Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сұйықтың буға өтуі
Transition of a liquid to vapor
Элемент немесе қосылыстың булануы – сұйық күйден бу күйіне фазалық өзгеру. Буланудың екі түрі бар: булану және қайнау. Булану – беттік құбылыс, ал қайнау – көлемдік құбылыс.
Vaporization (or vaporisation) of an element or compound is a phase transition from the liquid phase to vapor. There are two types of vaporization: evaporation and boiling. Evaporation is a surface phenomenon, where as boiling is a bulk phenomenon.
Булану
Булану – белгілі бір қысымда қайнау температурасынан төмен температурада болатын сұйық фазадан буға (критикалық температурадан төмен температурадағы заттың күйіне) фазалық өту. Булану бетте жүзеге асады. Булану тек қана заттың буының ішінара қысымы, тепе-теңдік буының қысымынан кем болған жағдайда ғана пайда болады. Мысалы, үнемі төмендейтін қысым салдарынан, ерітіндіден сорғылап алынған бу, соңында криогенді сұйықтықты қалдырады.
Evaporation is a phase transition from the liquid phase to vapor (a state of substance below critical temperature) that occurs at temperatures below the boiling temperature at a given pressure. Evaporation occurs on the surface. Evaporation only occurs when the partial pressure of vapor of a substance is less than the equilibrium vapor pressure. For example, due to constantly decreasing pressures, vapor pumped out of a solution will eventually leave behind a cryogenic liquid.
Қайнау
Қайнау – сұйық фазадан газ фазасына өтетін фазалық өзгеріс, бірақ қайнау – сұйықтың бетінен төмен, бу көпіршіктері түрінде будың пайда болуы. Қайнау, егер заттың тепе-теңдіктегі бу қысымы атмосфералық қысымнан жоғары немесе оған тең болса ғана жүзеге асады. Қайнау кезіндегі температура – қайнау температурасы немесе қайнау нүктесі деп аталады. Қайнау температурасы қоршаған ортаның қысымына қарай өзгереді.
Boiling is also a phase transition from the liquid phase to gas phase, but boiling is the formation of vapor as bubbles of vapor below the surface of the liquid. Boiling occurs when the equilibrium vapor pressure of the substance is greater than or equal to the atmospheric pressure. The temperature at which boiling occurs is the boiling temperature, or boiling point. The boiling point varies with the pressure of the environment.
Сублимация
Сублимация — қатты күйден газ күйіне тікелей өту, аралық сұйық күйді өткізіп жіберу. Сұйық күйге қатыспағандықтан, бұл буланудың бір түрі емес.
Sublimation is a direct phase transition from the solid phase to the gas phase, skipping the intermediate liquid phase. Because it does not involve the liquid phase, it is not a form of vaporization.
Басқа қолданылу
Булану термині сондай-ақ, қатты жылу немесе жарылғыш күшке ұшыраған заттың физикалық қирауын білдіру үшін, әдеттегі тілде немесе гиперболалық түрде қолданылады, мұнда заттың шынайы мағынада газға айналуының орнына, ұсақ-ұсақ бөлшектерге ұшырылуы мүмкін. Мұндай қолданысқа мысал ретінде 1952 жылы «Айви Майк» термоядролық сынағы кезінде құмға толы, адам тұрмайтын Маршалл аралдарының бірі – Элюгелабтың «булануын» келтіруге болады. «Мифтерді жоюшылар» бағдарламасының жарылғыш заттарға қатысты түрлі эпизодтарында осыған ұқсас көптеген мысалдарды табуға болады, олардың ішіндегі ең бастысы – «Цемент қоспасы», онда олар ANFO көмегімен цемент жүк көлігін «буға айналдырды». Жетерлік мөлшердегі метеор немесе кометаның соқтығысуы, болидтың жарылуы, ядролық бөліну, термоядролық синтез немесе теориялық антиматериялық қарудың жарылуы кезінде, өте қысқа уақыт ішінде (бір физикалық кеңістікте көптеп қабаттасатын көп энергиялы фотондар) сансыз гамма-сәуле, рентген сәулелері, ультракүлгін, көрінетін жарық және жылу фотондары материяға тиеді, нәтижесінде барлық молекулалар атомдық байланыстарын жоғалтып, «ұшып кетеді». Барлық атомдар электрондық қабықтарын жоғалтып, оң зарядталған иондарға айналады, ал олар сіңірген энергиядан сәл төмен энергиялы фотондарды шығарады. Осылайша, материя ядролар мен электрондардан тұратын газға айналады, олар өте жоғары температураның әсерінен ауаға көтеріледі немесе салқындағанда бір-бірімен байланысады. Осылайша буланған материя бірден максималды энтропия күйіндегі плазмаға айналады және бұл күй, биосферадағы табиғи процестер мен физиканың қалыпты температура мен қысымдағы әсерлеріне байланысты, уақыт өте келе біртіндеп төмендейді. Ұқсас процесс ультрақысқа импульсті лазерлік абляция кезінде де жүреді, онда кіріскең электромагниттік сәулеленудің жоғары қарқыны нысаналық материалдың бетінен электрондарды жойып, кулондық жарылысқа ұшыраған оң зарядталған атомдарды қалдырады.
The term vaporization has also been used in a colloquial or hyperbolic way to refer to the physical destruction of an object that is exposed to intense heat or explosive force, where the object is actually blasted into small pieces rather than literally converted to gaseous form. Examples of this usage include the "vaporization" of the uninhabited Marshall Island of Elugelab in the 1952 Ivy Mike thermonuclear test. Many other examples can be found throughout the various MythBusters episodes that have involved explosives, chief among them being Cement Mix Up, where they "vaporized" a cement truck with ANFO. At the moment of a large enough meteor or comet impact, bolide detonation, a nuclear fission, thermonuclear fusion, or theoretical antimatter weapon detonation, a flux of so many gamma ray, x ray, ultraviolet, visual light and heat photons strikes matter in a such brief amount of time (a great number of high energy photons, many overlapping in the same physical space) that all molecules lose their atomic bonds and "fly apart". All atoms lose their electron shells and become positively charged ions, in turn emitting photons of a slightly lower energy than they had absorbed. All such matter becomes a gas of nuclei and electrons which rise into the air due to the extremely high temperature or bond to each other as they cool. The matter vaporized this way is immediately a plasma in a state of maximum entropy and this state steadily reduces via the factor of passing time due to natural processes in the biosphere and the effects of physics at normal temperatures and pressures. A similar process occurs during ultrashort pulse laser ablation, where the high flux of incoming electromagnetic radiation strips the target material's surface of electrons, leaving positively charged atoms which undergo a coulomb explosion.