Кіріспе

Atari Jaguar – Atari Corporation әзірлеген және Солтүстік Америкада 1993 жылдың қараша айында шыққан үй видео ойыны консолі. Бейне ойын консольдерінің бесінші буынының бөлігі болып табылады, ол 16 биттік Sega Genesis, Super NES және сол жылы іске қосылған 32 биттік 3DO Interactive Multiplayer сияқты жүйелермен бәсекелесті. Екі арнайы 32 биттік Tom процессорымен және Motorola 68000 процессорымен жабдықталған Atari, оны әлемдегі алғашқы 64 биттік ойын жүйесі деп сатты, оның 64 биттік шинасын, графикалық процессорға (blitter) қолданылатынын баса көрсетті. Бұл жүйе туралы пікірлер қарама-қайшы болды. Жүйенің кітапханасы ақырында 50 лицензиялық ойыннан тұрды. Atari Jaguar-дың әзірлеме жұмысы 1990 жылдардың басында Flare Technology компаниясы тарапынан басталды, ол Atari Panther консолі жобасы тоқтатылғаннан кейін осы жүйеге назар аударды. Jaguar, компания компьютерлерден консольдерге қайта бағытталғаннан кейін Atari үшін маңызды жүйе болды, өйткені Atari ST компьютерінің әзірлемесі тоқтатылған еді. Дегенмен, көп чипті архитектура, аппараттық қателер және жетілмеген құралдар Jaguar үшін ойын жасауды қиын етіп берді. Күшті сатылым нәтижесінде үшінші тараптан қолдау азайды. 1995 жылы Sega Saturn және PlayStation консольдерінің шығуымен Jaguar сатылымы одан әрі төмендеді. 1996 жылы өндірісі тоқтатылғанға дейін 150 000 данадан аспады. Jaguar-дың коммерциялық сәтсіздігі Atari-ді консоль нарығынан шығуға мәжбүр етті. Hasbro Interactive Atari Corporation-ның барлық мүлкін сатып алғаннан кейін, 1989 жыл шамасында олардың Atari ST компьютерлерінен технологияны пайдаланып, жаңа консоль жасау жұмыстары басталды. Бастапқыда Super XE деп аталған, ол 16 немесе 32 биттік архитектураны қолдана отырып, ақырында Atari Panther консоліне айналды. "Ягуар" кодовый аты бар одан да жетілген жүйе әзірлеме жұмысын бастады. Konix Multisystem жүйесіндегі жұмыстарына әсерленген Atari оларды Flare компаниясын жабылуға көндірді және Atari қаржыландыруын қамтамасыз етіп, Flare II деп аталатын жаңа компания құрды. Jaguar дизайны бойынша жұмыс күткеннен жылдам дамыды, сондықтан Atari 1991 жылы Panther жобасын және оның 32 биттік немесе тіпті 64 биттік архитектурасын тоқтатты. Осы кезде Atari ST Amiga-ның танымалдылығын арттырып, оны басып өтті, ал Atari және Commodore екеуі де компьютерлік платформаның үстемдігіне ие болған 'Wintel' құрбаны болды.

Іске қосу

Jaguar 1993 жылғы 23 қарашада 249,99 доллар бағамен, IBM компаниясымен жасалған 500 миллион долларлық өндіріс келісімі бойынша ұсынылды. Жүйе бастапқыда Нью-Йорк және Сан-Франциско қалаларындағы сынақ нарықтарында ғана қолжетімді болды, ал «Jaguar-ға шағылыңыз» деген ұранмен, бәсекелес 16 биттік және 32 биттік жүйелерден басымдық танытты. Осы сынақ іске қосылған кезде Atari барлық бірліктерді сатты, жүйеге қолдау табады деп үміттенді. Алты айдан кейін, 1994 жылдың басында бүкіл ел бойынша сатылымға түсті. Jaguar үлкен пайдаланушы базасын құру үшін күресті. Atari 1993 жылы жүйенің бастапқы сынақ нарығының бір бөлігі ретінде 17 000 дана жібергенін хабарлады. 1994 жылдың соңына қарай компания шамамен 100 000 дана сатқанын мәлімдеді. Computer Gaming World 1994 жылғы қаңтарда Jaguar-дың «девелопер/клиент базасын іздеп жүрген керемет машина» екенін жазды, себебі Atari-дің «өз атауының жағымсыз беделін жеңуі керек болды (маркетинг пен клиенттік қолдаудың жетіспеуі, сондай-ақ бұрынғы дамытушылармен нашар қарым-қатынас)». Atari Jaguar үшін «үшінші тараптық бағдарламалық қолдауға кешігіп кіріскен», ал бәсекелес консоль 3DO-ның «18 айлық жариялық қарым-қатынастар жарқырауы» «бағдарламалық қолдаудың көлденеңге жатуына» әкеледі деп хабарлады журнал. Jaguar ойын кітапханасының шағын көлемі мен нашар сапасы Jaguar-дың жай ғана қабылдануының ең көп айтылатын себебі болды, себебі Trevor McFur in the Crescent Galaxy, Raiden және Evolution: Dino Dudes сияқты алғашқы шығарылымдар да жағымсыз пікірлер алды, соңғы екеуі Jaguar-дың аппараттық мүмкіндіктерін толық пайдаланбағаны үшін сынға ұшырады. Jaguar ақырында Tempest 2000, Doom және Wolfenstein 3D сияқты ойындармен мақтауға ие болды. Jaguar-дың алғашқы жылындағы ең табысты ойын Alien vs. Predator болды. Дегенмен, бұл эпизодтық табыстар жеткіліксіз деп есептелді, ал Jaguar-дың бәсекелестері сыншылар тарапынан жоғары бағаланған бағдарламалық қамтамасыз етуді үздіксіз алып отырды; GamePro Alien vs. Predator туралы жазған мақаласында: «Егер Atari AvP сияқты тағы оншақты ойын шығара алса, Jaguar иелері шынымен де тынышталғандай сезіне алады және сатып алғандарынан ләззат ала алады» деді. Next Generation: «Соңғы уақытқа дейін Atari бағдарламалық қамтамасыз ету жағынан сәтсіздікке ұшырады, көптеген адамдар аппараттық жабдықтың нақты сапасы мен мүмкіндіктеріне күмән келтіруде. Tempest 2000 ең көп айтылатын болса, басқа ешқандай шынымен керемет ойындар Jaguar үшін осы уақытқа дейін болған жоқ». Олар сондай-ақ Atari ескі ойыншыларға жақсы таныс болғанымен, компанияның Sega, Sony, Nintendo немесе тіпті The 3DO Company-ға қарағанда жалпы бренд танылуы аз екенін атап өтті. Алайда, егер Atari бағдарламалық қамтамасыз ету жағдайын жақсарта алса, Jaguar өзінің төмен бағасының арқасында бәсекелесе алады деп мәлімдеді. Бұл талапты кейбір адамдар күмәнмен қабылдады, себебі Motorola 68000 процессоры және Том мен Джерри копроцессорлары 32 биттік нұсқаулар жиынтығын орындайды. Atari-дің 32 биттік Том мен Джерри чиптері 64 биттік жүйеге жету үшін бірлесіп жұмыс істейді деген пікірі Electronic Gaming Monthly журналындағы шағын редакциялық мақалада мысқылға ұшырады, онда: «Егер Sega, Atari-дің 64 биттік Jaguar жүйесіне математика жасағаны сияқты Sega Saturn үшін математика жасаса, Sega Saturn 112 биттік машинаның монстры болар еді» делінді. Next Generation Jaguar-ды көбінесе жағымсыз бағалағанмен, оның шынайы 64 биттік жүйе екенін, себебі DRAM-нан CPU-ға және Том мен Джерри чиптеріне дейінгі дерек жолының ені 64 бит екенін айтты.

Сатурн мен PlayStation-тің келуі

1995 жылдың басында Atari компаниясы Jaguar консолінің бағасын 149,99 долларға дейін төмендеткенін хабарлады, бұл бәсекеге қабілеттілікті арттыру мақсатында жасалды. Atari ойын жүйесін жарнамалаған ынталы сатушылармен инфомерциалды жарнамалар көрсетті. Бұл жарнамалар 1995 жылдың көп бөлігінде эфирде болды, бірақ Jaguar консолінің қалған қорларын сатуға жеткіліксіз болды. 1995 жылы Next Generation журналына берген сұхбатында, сол кездегі бас директор Сэм Трамиел Jaguar консолінің жаңадан шыққан Sega Saturn-нан кеміндегенін немесе одан да күшті екенін, ал PlayStation-нан сәл әлсіз екенін мәлімдеді. Next Generation журналы Трамиелдің бұл сөздеріне жауап ретінде көптеген хаттар алды, әсіресе, егер PlayStation АҚШ нарығына 300 доллардан төмен бағамен енетін болса, Sony компаниясын сотқа тарту туралы айтқан сөзі қызығушылық тудырды. Көптеген оқырмандар бұл қаулыны негіссіз және екі жүзді деп санады, себебі Трамиел сол сұхбатта Atari Jaguar консолін шығынмен сататынын атап өткен. Редакциялық алқа бағаның демпингі – өнімнің өзіндік құнынан төмен бағалануы емес, бір елде басқа елге қарағанда әлдеқайда төмен бағалануы, ал мұндай әрекет заңсыз екенін түсіндірді. Трамиел мен Next Generation PlayStation консолінің жапондық бағасы шамамен 500 долларға тең екеніне келісті. Оның үшінші тараптан шыққан Jaguar ойындарының санының аздығы Atari компаниясының кірістілігіне оң әсер етеді деген пікірі Jaguar иелерін ашуландырды, олар консольге шығарылған ойындардың азайып бара жатқанына көңіл көшірді. Atari компаниясының 1995 жылғы жылдық есебінде былай делінген: Jaguar консолінің сатылымы Atari компаниясының күтілгенінен айтарлықтай төмен болды, сондай-ақ, Atari компаниясының бизнес және қаржылық нәтижелері 1995 жылы Jaguar ойындарын әзірлеуге үлкен инвестиция жасауы, лицензиялық ойындарды жариялау туралы келісімдерге қол қоюы және Jaguar консолінің бөлшек сауда бағасын төмендетуі салдарынан айтарлықтай нашарлады. Atari компаниясы Jaguar консолінің нашар нәтижелерін бірқатар факторларға байланысты деп санайды, соның ішінде: i) Jaguar консоліне арналған бағдарламалық жасақтаманы әзірлеудегі үлкен кешігулер, бұл тұтынушылардың платформаға арналған ойындардың қашан шығатыны және қанша ойын шығатыны туралы алаңдауына байланысты тапсырыстардың азаюына әкелді; және ii) Sega және Sony компанияларының 1995 жылдың мамыр және қыркүйек айларында бәсекелестік өнімдерді ұсынуы. Сонымен қатар, Atari компаниясының қаржылық ресурстары шектеулі болғандықтан, сәтті ойын консольдерін қолдаған маркетинг деңгейін ұйымдастыра алмады. Atari компаниясы бұл теорияларды 1996 жылға дейін жоққа шығаруды жалғастырғанмен, High Voltage Software және Beyond Games сияқты Jaguar консолінің негізгі әзірлеушілері Atari компаниясынан болашақ Jaguar жобалары туралы ешқандай хабарлама алмағанын мәлімдеді. 1996 жылдың 12 сәуірінде SEC-ке ұсынылған 10-K405 құжатында, 1996 жылдың 8 сәуірінде Atari Corporation JTS, Inc. компаниясымен кері сатып алу арқылы бірігуге келісті, осылайша JTS Corporation компаниясын құрды. Бірігу 30 шілдеде аяқталды. Бірігуден кейін Jaguar консолінің көп бөлігі сатылмады. 1998 жылдың 13 наурызында JTS компаниясы Atari атауын және барлық Atari мүлігін Hasbro Interactive компаниясына сатты.

COJAG аркадтық ойындар

Atari Games өздерінің аркадтық ойындарында пайдалану үшін Atari Jaguar чипсетіне лицензия алды. COJAG (Coin Op Jaguar) деп аталатын жүйе, тақта нұсқасына байланысты 68000 процессорын 68020 немесе MIPS R3000 процессорымен алмастырды, көбірек жад қосты, толық 64 биттік ROM шинасын (Jaguar ROM шинасы 32 бит болатын) және қажет болса қатты дискіні (мысалы, Freeze ойыны тек ROM-да) қосты. Ол Atari компаниясы арнайы ойын автоматтарын немесе Area 51 және Maximum Force комбо-жүйесін шығарған Area 51 және Maximum Force ойындарын қолдайды. Басқа ойындар да жасалды, бірақ жарық көрмеді: 3 On 3 Basketball, Fishin' Frenzy, Freeze және Vicious Circle.

Шекаралық құрылғылар

1993 жылдың қарашасында консоль шығарылғанға дейін Atari консоль өмірі бойына шығарылатын әртүрлі сыртқы құрылғыларды жариялаған. Оларға CD-ROM негізіндегі консоль, онлайн ойындарды қолдайтын телефондық желіге қосылатын интернет байланысы, виртуалды шындық гарнитурасы және MPEG 2 бейне картасы кірген. Дегенмен, Jaguar нашар сатылуы мен коммерциялық сәтсіздікке ұшырауына байланысты, әзірленген көптеген сыртқы құрылғылар тоқтатылды. Atari Jaguar үшін шығарған жалғыз сыртқы құрылғылар мен қосымшалар – қайта жасалған контроллер, төрт ойыншыға арналған адаптер, CD консольге қосымша және жергілікті желіде (LAN) ойын ойнауға арналған байланыс кабелі. Atari компаниясының қайта жасалған екінші контроллері, ProController, үш қосымша батырма және екі триггер қосылды. Ол бастапқы контроллерге қатысты сынға жауап ретінде жасалды, әсіресе, жекпе-жек ойындары үшін жеткілікті батырмалар жоқ делінген. Бірақ ол жүйемен бірге берілген жоқ, жеке сатылды. Team Tap мультитабы 4 контроллерді қолдайды, ол тек қосымша жиынтықтағы White Men Can't Jump және NBA Jam Tournament Edition ойындарымен ғана үйлесімді. Екі Team Tap арқылы сегіз ойыншыға дейін бірге ойнауға болады.

Jaguar CD-нің

Jaguar CD — ойынға арналған CD-ROM перифериялық құрылғысы. Ол 1995 жылдың қыркүйегінде, Jaguar құрылғысы шығарылғаннан кейін екі жыл өткен соң жарық көрді. Өндіріс кезеңінде он үш CD ойыны шығарылды, ал кейін үй жағдайында ойын жасайтын әзірлеушілер одан да көп ойын жасады. Әрбір Jaguar CD құрылғысында виртуалды жарық машинасы бар, егер пайдаланушы консольге аудио CD енгізсе, ол музыкаға сәйкес келетін жарық үлгілерін көрсетеді. Оны Джефф Минтер Tempest 2000 ойынын жасау кезінде графикамен тәжірибе жасағаннан кейін жасады. Бұл бағдарлама 1976 жылы шыққан Atari Video Music бейнекөрсеткішінің рухани жалғасы деп есептеледі. Memory Track — Jaguar CD-ге арналған картридждік аксессуар, ол Jaguar CD ойындарына 128 КБ EEPROM жадын ұсынады, осы арқылы қалаулар мен сақталған ойындар сияқты деректерді тұрақты түрде сақтауға мүмкіндік береді. Atari Jaguar Duo (кодтық атауы Jaguar III) — Jaguar CD-ні біріктіріп, жаңа консоль жасау жөніндегі ұсыныс, бұл тұжырым TurboDuo және Genesis CDX сияқты. 1995 жылғы қысқы тұтынушы электроникасы көрмесінде журналистер ванна таразысына ұқсайтынын айтқан прототип таныстырылды, бірақ консоль өндіріске түспей тоқтатылды.

Jaguar VR-тің үлгісі

1995 жылғы Қысқы Тұтынушы Электроникасы көрмесінде Atari консольмен үйлесімді, алдын ала Jaguar VR деп аталған виртуалды шындық гарнитурасын таныстырды. Бұл перифериялық құрылғыны жасауға түрткі болған Nintendo-ның виртуалды шындық консолі Virtual Boy, ол өткен жылы жарияланған еді. Гарнитура бұрын көптеген виртуалды шындық ойын автоматтары жүйелерін жасаған Virtuality компаниясымен бірлесіп әзірленді. Virtuality сонымен қатар IBM үшін Project Elysium деп аталатын ұқсас гарнитураны практикалық мақсаттар үшін дамытып жатқан болатын. Құрылғыны 1995 жылғы Рождествоға дейін сатуға шығару жоспарланған. Алайда, Virtuality компаниясымен жасалған келісім 1995 жылдың қазанында бұзылды. 1996 жылы Atari компаниясы JTS компаниясымен біріккеннен кейін, гарнитураның барлық прототиптері жойылды деген ақпарат тарады. Дегенмен, екі жұмыс істейтін үлгі табылды: біреуі қызыл және сұр түсті графикасы бар төмен ажыратымды прототип, екіншісі көк және сұр түсті графикасы бар жоғары ажыратымды прототип. Олар ретро ойындарға арналған конвенциялар мен фестивальдерде жиі көрсетіледі. Jaguar VR прототипі үшін тек бір ойын жасалды: 1980 жылғы Missile Command ойынының 3D нұсқасы, Missile Command 3D, сондай-ақ Virtuality's Zone Hunter ойынының демо-нұсқасы құрылды. Бірақ ол 1995 жылдың ортасынан кейін ғана шығарылды. ICD CatBox тікелей Jaguar консолінің арт жағындағы AV/DSP ұңғыштарына қосылады және үш негізгі функцияны қамтамасыз етеді: аудио, бейне және байланыс. Ол алты шығыс форматын ұсынады: үшеуі аудио үшін (жол деңгейіндегі стерео, RGB мониторы, дыбыс деңгейін реттеуге арналған құлақаспап ұясы) және үшеуі бейне үшін (композиттік, S-Video және RGB аналогтық компоненттік бейне). Бұл Jaguar консолінің жоғары сапалы мониторлармен және бірнеше мониторлармен бір уақытта жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. CatNet және RS 232 байланыс әдістерін, сондай-ақ DSP өткізу мүмкіндігін қамтамасыз етеді, бұл пайдаланушыға екі немесе одан көп Jaguar консольдерін тікелей немесе модемдер арқылы көп ойыншылы ойындар үшін қосуға мүмкіндік береді. ICD CatBox жылтыратылған тот баспайтын болаттан жасалған корпусқа ие. CatBox Atari-дің Jaglink Interface перифериялық құрылғысымен де үйлесімді. 1998 жылы Jaguar консоліне WebTV-ге қол жеткізуге мүмкіндік беретін адаптер таныстырылды; бір прототипінің бар екені белгілі.