құятын мұздықтар бар. Шығанақты құрайтын негізгі тосқауыл аралдар – Монтегю аралы, Хинчинбрук аралы және Хокинс аралы.