Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Швед әскери және мемлекет қайраткері (1623–1702)
Swedish soldier and statesman (1623–1702)
Граф Бенгт Габриэльссон Оксенстиерна (1623–1702) – швед әскери және мемлекет қайраткері, 1680 жылдан 1697 жылға дейін Сыртқы істер министрі қызметін атқарған. Осы кезеңде ол Швецияның бейтараптығын қамтамасыз етіп, дәстүрлі француздық одағынан шегінді.
Count Bengt Gabrielsson Oxenstierna (1623–1702) was a Swedish soldier and statesman, who served as Foreign Minister from 1680 to 1697. During this period, he ensured Sweden remained neutral and moved away from its traditional French alliance.
Өмір
Бенгт Габриэльсон Оксенстерна 1623 жылғы 16 шілдеде Швецияның Стокгольм қаласында туған. Ол Габриэль Бенгссон Оксенстернаның (1586–1656) және Анна Густафсдоттер Банердің (1585–1656) ең үлкен тірі баласы еді. Оның он бір бауырласы болған. Ол екі рет үйленген: алғашқы әйелі – Ева Джулиана Вахтмейстер (1639–1666), екіншісі – Магдалена Стенбок (1649–1727). Екі некеден барлығы 20-дан астам бала дүниеге келген. Евамен некесі Оксенстернаны Ханс пен Аксель Вахтмейстерлермен байланыстырды, олар екеуі де Францияға қарсы швед аристократтары еді. Оның екінші әйелі Магдалена Швецияның белгілі отбасыларының бірінен шыққан; ол өте зиялы және беделді әйел болды және көбінесе оның саяси серігі ретінде қатысты.
Bengt Gabrielsson Oxenstierna was born in Stockholm, Sweden on 16 July 1623, eldest surviving son of Gabriel Bengtsson Oxenstierna (1586–1656), and Anna Gustafsdotter Banér (1585 1656). He had eleven brothers and sisters. He was married twice, to Eva Juliana Wachtmeister (1639 1666), then Magdalena Stenbock (1649 1727); the two marriages produced over 20 children in all. His marriage to Eva connected Oxenstierna to Hans and Axel Wachtmeister, senior Swedish nobles who were both anti French. His second wife Magdalena came from one of the leading families in Sweden; she was an intelligent and influential individual in her own right and often acted as his political colleague.
Мансап
Шетелде білім алғаннан кейін, ол дипломатиялық мансабын 1648 жылғы Отыз жылдық соғысты аяқтаған Вестфалия бейбіт шартының талқылауларынан бастады. Осы кезеңде ол болашақ Швеция королі Карл X-тің сенімді серігі болды. Карл 1652 жылы патша болғаннан кейін екі жыл өткен соң, Оксенстиерна Швеция атынан Төменгі Саксонияның рейхстагына қатысты. 1655 жылы Екінші Солтүстік соғысы басталғанда, ол Польша-Литва мемлекетіне жасалған швед шабуылына қатысып, жаңадан бағындырылған Литва герцогтығының губернаторы болды. 1658 жылдың шілдесінде ол Торн гарнизонына (қазіргі Торунь) қолбасшылық етті, оны императорлық Польша әскері қоршап алды, желтоқсанда капитуляциялады; кейіннен ол соғысты аяқтаған Олива бейбіт шартын келіссөздер арқылы жүзеге асыруға көмектесті. Оксенстиерна Швеция мен Киелі Рим империясы арасындағы жақым қатынастарды қолдады, бұл оны Магнус де ла Гарди басқаратын француздық топқа қарсы қойды. Карл X 1660 жылы қайтыс болғанда, оның ұлы, Швеция королі Карл XI төрт жаста болды және регенттік арқылы билік жүргізді; Оксенстиерна де ла Гарди тарапынан ықпалдан тыс қалды және 1662 жылдан 1666 жылға дейін Ливонияның генерал-губернаторы қызметін атқарды. Карл XI 1672 жылы толыққанды билікке ие болғанда ол өзінің беделін қайта қалпына келтірді және 1674 жылдан 1676 жылға дейін Венадағы елші болды. Ол сол жерде император Леопольдке «Германия мен Венгрияның кейбір аймақтарында қудаланған және қанауға ұшыраған протестанттардың жағдайы» деген мазмұндағы «Меморандумды» ұсынды, ол кейіннен Лондон қаласында жарияланды. 1675-1679 жылдардағы Скания соғысы кезінде Бранденбург-Пруссия және Дания-Норвегия швед Помераниясының көп бөлігін басып алды. Оксенстиерна 1679 жылғы Сен-Жермен-ан-Лей шартын жасасуға көмектесті, ол осы шығындардың көп бөлігін қалпына келтірді. 1680 жылы оның бас министрі Йохан Геранссон Гилленстерна қайтыс болғанда, Карл Оксенстиернаны сыртқы саясатты дәстүрлі түрде бақылайтын Канцелярия сотының президенті етіп тағайындады. Оның замандастары олардың мінездерінің өте ерекше екенін айтты, Оксенстиернаны «жарқын емес және ресми» деп сипаттады, бірақ екеуі де жылқыға құштар болды. Сондай-ақ, олар Швецияның экономикасы мен қоғамын жаңарту үшін бейбітшілікке мұқтаж екеніне сенеді, бұл 17 жыл бойы басшылыққа алынған қағида болды. Оксенстиерна Швецияны дәстүрлі француздық одақтан алшақтатты, оның орнына Англия, Голландия Республикасы және Киелі Рим империясымен достық қарым-қатынас саясатын ұстанды. Бұл 1681 жылғы Гаага шартымен аяқталды, онда Швеция, Голландия Республикасы және император Леопольд келісімге келді, бірақ ол Швецияның 1688-1697 жылдардағы Тоғыз жылдық соғыста бейтарап болуын қамтамасыз етті. Канцелярия сотының президенті ретінде ол де-факто мәдениет министрі де болды, барлық жарияланымдарды бекітті; жазушы және әскери инженер Эрик Дальберг (1625-1703) оған бірнеше кітап арнады. 1697 жылы Карл XI қайтыс болғанда, Оксенстиерна оның ұлы, Швеция королі Карл XII еңбекке қабілетсіз кезеңінде регенттердің бірі болды. Карл 1700 жылы Ұлы Солтүстік соғысын бастады және Оксенстиерна қызметтен кетті; ол 1702 жылдың шілдесінде қайтыс болды және Уппсала соборында жерленді. 1911 жылғы «Британ энциклопедиясында» ол «ақылды, жұмсақ, бірақ қатаң және табанды кішкентай адам» деп сипатталған.
After being educated abroad, he began his diplomatic career at the discussions which led to the 1648 Peace of Westphalia that ended the Thirty Years War. During this time, he became a trusted confidant of the future Charles X of Sweden. Two years after Charles became king in 1652, Oxenstierna represented Sweden at the Kreistag of Lower Saxony. When the Second Northern War began in 1655, he took part in the Swedish invasion of the Polish–Lithuanian Commonwealth and became Governor of the newly conquered Duchy of Lithuania. In July 1658, he commanded the garrison of Thorn, now Toruń when it was besieged by an Imperial Polish force, surrendering in December; he later helped negotiate the peace of Oliva that ended the war. Oxenstierna generally supported closer relations between Sweden and the Holy Roman Empire, placing him in opposition to the pro French faction headed by Magnus de la Gardie. When Charles X died in 1660, his son Charles XI of Sweden was four years old and ruled through a Regency; Oxenstierna was sidelined by de la Gardie and served as Governor general of Livonia from 1662 to 1666. He recovered some of his influence when Charles XI attained his majority in 1672 and was Ambassador to Vienna, 1674 to 1676. While there, he presented a 'Memorial' or paper to Emperor Leopold titled The case of the persecuted and oppressed Protestants in some parts of Germany and Hungary, which was later published in London. During the 1675 to 1679 Scanian War, most of Swedish Pomerania was captured by Brandenburg Prussia and Denmark Norway. Oxenstierna helped negotiate the 1679 Saint Germain en Laye, which restored most of these losses. When his chief minister Johan Göransson Gyllenstierna died in 1680, Charles appointed Oxenstierna President of the Court of Chancery, a position that traditionally controlled foreign policy. A contemporary observed their personalities were very different, describing Oxenstierna as 'sluggish and formal', but that both shared a passion for horses. They also shared a belief Sweden needed peace to restore its economy and society, a guiding principle followed for the 17 years. Oxenstierna moved Sweden away from its traditional pro French alliance, instead following a policy of friendship with England, the Dutch Republic and the Holy Roman Empire. This culminated in the 1681 Treaty of the Hague between Sweden, the Dutch Republic and Emperor Leopold, although he ensured Sweden remained neutral in the 1688 to 1697 Nine Years War. As President of the Court of Chancery, he was also de facto Minister of Culture, approving all publications; author and military engineer Erik Dahlbergh, (1625 1703), dedicated a number of books to him. When Charles XI died in 1697, Oxenstierna was one of the regents during the minority of his son Charles XII of Sweden, a talented soldier of great energy and ambition. Charles launched the Great Northern War in 1700 and Oxenstierna retired from office; he died in July 1702 and was buried in Uppsala Cathedral. The 1911 Encyclopædia Britannica describes him as "a shrewd and subtle little man, of gentle disposition, but remarkable for his firmness and tenacity of character."