Кіріспе
Аналогтық ұялы телефон жүйесі стандарты Advanced Mobile Phone System (AMPS) – бастапқыда Bell Labs әзірлеген, кейін Bell Labs және Motorola компанияларының бірлескен күш-жігерімен толықтырылған аналогтық ұялы телефон жүйесі стандарты. 1983 жылдың 13 қазанында Америкада ресми түрде енгізілді, сондай-ақ Израильде (1986), Австралияда (1987), Сингапурда (1988) және Пәкістанда (1990) сияқты көптеген басқа елдерде де пайдаланылды. Бұл 1980-жылдар мен 2000-жылдардың басында Солтүстік Америкада (және басқа да аймақтарда) қолданылған негізгі аналогтық ұялы телефон жүйесі болды. 2008 жылдың 18 ақпанынан бастап АҚШ-тағы операторлар AMPS жүйесін қолдаудан міндетті түрде босатылды, ал AT&T және Verizon Communications сияқты компаниялар бұл қызметті толығымен тоқтатты. AMPS Австралияда 2000 жылдың қыркүйегінде, Үндістанда 2004 жылдың қазанында, Израильде 2010 жылдың қаңтарында және Бразилияда 2010 жылы қолданыстан шығарылды.
Advanced Mobile Phone System (AMPS) was an analog mobile phone system standard originally developed by Bell Labs and later modified in a cooperative effort between Bell Labs and Motorola. It was officially introduced in the Americas on October 13, 1983, and was deployed in many other countries too, including Israel in 1986, Australia in 1987, Singapore in 1988, and Pakistan in 1990. It was the primary analog mobile phone system in North America (and other locales) through the 1980s and into the 2000s. As of February 18, 2008, carriers in the United States were no longer required to support AMPS and companies such as AT&T and Verizon Communications have discontinued this service permanently. AMPS was discontinued in Australia in September 2000, in India by October 2004, in Israel by January 2010, and Brazil by 2010.
Тарих
Ұялы байланыс желісінің алғашқы әрекеттері Bell Labs және Motorola жүргізген зерттеулермен басталды. 1960 жылы Джон Ф. Митчелл Motorola компаниясының мобильді байланыс өнімдерінің бас инженері болды және транзисторларды қолданатын алғашқы пейджерді әзірлеу мен сатуын қадағалады. Motorola ұзақ жылдар бойы автомобильдерге арналған мобильді телефондарды өндірді, бірақ бұл үлкен және ауыр модельдер автомобильдің қозғалтқышы істемей тұрғанда пайдалануға мүмкіндік бермейтіндей көп қуатты жұмсады. Митчеллдің тобына доктор Мартин Купер де кірді, олар портативті ұялы телефонияны жасады. Купер мен Митчелл 1973 жылы осы жұмысы үшін патент алған Motorola қызметкерлерінің қатарында болды. Прототип бойынша жасалған алғашқы қоңырау, хабарлама дұрыс емес нөмірге қосылған деп хабарланды. Motorola ұялы телефонды әзірлеп жатқанда, 1968-1983 жылдары Bell Labs Advanced Mobile Phone System (AMPS) деп аталатын жүйені құрастырды, ол АҚШ-тағы алғашқы ұялы байланыс желісінің стандарты болды. Алғашқы жүйе 1979 жылы Чикаго қаласында (Иллинойс штаты) сәтті іске қосылды. Motorola және басқа компаниялар осы және басқа ұялы жүйелер үшін ұялы телефондарды жобалап, жасады. AT&T компаниясының маркетинг директоры Луис М. Вайнберг AMPS корпорациясының алғашқы президенті болып тағайындалды. Ол AT&T-ның AMPS еншілес компаниясы құрылған кезде осы лауазымда қызмет етті. Motorola компаниясының жүйелік бөлімінің бұрынғы бас менеджері Мартин Купер 1973 жылы алғашқы ұялы телефонды жасаған және одан алғашқы қоңырау шалған команданы жетектеді. 1983 жылы Motorola DynaTAC 8000x ұялы телефонын ұсынды, оны оңай алып жүруге болатын алғашқы коммерциялық ұялы телефон болды. Кейіннен ол «сөмке телефон» деп аталған құрылғыны таныстырды. 1992 жылы алғашқы смартфон, IBM Simon, AMPS желісін пайдаланды. Франк Канова IBM-де оның дизайнын жасады және ол сол жылы COMDEX компьютер индустриясының көрмесінде көрсетілді. Өнімнің жетілдірілген нұсқасы 1994 жылы BellSouth компаниясы Simon Personal Communicator деген атпен тұтынушыларға сатылды. Simon – бұл термин әлі пайда болмаса да, «смартфон» деп аталатын алғашқы құрылғы.
became Motorola's chief engineer for its mobile communication products, and oversaw the development and marketing of the first pager to use transistors. Motorola had long produced mobile telephones for automobiles, but these large and heavy models consumed too much power to allow their use without the automobile's engine running. Mitchell's team, which included Dr. Martin Cooper, developed portable cellular telephony. Cooper and Mitchell were among the Motorola employees granted a patent for this work in 1973. The first call on the prototype connected, reportedly, to a wrong number. While Motorola was developing a cellular phone, from 1968 to 1983 Bell Labs worked out a system called Advanced Mobile Phone System (AMPS), which became the first cellular network standard in the United States. The first system was successfully deployed in Chicago, Illinois, in 1979. Motorola and others designed and built the cellular phones for this and other cellular systems. Louis M. Weinberg, a marketing director at AT&T, was named the first president of the AMPS corporation. He served in this position during the startup of the AMPS subsidiary of AT&T. Martin Cooper, a former general manager for the systems division at Motorola, led a team that produced the first cellular handset in 1973 and made the first phone call from it. In 1983 Motorola introduced the DynaTAC 8000x, the first commercially available cellular phone small enough to be easily carried. He later introduced the so called Bag Phone. In 1992, the first smartphone, called IBM Simon, used AMPS. Frank Canova led its design at IBM and it was demonstrated that year at the COMDEX computer industry trade show. A refined version of the product was marketed to consumers in 1994 by BellSouth under the name Simon Personal Communicator. The Simon was the first device that can be properly referred to as a "smartphone", even though that term was not yet coined.
Технология
AMPS – әр әңгіме үшін жеке жиіліктерді немесе «арналарды» пайдаланатын ұялы байланыс технологиясының бірінші буыны. Сондықтан, ол көптеген пайдаланушылар үшін үлкен жолақты кеңдік талап етті. Жалпы алғанда, AMPS ескі «0G» Жақсартылған Ұялы Телефон қызметіне өте ұқсас болды, бірақ жиілікті таңдау, әңгімелерді құрлық желілеріне беру және есеп айырысу мен қоңырауды орнату үшін анағұрлым көп есептеу қуатын қолданды. AMPS-ті ескі жүйелерден ерекшелендіретін нәрсе – «артқы» қоңырауды орнату мүмкіндігі. AMPS-те ұялы орталықтар сигнал күшіне қарай қол телефондарына арналарды икемді түрде тағайындай алатын, егер орналасқан жерлер жеткілікті түрде алшақ болса, бір жиілікті кедергісіз қайта пайдалануға мүмкіндік берді. Арналар топтастырылды, сондықтан белгілі бір жиынтық жақын жердегі ұяшықтағыдан өзгеше болды. Бұл географиялық аймақта көбірек телефондарды қолдауға мүмкіндік берді. AMPS-тің пионерлері жүйедегі шағын алтыбұрышты «ұяшықтарды» пайдалануына байланысты «ұялы» терминін енгізді. AMPS қазіргі цифрлық технологиялармен салыстырғанда көптеген кемшіліктерге ие болды. Аналогтық стандарт ретінде ол статикалық және шуға бейім болды, сондай-ақ сканер немесе 70-83 арналарды қабылдай алатын ескі теледидар жиынтығын пайдалану арқылы «тыңшылыққа» қарсы қорғау болмады.
Стандарттар
AMPS бастапқыда Америка Ұлттық Стандарттар Институты (ANSI) тарапынан EIA/TIA/IS 3 стандарты ретінде қабылданған. EIA/TIA/IS 3 стандарты EIA/TIA 553 және TIA аралық стандартымен алмастырылды. Цифрлық технологиялардың дамуымен және сымсыз байланыс қызметтерінің бағасының төмендеуіне байланысты, клондау мәселесі дерлік жойылды.
Жиілік жолақтары
AMPS ұялы байланыс қызметі 850 МГц жиілік диапазонында жұмыс істеді. Әр нарық аймағы үшін АҚШ Федералды байланыс комиссиясы (FCC) «А» және «В» операторлары деп аталатын екі лицензия иесіне (желілерге) рұқсат берді. Әр оператор нарықта 21 басқару арнасынан және 395 дауыс арнасынан тұратын белгілі бір жиілік «блогын» пайдаланды. Бастапқыда, B (сымды) лицензияға әдетте жергілікті телефон компаниясы ие болды, ал A (сымсыз) лицензиясы сымсыз телефон провайдерлеріне берілді. 1983 жылы ұялы байланыс пайда болған кезде FCC әр операторға 333 арна жұбын (барлығы 666 арна) берді. 1980 жылдардың соңында ұялы байланыс индустриясының абоненттер саны Америка бойынша миллиондарға жетті және қосымша сыйымдылық үшін арналарды қосу қажет болды. 1989 жылы FCC операторларға бұрынғы 666 арнадан соңғы 832 арнаға дейін (әр операторға 416 жұп) кеңейтуге рұқсат берді. Қосымша жиіліктер болашақтағы (сөзсіз) кеңейту үшін резервте сақталған диапазондан алынды. Бұл жиіліктер қолданыстағы ұялы байланыс диапазонына тікелей жапсарлас болды. Бұл диапазондар бұрын 70–83 UHF телеарналарына бөлінген болатын. Әрбір дуплекс арна 2 жиіліктен тұрады. Олардың 416-сы 824–849 МГц диапазонында мобильді станциялардан базалық станцияларға берілетін сигналдар үшін, ал 416-сы 869–894 МГц диапазонында базалық станциялардан мобильді станцияларға берілетін сигналдар үшін пайдаланылды. Әрбір базалық станция кедергіге жол бермеу үшін көрші станциялардан өзгеше арналар жиынтығын пайдаланды. Бұл нақты жүйелерде әрбір станцияда қол жетімді арналар санын айтарлықтай азайтты. Әрбір AMPS арнасының бір бағыттағы өткізу қабілеті 30 кГц құрады, ал әрбір дуплекс арна үшін барлығы 60 кГц болды. АҚШ-та аналогты AMPS ұялы байланыс қызметтерінің жиілік диапазондарын қабылдай алатын кез келген қабылдағышты FCC типтік мақұлдауына және сатуына тыйым салатын заңдар қабылданды. Қызмет енді ұсынылмаса да, бұл заңдар күшінде қалады (бірақ олар енді қолданылмауы мүмкін).
Тар жолақты АМФ
1991 жылы Motorola AMPS жүйесін жақсартуды ұсынды, ол тар жолақты AMPS (NAMPS немесе N AMPS) деп аталды.
Цифрлық АМФБ
Кейіннен көптеген AMPS желілері ішінара D AMPS-ке ауыстырылды, көбінесе TDMA деп аталады (дегенмен TDMA – көптеген 2G ұялы жүйелерге қолданылатын жалпы термин). 1993 жылдан бері коммерциялық түрде қолданылып келе жатқан D AMPS – АҚШ-тағы AT&T Mobility және U.S. Cellular, Канададағы Rogers Wireless, Мексикадағы Telcel, Бразилиядағы Telecom Italia Mobile (TIM), Ресейдегі VimpelCom, Венесуэладағы Movilnet және Израильдегі Cellcom компаниялары негізінен пайдаланған цифрлық 2G стандарты болды. Көптеген аймақтарда D AMPS енді қолданылмайды және оның орнына одан да жетілген цифрлық сымсыз желілер енгізілді.
Келесі технологиялар
AMPS және D AMPS енді CDMA2000 немесе GSM технологияларының пайдасына тоқтатылды, олар WAP, мультимедиялық хабарламалар жүйесі (MMS) және сымсыз интернетке қол жеткізу сияқты қызметтер үшін жоғары сыйымды деректерді беруге мүмкіндік береді. AMPS, D AMPS және GSM-ді бір телефонда қолдайтын (GAIT стандартын пайдалана отырып) телефондар да бар.
Аналогты АМФА-лар сандықпен ауыстырылуда
2002 жылы FCC 2008 жылдың 18 ақпанынан бастап А және В операторларынан AMPS қызметін қолдауды талап етпеу туралы шешім қабылдады. Барлық AMPS операторлары CDMA2000 немесе GSM сияқты цифрлық стандартқа көшті. GSM және CDMA2000 сияқты цифрлық технологиялар бір арнада бірнеше дауыстық қоңырауды қолдайды және екі жақты мәтіндік хабарламалар мен деректер қызметтері сияқты қосымша мүмкіндіктерді ұсынады. АҚШ-тан өзгеше, Канаданың радиотелевизия және телекоммуникация комиссиясы (CRTC) мен Индустрия Канадасы Канадада AMPS қызметін сақтау бойынша ешқандай талап қоймады. Rogers Wireless өзінің AMPS (сондай-ақ IS 136) желісін жойды; желілер 2007 жылдың 31 мамырында тоқтатылды. Канадада AMPS желілерін пайдаланған Bell Mobility және Telus Mobility компаниялары АҚШ-тағы FCC белгілеген кестеге сәйкес әрекет ететінін және осыған байланысты AMPS желілерін 2008 жылдың ақпанынан кейін ғана таратуға кірісетінін хабарлады. OnStar өзінің абоненттері үшін Солтүстік Американың AMPS қызметіне көп сүйенді, себебі жүйе әзірленген кезде AMPS АҚШ-та ең кең сымсыз жабындыны ұсынды. 2006 жылы ADT көптеген дабыл жүйелері әлі де басқару орталықтарымен байланыс үшін аналогтық технологияны қолданатындықтан FCC-ден AMPS мерзімін ұзартуды сұрады. A немесе B лицензиясына ие ұялы байланыс компаниялары (мысалы, Verizon және Alltel) 2008 жылдың 18 ақпанына дейін аналогтық қызмет көрсетуге міндетті болды. Бірақ, содан кейін көптеген ұялы байланыс компаниялары AMPS-ті жабып, қалған арналарды цифрлық қызметтерге пайдалануға асықты. OnStar Airbiquity әзірлеген деректерді тасымалдау технологиясының көмегімен цифрлық қызметке көшті, бірақ цифрлық қызметке жаңартылмаған клиенттерге олардың қызметі 2008 жылдың 1 қаңтарында тоқтатылатыны туралы ескертті.
Ел бойынша АМЖЖ-ның коммерциялық іске қосылуы
Ел Негізгі ұялы байланыс операторы Қызметтің басталу күні Қызметтің аяқталуы Ескертулер19832008 Verizon Wireless Бұрын AMPS желісін пайдаланды. 2008 жылдың 18 ақпанында Verizon барлық AMPS қызметін тоқтатты. Бастапқыда CDMA2000-ға көшті, бірақ қазір LTE және 5G желілерінде жұмыс істейді. U.S. Cellular Бұрын AMPS және D AMPS желілерін пайдаланды. 2009 жылдың 10 ақпанында U.S. Cellular барлық AMPS және D AMPS қызметін тоқтатты. Бастапқыда CDMA2000-ға көшті, бірақ қазір LTE және 5G желілерінде жұмыс істейді. 2005 жылы Alltel компаниясы клиенттерінің 15% ғана қолданыстағы аналогты желіні пайдаланатынын мәлімдеді. Компания үш кезеңдік тоқтату кестесін жариялады, ол 2008 жылдың қыркүйегінде аяқталды. Western Wireless компаниясын сатып алғаннан кейін Alltel «Америкадағы ең үлкен желі» деген мәртебеге ие болды. Бұл мәлімдеме, таңқаларлықтай, ауылдық жерлерде кеңінен таралған аналогты жабынмен байланысты болды. Alltel компаниясының барлық AMPS және D AMPS қызметтері 2008 жылдың қыркүйегінде тоқтатылды. Coastel Offshore Cellular Мексика шығанағында Корпус Кристи (Техас штаты) мен Галф Шорс (Алабама штаты) арасында AMPS желісін пайдаланды. 2006 жылы Coastel АҚШ-тағы жалғыз оператор болды, оның барлық клиенттері 100% аналогтық технологияны пайдаланды. 2007 жылы Coastel компаниясы Petrocom және SOLA Communications компанияларымен бірігіп Broadpoint Inc. компаниясын құрды және желі GSM стандартына ауыстырылды. AT&T Mobility AT&T Mobility компаниясының бұрын 1900 МГц жиілігінде жұмыс істеген D AMPS желісі болған аймақтарда аналогты AMPS желісі болған жоқ, ал 1900 МГц жиілігіндегі D AMPS желісі 2007 жылдың 15 шілдесінде жабылды. Қалған 850 МГц AMPS нарықтарындағы қызмет көрсету 850 МГц D AMPS қызметімен бірге 2008 жылдың 18 ақпанында тоқтатылды, бірақ Dobson Communications компаниясы қызмет көрсететін аймақтарда бұл шара орындалмады. Dobson компаниясының AMPS және TDMA желілері 2008 жылдың 1 наурызында жабылды. 1984 жылы SaskTel компаниясы Канаданың Саскачеван провинциясында AMPS желісін пайдаланды. Ол тоқтатылған кезде абоненттер саны бойынша әлемдегі үшінші ірі AMPS желісі болды. Желі ресми түрде 2010 жылдың 2 қаңтарында сағат 00:00-де, 21 жыл қызмет еткеннен кейін, біртіндеп жабылды. SaskTel UMTS желілерін пайдалануды жалғастыруда.19841989 Singtel GSM технологиясы енгізілгеннен кейін 1994 жылы AMPS желісін тоқтатты.1987200719891994Uzdunrobita1994
Coastel Offshore Cellular—Operated an AMPS network in the Gulf of Mexico that stretched from south of Corpus Christi, TX to south of Gulf Shores, AL. In 2006 Coastel was the only carrier in the US whose entire customer base was still 100% analog based. In 2007 Coastel was merged with Petrocom and SOLA Communications to form Broadpoint Inc. and the network was converted to GSM. AT&T Mobility – In areas where AT&T Mobility previously had D AMPS operating on 1900 MHz frequencies, no analog AMPS network existed, and the D AMPS network on the 1900 MHz frequency was shut down on July 15, 2007. Service on the remaining 850 MHz AMPS markets was discontinued along with 850 MHz D AMPS service on February 18, 2008, except in areas where service was provided by Dobson Communications. The Dobson AMPS and TDMA networks were shut down on March 1, 2008.1984 SaskTel – operated an AMPS network in Saskatchewan, Canada. It was the third largest AMPS network, by subscribers, in the world at the time of its turndown. It was officially shutdown site by site starting at 00:00 on January 2, 2010 after twenty one years of service. SaskTel continues to run UMTS networks.19841989 Singtel decommissioned its AMPS network in 1994 after GSM was implemented.1987200719891994Uzdunrobita1994