Кіріспе
Grutter v. Bollinger, 539 U.S. 306 (2003), АҚШ Жоғарғы Сотының студенттерді қабылдаудағы оңтайлы әрекеттерге қатысты маңызды ісі болды. Сот «өкілдігі аз ұлттық топтарға» басымдық беретін студенттерді қабылдау процесі, әрбір үміткер үшін жеке қарастырылатын басқа факторларды ескерген жағдайда, Конституцияның он төртінші түзетуінің теңдік принципін бұзбайды деп шешті. Бұл шешім негізінен Калифорния университетінің регенттері Бакке ісіндегі (1978) шешімді қолдады, онда раса қабылдау саясатында қарастырылуы мүмкін болды, бірақ нәсілдік квоталар конституцияға қайшы деп танылды. Gratz v. Bollinger (2003) ісі бойынша, Grutter ісімен бір күні шешім шығарылып, кіші ұлттық топтардың үміткерлеріне қабылдау баллдарына автоматты бонус беретін ұпайлық қабылдау жүйесі жойылды. Бұл іс Мичиган университетінің құқық мектебіне түсуге ниеттенген студенттің қабылдаудан бас тартуына шағымданғаннан кейін туындады, себебі мектептің кейбір кіші ұлттық топтарға қабылдану мүмкіндігі айтарлықтай жоғары болды. Мектеп қабылдау процесінде кейбір кіші ұлттық топтарға артықшылық берілетінін мойындады, бірақ кіші ұлттық топтардан келген студенттердің «критикалық массасын» қамтамасыз етуде мемлекеттік мүдде бар екенін мәлімдеді. Төрт судья қол қойған көпшілік пікірде судья Сандра Дей О'Коннор Конституция «құқық мектебінің қабылдау шешімдерінде расаны мұқият пайдалануына тыйым салмайды, егер бұл әртүрлі студенттерден білім берудің пайдасын алуға байланысты маңызды мүдделерді қамтамасыз ететін болса» деді. О'Коннор көпшілік пікірінде «расаға назар аударатын қабылдау саясаты уақыт бойынша шектелуі керек» деп жазды және «Сот 25 жылдан кейін нәсілдік жеңілдіктерді қолдану бүгін бекітілген мүдделерді ілгерілету үшін қажет болмайды деп күтеді» деп қосты. Судьялар Рут Бадер Гинзбург және Стивен Брейер соттың пікіріне қосылды, бірақ 25 жылдан кейін бұл оңтайлы шаралардың қажеттілігі туралы пікірмен келіспеді. Бас судья Уильям Ренквист үш судья қол қойған қарсылық пікірінде университеттің қабылдау жүйесінің шын мәнінде жасырылған және конституцияға қайшы квоталық жүйе екенін мәлімдеді. 2023 жылы Жоғарғы Сот Гарвардқа қарсы және Солтүстік Каролина университетіне қарсы әділ қабылдау үшін студенттер ісінде Grutter v. Bollinger ісін күштен шығарды, студенттерді қабылдаудағы оңтайлы әрекеттердің Конституцияның он төртінші түзетуінің теңдік принципін бұзғанын анықтады.
Дау
Мичиган университетінің заң факультеті Мичиган штатының тұрғыны Барбара Граттерге 3,8 GPA және 161 LSAT көрсеткішімен қабылдаудан бас тартқанда, ол сотқа шағымданып, жауап берушілердің оны 1964 жылғы Азаматтық құқықтар туралы заңның XIV түзетуінің VI тарауы, сондай-ақ 42 U.S.C. § 1981-ді бұзу арқылы нәсілдік белгісі бойынша кемсіткенін мәлімдеді; оның қабылдаудан бас тарту себебі заң факультетінің нәсілді "басты" фактор ретінде пайдалануында, осы арқылы кейбір азшылық топтарына жататын үміткерлерге, ұқсас көрсеткіштері бар, бірақ жақсы көрілмейтін нәсілдік топтардан келген студенттерге қарағанда, қабылдану мүмкіндігі айтарлықтай жоғары; сондай-ақ жауап берушілердің нәсілді пайдалануын негіздеуге лайықты мақсаты болмады. Ли Боллинджер (сол кезде Мичиган университетінің президенті) осы іс бойынша айыпталушы болып саналды. Университет студенттер құрамында, әсіресе афроамерикандықтар мен испаноязылдықтардың "критикалық массасын" қамтамасыз ету үшін маңызды мемлекеттік мүдде бар екенін дәлелдеді. Олардың пікірінше, мұның мақсаты – "осы азшылық топтарының студенттерінің оқшауланған немесе өз нәсілінің ресми өкілі сезінуін болдырмау; әртүрліліктің білім беру артықшылықтарына негіз болатын өзара әрекеттесуге қажетті мүмкіндіктерді ұсыну; және барлық студенттерді сыни тұрғысынан ойлауға және стереотиптерді қайта қарауға итермелеу".
Төменгі соттар
2001 жылдың наурыз айында АҚШ аудандық сотының судьясы Бернард А. Фридман қабылдау саясатының конституцияға қайшы екенін мәлімдеді, себебі олар "расаны нақты қарастырады" және "квоталық жүйеден ешқандай айырмашылығы жоқ". Істің маңыздылығын ескере отырып, Апелляциялық сот істі толық құрамында қарауға келісті. 2002 жылдың мамырында, 5-4 дауыспен қабылданған шешімде, Алтыншы апелляциялық сот бұрынғы шешімді күштен шығарып, "Бакке" ісін сілтеме ретінде келтіріп, әртүрліліктің "маңызды мүддесін" қамтамасыз ету үшін расаны пайдалануға рұқсат берді. Арыз берушілер кейіннен Жоғарғы Соттан істі қарауды сұрады. Сот істі қарауға келісті, бұл 25 жыл бұрынғы маңызды "Бакке" ісінен кейін білім беру саласындағы оң іс бойынша қараған алғашқы іс болды. 2003 жылдың 1 сәуірінде АҚШ Жоғарғы соты "Греттер" ісі бойынша ауызша аргументтерді тыңдады. Сот аргументтердің жазбаларын сол күні жариялауға рұқсат берді, бұл соттың ауызша аргументтерді сол күні жариялауға рұқсат берген екінші реті болды. Алғашқы рет 2000 жылғы президент сайлауын аяқтаған "Буш против Гор" ісі, 531 U.S. 98 (2000) болды.
Жоғарғы соттың шешімі
Соттың көпшілік шешімі, судья Сандра Дей О’Коннордың авторлығымен, АҚШ Конституциясы «құқық факультетінің түрлі студенттерден білім алудың тиімділігін арттыру үшін, қабылдау шешімдерінде нәсілдік факторды қолдануына тыйым салмайды» деп мәлімдеді. Сот заң факультетінің аз ұлтты студенттердің «критикалық массасын» қамтамасыз етуге деген қызығушылығының шын мәнінде «нақты бейімделген пайдалану» екенін анықтады. О’Коннор болашақта, шамамен жиырма бес жылдан кейін, нәсілдік қолдау шаралары әртүрлілікті ілгерілету үшін қажет болмайтынын атап өтті. Ол нәсілдік қолдау шараларына тұрақты мәртебе берілмеуі керек екенін және соңында «түссіз» саясатты енгізу қажеттігін білдірді. «Нәсілдік саналы қабылдау саясаты уақыт бойынша шектелуі тиіс» делінген пікірде. «Сот заң мектебінің нәсілдік бейтарап қабылдау формуласын табуға ешқандай нәрседен артық құштар екенін және мүмкіндігінше ертерек нәсілдік артықшылықтарды қолдануды тоқтатуға дайын екенін қабылдайды. Сот 25 жылдан кейін нәсілдік артықшылықтарды қолдану бүгін бекітілген мүдделерді ілгерілету үшін қажет болмайды деп күтеді». «25 жылдан кейін» деген сөзді судья Томас өз қарсылығында қайталады. Судья Томас жүйенің «қазір заңсыз» екенін жазып, көпшілікпен тек жүйе 25 жылдан кейін де заңсыз болады деген тұста ғана келісті. Бұл шешім негізінен Калифорния университетінің регенттеріне қарсы Бакке ісінде судья Пауэллдің келісімін бекіткен позицияны қолдады, ол нәсілді қабылдау саясатында қарастыруға рұқсат берді, бірақ квоталар заңсыз деп танылды. Еліміздің мемлекеттік университеттері мен басқа да мемлекеттік жоғары білім беру мекемелеріне студенттерді қабылдау кезінде нәсілдік факторды қосымша фактор ретінде пайдалануға рұқсат беріледі. Нәсілдік фактор жалғыз фактор болмаса да, бұл шешім қабылдау комиссияларына студенттің өтінімін қарау кезінде басқа жеке факторлармен қатар нәсілдік факторды да ескеруге мүмкіндік береді. О’Коннордың пікірі жоғары білім берудегі «әртүрлілік» мемлекеттік мүддеге жата ма деген сұраққа уақытша жауап берді. Егер бағдарлама осы мақсатқа жету үшін «нақты бейімделген» болса, сот оны конституциялық деп табады. Көпшілікке О’Коннор, Стивенс, Соутер, Гинзбург және Брейер судьялары кірді. Бас судья Ренквист және судьялар Скалия, Кеннеди және Томас қарсы дауыс берді. Көптеген қарсылықтар заң мектебінің жүйенің аз ұлтты студенттердің «критикалық массасын» құруға және әртүрлі білім беру ортасын қамтамасыз етуге қажеттігі туралы талабына сенбеушілікке қатысты. Бас судья Ренквист қарсылығында конституциялық емес кемсітушілік орын алғанын көрсету үшін қабылдау деректерін пайдаланды, бұл МакКлескиге қарсы Кемп ісінде белгіленген прецедентке қарамастан, тең қорғаныс талаптарында статистикалық нәсілдік айырмашылықтарды маңызды емес деп жоққа шығарды. Бұл іс Гратцке қарсы Боллинджер ісімен бірге қаралды, онда сот Мичиган университетінің бакалавриатқа қабылдау саясатын, нүктелік жүйеге негізделген, квоталық жүйе деп таныды. Бұл іс нәсілдік қолдау шараларын қолдайтын институционалдық тараптардан рекордтық көлемдегі amicus curiae хаттарын тудырды. Пенсильвания заң шығарушы органының мүшелері мен бұрынғы мүшелерінің атынан amicus curiae құжатын ұсынған заңгер, Филадельфиядан шыққан мемлекеттік өкіл Марк Б. Коэн Сандра Дей О’Коннордың Граттерге қарсы Боллинджер ісі бойынша көпшілік шешімін «қоғамның инклюзивті болу мақсатын қуатты түрде бекітеді» деді. Граттер және Гратц істерінің екеуінде де О’Коннор шешуші дауыс берді.
Келіспеушіліктер
Бас судья Рехнквист, судья Скалия, судья Кеннеди және судья Томас қосылған, заң мектебінің қабылдау саясаты конституцияға қайшы нәсілдік теңгерімділікке жету әрекеті екенін айтты. Бас судья заң мектебінің аз ұлт өкілдерінің «критикалық массасына» жету мақсатын сынады, өйткені афроамерикалықтар, испандар және үндістердің саны айтарлықтай өзгеретін, бұл барлық аз ұлт өкілдері үшін бірдей «критикалық масса» қажет деген пікірмен үйлеспейді. Ол «1995 жылдан 2000 жылға дейін заң мектебіне 13-19 үнді, 91-108 афроамерикалық және 47-56 испанды қабылдады. Жауапкерлер ұсынған «критикалық масса» мақсаты тек испандықтардың жартысымен, ал афроамерикалықтарға қарағанда үндістердің алтыдан бірімен орындалатынына сену керек» деді. Қабылдау статистикасын келтіре отырып, бас судья белгілі бір нәсілдің үміткерлері мен қабылданғандар арасындағы тығыз байланысты атап өтті және бұл көрсеткіштер «мектептің «сандарға назар аударғанының» нәтижесі ғана емес екенін жоққа шығаруға тым дәл» екенін мәлімдеді. Судья Томас, судья Скалия қосылған күйде, қатаң пікір білдіріп, Мичиган беделді мекеме болып қала алмаса және студенттерді нәсілдік бейтарап жүйе бойынша қабылдамаса, «заң мектебі сыныптың эстетикасы мен оның шектеуші қабылдау жүйесі арасында таңдау жасауға мәжбүр болуы керек» деді. Судья Томастың пікірінше, Мичиганның элиталық заң мектебін сақтауына мемлекеттік мүдде жоқ, өйткені көптеген штаттарда заң мектептері жоқ, тіпті элиталық мектептер туралы айтудың қажеті де жоқ. Сонымен қатар, судья Томас АҚШ-тың Вирджинияға қарсы ісінде соттың Вирджиния әскери институтын қабылдау процесін және осы мекеменің сипатын түбегейлі өзгертуді талап еткенін атап өтті. Судья Томас тағы бір сын айтып, Мичиган заңын Калифорния университеті Беркли заң мектебімен салыстырды, онда Калифорнияның 209-шы ұсынысы Беркли заңына «мемлекеттік білім беру саласында нәсілдік артықшылық беруді» тыйым салған. Алайда, 209-шы ұсынысқа қарамастан, Беркли заңы әртүрлі студенттерді қабылдауға қол жеткізді. Томасқа сәйкес, «Сот Калифорниядағы және басқа да жерлердегі нақты тәжірибеге қасақана көз жұмып отыр, бұл [Мичиган заңдарына] бәсекелес «тамашалығымен» мақтан тұтатын мекемелер тыйым салынған нәсілдік кемсітушілікке бармай, өздерінің миссиялық сезімін қанағаттандырды деген ойға жетеді». О'Коннордың пікіріне тағы бір сын – нәсілдік қабылдау саясатының қанша уақытқа дейін заңды болады. Судья Томас растық артықшылықтар 25 жылдан кейін заңсыз болады деп мойындады, алайда ол соттың жоғары білім берудегі нәсілге негізделген оң іс-қимыл бағдарламаларын осы уақытта заңсыз деп тануы керек деп мәлімдеді: Сондықтан мен 25 жылдық шектеуді соттың заң мектебінің білім беру туралы шешімдеріне құрмет көрсетуі және оның қабылдау саясатын өзгертуден бас тартуының өзі аяқталады деп түсінемін. Бұл саясаттың «расалық немесе этникалық» кемсітушілікке деген қажеттілікті жоя алмағаны анық, өйткені академиялық біліктіліктердің айырмашылығы әлі де болады. Сот бұл мерзімді тар мағынада анықтайды, бірақ менің ойымша, бұл бүгін қорғалған кең мемлекеттік мүдделерді қатаң түрде айқындаудан бас тартудан туындайды. [ішкі сілтемелер қалдырылды]. Осы ескертулермен мен соттың пікірінің ІІІ бөлігінің соңғы сөйлеміне қосылам.
I therefore can understand the imposition of a 25 year ban limit only as a holding that the deference the Court pays to the Law School's educational judgments and refusal to change its admissions policies will itself expire. At that point these policies will clearly have failed to "'eliminate the [perceived] need for any racial or ethnic'" discrimination because the academic credentials gap will still be there. [citation omitted] The Court defines this time limit in terms of narrow tailoring, [internal citation omitted] but I believe this arises from its refusal to define rigorously the broad state interest vindicated today. [internal citation omitted]. With these observations, I join the last sentence of Part III of the opinion of the Court.
Федералды соттардың шешімдерінің уақыт реті
Аудандық сот заң мектебінің қабылдау факторы ретінде нәсілді пайдалануын заңсыз деп тапты. Алтыншы апелляциялық округі судья Пауэллдің «Бакке» ісіндегі пікірінің әртүрлілікті маңызды мемлекеттік мүдде ретінде бекітетін міндетті прецедент екенін және заң мектебінің нәсілді пайдалануының тар шеңберде жүзеге асырылғанын, себебі нәсіл тек «потенциалды «плюс фактор»» болған және заң мектебінің бағдарламасы судья Пауэлл мақұлдаған және «Бакке» ісіндегі пікіріне қосымша ретінде келтірілген Гарвардтың қабылдау бағдарламасына дерлік толық сәйкес келгенін мәлімдеді. 2013 жылдың 25 наурызында Жоғарғы Сот істі қарауға келісіп, кассациялық шағымды қабылдады. Сот ақырында «Schuette v. Coalition to Defend Affirmative Action» ісінде MCRI-ді қолдады. Жоғарғы Сот 2013 жылдың маусым айында «Fisher v. University of Texas» ісін қарады, бұл іс Техас университетінің қабылдау саясатына қатысты болды. Бұл істе Сот университеттердің әртүрлілікті маңызды мемлекеттік мүдде деп танудағы құқығын растады. Бірақ, ең маңыздысы, Сот университетке нәсілге негізделген оң іс-қимылдың әртүрлілікке жету үшін және білім берудің артықшылықтарын қамтамасыз ету үшін қажеттігі туралы шешіміне «ешқандай құрмет көрсетілмейтінін» мәлімдеді. Сот істі қайта қарау үшін Бесінші апелляциялық сотқа қайтарды, және ол сот UT-нің нәсілді пайдалануын қайтадан қолдады. 2016 жылы талапкер Жоғарғы Сотқа қайта шағымданды, ол Бесінші апелляциялық округінің «Fisher v. University of Texas (2013)» шешіміне сәйкес Техас университеті Остиндегі бакалавриатқа қабылдау саясаты қатаң тексеруден өткенін дұрыс тапты. UT Остинді сынаған сол адвокаттық топ және заңгерлер тобы 2014 жылдың қараша айында Гарвард университеті мен Солтүстік Каролина университетіне қарсы да сотқа шағымданып, іс қозғады. Бұл істер АҚШ-тың аудандық соттарында қаралып жатыр және Жоғарғы Сот екінші UT Austin ісі бойынша қосымша нұсқаулар бергенге дейін тоқтап тұр.
Қосымша қиындықтар
Жоғарғы Сот қаңтар айында "Әділ қабылдау үшін студенттер" мен Гарвард колледжінің президенттері мен профессорларына қарсы және "Әділ қабылдау үшін студенттер" мен Солтүстік Каролина университетіне қарсы екі іс бойынша кассациялық шағымды қабылдады. Сот екі іс бойынша өз шешімін шығарды және колледждер қабылдау процесінде нәсілді енгізу жолымен Греттер стандартын дұрыс сақтамағанын анықтады.