Арон Нимцович: Даниялық шахмат шебері мен жазушысы
Aron Nimzowitsch
Арон Нимцович (1886-1935) – даниялық шахматшы, жазушы, гипермодернизмнің негізгі өкілі. «Жүйем» кітабы шахмат теориясына үлкен әсер етті. Шахмат туралы ақпарат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниялық шахматшы және жазушы (1886–1935)
Danish chess player and writer (1886–1935)
Арон Нимцович (; Аро́н Иса́евич Нимцо́вич, Aron Isayevich Nimtsovich; 7 қараша 1886 – 16 наурыз 1935) – Латвияда туған Дания шахматшысы және жазушысы. 1920 жылдардың соңында Нимцович әлемдегі ең үздік шахматшылардың бірі болды. Ол гипермодернистердің арасындағы маңызды тұлға еді және шахмат теориясы бойынша өте ықпалды кітап жазды: «Менің жүйем» (1925–1927). Нимцовичтің 1929 жылы неміс тілінде жарық көрген «Шахмат практикасы» атты маңызды еңбегін жасөспірім және болашақ әлем чемпионы Тигран Петросян сатып алып, шахматшы ретінде өсуіне зор ықпал етті.
Aron Nimzowitsch (; Аро́н Иса́евич Нимцо́вич, Aron Isayevich Nimtsovich; 7 November 1886 – 16 March 1935) was a Latvian born Danish chess player and writer. In the late 1920s, Nimzowitsch was one of the best chess players in the world. He was the foremost figure amongst the hypermoderns and wrote a very influential book on chess theory: My System (1925–1927). Nimzowitsch's seminal work Chess Praxis, originally published in German in 1929, was purchased by a pre teen and future World Champion Tigran Petrosian and was to have a great influence on his development as a chess player.
Өмір
Ригада туған, сол кезде Ресей империясының құрамында болған, еврей, идиш тілінде сөйлейтін Нимзович бай отбасынан шыққан. Ол шахматты әкесі Шая Абрамович Нимзовичтен (1860, Пинск – 1918), ағаш саудагерінен үйренген. 1897 жылы отбасы Двинск қаласына көшкен. Анасының аты – Эсфир Нохумовна Нимзович (туған Рабинович, 1865, Полоцк – 1937), әпкесі – Цилия Крейна Певзнер, ағалары – Яков, Осей және Бенно. 1904 жылы ол философияны оқу үшін Берлинге сапар шекті, бірақ оқуын көп ұзамай тоқтатты және сол жылы кәсіби шахматшы ретінде мансабын бастады. 1906 жылы Мюнхенде өткен алғашқы халықаралық турнирін жеңіп алды. Содан кейін 1913/14 жылғы Санкт-Петербургтегі (сегізінші Бүкілресейлік шеберлер турнирі) Александр Алехинмен бірінші орынды бөлісті. 1917 жылғы Ресей революциясы кезінде Нимзович Балтық майданында болды. Ол әскерге алынудан қашу үшін ақылынан айырылғандай болып, басына шыбық қонғанын айтып, өтірік айтты. Содан кейін ол Берлинге қашып, антисемиттік қудалаудан сақтану үшін өзін Арнольд деп таныстырды. Нимзович 1922 жылы Копенгагенге көшіп, өмірінің соңына дейін жалға алынған бір бөлмеде тұрды. Копенгагенде ол 1924 және 1934 жылдары екі рет Скандинавия чемпионатында жеңіске жетті. Дания азаматтығын алды және 1935 жылы қайтыс болғанға дейін Данияда өмір сүрді.
Born in Riga, then part of the Russian Empire, the Jewish Yiddish speaking Nimzowitsch came from a wealthy family, where he learned chess from his father Shaya Abramovich Nimzowitsch (1860, Pinsk – 1918), who was a timber merchant. By 1897, the family lived in Dvinsk. Mother's name: Esphir Nohumovna Nimzowitsch (born Rabinovich, 1865, Polotsk – 1937), sister – Tsilya Kreyna Pevzner, brothers Yakov, Osey and Benno. In 1904, he travelled to Berlin to study philosophy, but set aside his studies soon and began a career as a professional chess player that same year. He won his first international tournament at Munich 1906. Then, he tied for first with Alexander Alekhine at Saint Petersburg 1913/14 (the eighth All Russian Masters' Tournament). During the 1917 Russian Revolution, Nimzowitsch was in the Baltic war zone. He escaped being drafted into one of the armies by feigning madness, insisting that a fly was on his head. He then escaped to Berlin, and gave his first name as Arnold, possibly to avoid anti Semitic persecution. Nimzowitsch eventually moved to Copenhagen in 1922, where he lived for the rest of his life in one small rented room. In Copenhagen, he won the Nordic Championship twice, in 1924 and in 1934. He obtained Danish citizenship and lived in Denmark until his death in 1935.
Шахматтық мансабы
Нимзовичтің мансабының шыңы 1920 жылдардың соңы мен 1930 жылдардың басында болды. Chessmetrics оны 1927-1931 жылдар аралығында Александр Алекхин мен Хосе Капабланкадан кейінгі әлемдегі үшінші үздік ойыншы деп санайды. Оның ең маңызды жетістіктері – 1923 жылғы Копенгаген, 1925 жылғы Мариенбад, 1926 жылғы Дрезден, 1926 жылғы Ганновер, 1929 жылғы Карлсбад шахмат турнирлері және 1930 жылғы Сан-Ремо шахмат турнирінде екінші орын. Нимзович матчтарда ойнауға аса қабілетті болған жоқ; оның ең жақсы нәтижесі – Алекхинмен тең түсу, бірақ бұл матч тек екі ойыннан тұрды және 1914 жылы, Алекхин әлем чемпионы болғанға дейін он үш жыл бұрын өтті. Нимзович Капабланканы ешқашан жеңген жоқ (+0−5=6), бірақ Алекхинге қарсы жақсы нәтижелер көрсетті (+3−9=9). Ол тіпті 1914 жылы Санкт-Петербургте өткен қысқа матчта қара піштермен Алекхинді жеңді. Нимзовичтің ең әйгілі ойындарының бірі – 1923 жылы Копенгагенде Семишпен өткізген мәшһүр «өзгеріссіз жағдай» (zugzwang) ойыны. Осы тақырыптағы тағы бір ойыны – 1926 жылы Дрезденде Пол Джоннерді жеңгені. Нимзович жақсы күйде болғанда, қара піштермен өте қауіпті болды және үздік ойыншыларға қарсы көптеген сәтті жеңістерге қол жеткізді.
The height of Nimzowitsch's career was the late 1920s and early 1930s. Chessmetrics places him as the third best player in the world from 1927 to 1931, behind Alexander Alekhine and José Capablanca. His most notable successes were first place finishes at Copenhagen 1923, Marienbad 1925, Dresden 1926, Hanover 1926, the Carlsbad 1929 chess tournament, and second place behind Alekhine at the San Remo 1930 chess tournament. Nimzowitsch never developed a knack for match play, though; his best match success was a draw with Alekhine, but the match consisted of only two games and took place in 1914, thirteen years before Alekhine became world champion. Nimzowitsch never beat Capablanca (+0−5=6), but fared better against Alekhine (+3−9=9). He even beat Alekhine with the black pieces, in their short 1914 match at St. Petersburg. One of Nimzowitsch's most famous games is his celebrated immortal zugzwang game against Sämisch at Copenhagen 1923. Another game on this theme is his win over Paul Johner at Dresden 1926. When in form, Nimzowitsch was very dangerous with the black pieces, scoring many fine wins over top players.
Мұра
Нимзович шахмат тарихындағы ең маңызды ойыншылардың бірі және жазушы болып саналады. Оның еңбектері көптеген басқа ойыншыларға, соның ішінде Савиелли Тартаковерге, Милан Видмарға, Ричард Ретиге, Акиба Рубинштейнге, Михаил Ботвинникке, Бент Ларсенге, Виктор Корчной мен Тигран Петросянға әсер етті және оның ықпалы бүгінге дейін сезіледі. Шахмат стратегиясы бойынша үш кітап жазды: Mein System (Жүйем), 1925; Die Praxis meines Systems (Жүйемнің практикасы), 1929, көбінесе Шахмат практикасы деп аталады; және Die Blockade (Блокада), 1925, бірақ осы кітаптың көп бөлігі Mein System-де ұсынылған материалдың қайталануы болып саналады. "Жүйем" – барлық уақыттағы ең ықпалды шахмат кітаптарының бірі. Ол Нимзовичтің ең маңызды идеяларын баяндайды, ал оның екінші ең ықпалды жұмысы, Шахмат практикасы, осы идеяларды кеңейтеді, бірнеше жаңаларын қосады және Нимзовичтің өзінің ойындарынан тұратын, оның ерекше, гиперболалық түсініктемелерімен бірге, ынталандыратын жинақ ретінде үлкен құндылыққа ие. Нимзовичтің шахмат теориясы алғаш айтылған кезде, сол дәуірдің басым теоретиктерінің бірі Зигберт Тарраш пен оның шәкірттері жариялаған кең таралған қағидаларға қарсы келді. Тарраштың қатаң жалпыламалары Вильгельм Штейництің ертедегі еңбектеріне сүйенді және күмәнданушылардың пікірлерін жоққа шығарғанда Тарраштың өткір тілімен бекітілді. Сол кездегі ең үздік ойыншылар, олардың ішінде Алехин, Эммануэль Ласкер және Капабланка, ортаны пешкалармен бақылау керек, даму осы бақылауды қолдау үшін жүзеге асуы керек, мұнаралар әрқашан ашық қатарларда болуы керек, қанатты ашылулар дұрыс емес деген жалпы түсініктерге немқұрайлы қарады – бұл Тарраштың шахмат философиясының негізгі идеялары. Алғашқы ойыншыларға осы жалпыламаларды өзгермейтін қағидалар ретінде үйретті. Нимзович шахмат стратегиясы туралы бұрынғы қарапайым болжамдарды толықтырды, өз кезегінде қарсыластың жоспарларын жүзеге асыруын болдырмау арқылы өз мақсаттарына жетуге бағытталған қорғаныс ойынының бірнеше жалпы ұғымдарын жариялады. Оның "жүйесінде" кескіндер мен пешкаларды шамадан тыс қорғау, кескіндермен орталықты бақылау, қарсыластың кескіндерін блокадалау (әсіресе өткен пешкаларды) және профилактика сияқты ұғымдар ерекшеленді. 1926 жылы Пауль Джоннерге қарсы ойыны (төмендегі атақты ойындарда көрсетілген) Нимзовичтің "алғашқыда шектеу, содан кейін блокада және соңында жою" тұжырымдамасының тамаша мысалы. Ол қара патшайымды бастапқы орнынан h7-ге маневр жасайды, f6-дағы атпен және h пешкасымен бірге ақтан кез келген шабуылдық қауіпті тоқтату үшін патша жағындағы блокаданың бөлігін құру үшін. Ол сондай-ақ епископтардың фианкеттолық дамуының жетекші өкілі болды. Ең бастысы, ол әр түрлі күрделі шахмат стратегиялары үшін әлі күнге дейін қолданылып жүрген терминологияны жасады. Басқалар осы идеяларды тәжірибеде қолданған, бірақ оларды тұңғыш рет жүйелі түрде тақырыптар лексиконы ретінде, кеңінен таксономиялық байқаулармен бірге ұсынған. Реймонд Киннің айтуынша, Нимзович "25 жылдан астам уақыт бойы әлемнің ең үздік гроссмейстерлерінің бірі болды және сол уақыт ішінде ол әлем чемпионы атағына талас білдірді. [Ол сондай-ақ] Штейництен кейінгі ең ұлы және терең шахмат ойшылы болды, ал оның "Блокада, Жүйем" және "Шахмат практикасы" еңбектері оның қазіргі заманғы шахматтың негізін қалаушылардың бірі ретінде беделін нығайтты". ГМ Роберт Бёрн оны "мүмкін, ойын тарихындағы ең жарқын теоретик және ұстаз" деп атады. ГМ Ян Хайн Доннер Нимзовичті "өзінің дұрыс екенін дәлелдей алмайтын және өз уақытында ақымақ деп саналған суретші" деп сипаттады. "Оны оның өлімінен соң ғана түсінетін болар". Көптеген шахмат ашылулары мен варианттары Нимзовичтің атымен аталады, ең танымалдары – Нимзо-үнді қорғанысы (1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4) және сирек қолданылатын Нимзович қорғанысы (1. e4 Nc6). Нимзовичтің өмірбаянын жазған ГМ Реймонд Кин және басқалар 1. Nf3, содан кейін 2. b3 жүрісін Нимзович-Ларсен шабуылы деп атайды. Кин осы ашылу туралы кітап жазды. Бұл ашылулардың барлығы Нимзовичтің орталықты пешкалармен емес, кескіндермен бақылау туралы идеяларын көрсетеді. Ол француз қорғанысындағы екі маңызды жүйенің дамуына да үлкен үлес қосты: Винавер варианты (кейбір жерлерде Нимзович варианты деп аталады; қимылдары 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Nc3 Bb4) және алға жылжу варианты (1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5). Ол сондай-ақ Сицилия қорғанысының екі озық вариантына бастама жасады: Нимзович варианты, 1. e4 c5 2. Nf3 Nf6, 3. e5 Nd5 (Алехин қорғанысына ұқсас) және 1. e4 c5 2. Nf3 Nc6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 d5?! (соңғысы бүгінде күмәнді деп есептеледі). Халықаралық шебер Джон Л. Уотсон 1. c4 Nf6 2. Nc3 e6 3. Nf3 Bb4 жүрісін "Нимзо-Ағылшын" деп атады, осы атауды өзінің "Шахмат ашылуларын меңгеру" кітабының 3-томында 11-тарауда қолданды.
Nimzowitsch is considered one of the most important players and writers in chess history. His works influenced numerous other players, including Savielly Tartakower, Milan Vidmar, Richard Réti, Akiba Rubinstein, Mikhail Botvinnik, Bent Larsen, Viktor Korchnoi and Tigran Petrosian, and his influence is still felt today. He wrote three books on chess strategy: Mein System (My System), 1925; Die Praxis meines Systems (The Practice of My System), 1929, commonly known as Chess Praxis; and Die Blockade (The Blockade), 1925, although much in this book is generally held to be a rehash of material already presented in Mein System. Mein System is considered to be one of the most influential chess books of all time. It sets out Nimzowitsch's most important ideas, while his second most influential work, Chess Praxis, elaborates upon these ideas, adds a few new ones, and has immense value as a stimulating collection of Nimzowitsch's own games accompanied by his idiosyncratic, hyperbolic commentary which is often as entertaining as instructive. Nimzowitsch's chess theories, when first propounded, flew in the face of widely held orthodoxies enunciated by the dominant theorist of the era, Siegbert Tarrasch, and his disciples. Tarrasch's rigid generalizations drew on the earlier work of Wilhelm Steinitz, and were upheld by Tarrasch's sharp tongue when dismissing the opinions of doubters. While the greatest players of the time, among them Alekhine, Emanuel Lasker and Capablanca, clearly did not allow their play to be hobbled by blind adherence to general concepts that the center had to be controlled by pawns, that development had to happen in support of this control, that rooks always belong on open files, that wing openings were unsound—core ideas of Tarrasch's chess philosophy as popularly understood—beginners were taught to think of these generalizations as unalterable principles. Nimzowitsch supplemented many of the earlier simplistic assumptions about chess strategy by enunciating in his turn a further number of general concepts of defensive play aimed at achieving one's own goals by preventing realization of the opponent's plans. Notable in his "system" were concepts such as overprotection of pieces and pawns under attack, control of the center by pieces instead of pawns, blockading of opposing pieces (notably the passed pawns) and prophylaxis. His aforementioned game versus Paul Johner in 1926 (listed in the notable games below) is a great example of Nimzowitsch's concept of 'first restrain, then blockade and finally destroy'. He manoeuvres the black queen from its starting point to h7 to form a part of king side blockade along with the knight on f6 and h pawn to stop any attacking threats from White. He was also a leading exponent of the fianchetto development of bishops. Perhaps most importantly, he formulated the terminology still in use for various complex chess strategies. Others had used these ideas in practice, but he was the first to present them systematically as a lexicon of themes accompanied by extensive taxonomical observations. Raymond Keene writes that Nimzowitsch "was one of the world's leading grandmasters for a period extending over a quarter of a century, and for some of that time he was the obvious challenger for the world championship. [He was also] a great and profound chess thinker second only to Steinitz, and his works – Die Blockade, My System and Chess Praxis – established his reputation as one of the father figures of modern chess." GM Robert Byrne called him "perhaps the most brilliant theoretician and teacher in the history of the game." GM Jan Hein Donner called Nimzowitsch "a man who was too much of an artist to be able to prove he was right and who was regarded as something of a madman in his time. He would be understood only long after his death." Many chess openings and variations are named after Nimzowitsch, the most famous being the Nimzo Indian Defence (1. d4 Nf6 2. c4 e6 3. Nc3 Bb4) and the less often played Nimzowitsch Defence (1. e4 Nc6). Nimzowitsch biographer GM Raymond Keene and others have referred to 1. Nf3 followed by 2. b3 as the Nimzowitsch–Larsen Attack. Keene wrote a book about the opening with that title. These openings all exemplify Nimzowitsch's ideas about controlling the center with pieces instead of pawns. He was also vital in the development of two important systems in the French Defence, the Winawer Variation (in some places called the Nimzowitsch Variation; its moves are 1. e4 e6 2. d4 d5 3. Nc3 Bb4) and the Advance Variation (1. e4 e6 2. d4 d5 3. e5). He also pioneered two provocative variations of the Sicilian Defence: the Nimzowitsch Variation, 1. e4 c5 2. Nf3 Nf6, which invites 3. e5 Nd5 (similar to Alekhine's Defence) and 1. e4 c5 2. Nf3 Nc6 3. d4 cxd4 4. Nxd4 d5?! (the latter regarded as dubious today). International Master John L. Watson has dubbed the line 1. c4 Nf6 2. Nc3 e6 3. Nf3 Bb4 the "Nimzo English", employing this designation in Chapter 11 of his book Mastering the Chess Openings, Volume 3.
Тұлға
Нимзович туралы көптеген қызықты анекдоттар бар, кейбіреулері басқаларына қарағанда жағымсыз. Ханс Кмох пен Фред Райнфельдтің 1950 жылғы ақпандағы "Шахмат шолу" журналының 55-бетіндегі "Әдеттен тыс жеңіліс" атты мақаласында Нимзовичтің мысалы келтіріледі. Бірде ол Берлиндегі турнирде Сэмишке жеңіліп, бірінші жүлденің иегері болмай қалды. Ойынды ұтырып жатқаны анық болғанда, Нимзович үстелге тұрып, «Мен осы ақымаққа жеңіліп қалуым керек!» деп айғайлады. Нимзович қарсыластарының темекі шегуіне ашуланып отырған. Көпке тараған, бірақ, мүмкін, шындығына келмейтін әңгіме бойынша, бірде қарсылас үстелге жалмаған сигараны қойғанда, ол турнир төрешілеріне: «Ол темекі шегумен қорқытып отыр, ал сіз, тәжірибелі ойыншы ретінде, қорқытудың іске асырудан күштірек екенін білесіз» деп шағымданған. Нимзовичтің Таррашпен «дұрыс» шахматтың қандай идеялардан тұратыны туралы ұзақ және біршама қатал догматикалық пікір таластары болды. Нимзовичтің мақтандығы мен артық қорғау идеяларына деген сенімі Ханс Кмохты 1928 жылғы ақпанда «Wiener Schachzeitung» газетінде оның пародиясын жазуға итермеледі. Бұл «Системссон» деп аталатын ойдан шығарылған ойыншыға қарсы өткізілген ойыннан тұрады, оны Нимзовичтің өзі ойнаған және түсіндірген. Түсіндірмелер артық қорғау идеясын шамадан тыс көтеріп көрсетеді, сонымен қатар осы керемет идеяның нағыз гениалды екенін мәлімдейді. Шындығында Кмох Нимзовичтің жақын адамы болған, ал Нимзович оның бұл әрекетінен ләззат алған. Кмох Нимзовичпен бірге өткізген тоғыз жыл туралы мақала да жазды: Ол Копенгагендегі Биспебьерг зиратында жерленген.
There are many entertaining anecdotes regarding Nimzowitsch—some less savory than others. An article by Hans Kmoch and Fred Reinfeld entitled "Unconventional Surrender" on page 55 of the February 1950 Chess Review tells of the " example of Nimzowitsch, who once missed first prize in a tournament in Berlin by losing to Sämisch, and when it became clear he was going to lose the game, Nimzowitsch stood up on the table and shouted, 'Gegen diesen Idioten muss ich verlieren!' ('I must lose to this idiot!')". Nimzowitsch was annoyed by his opponents' smoking. A popular, but probably apocryphal, story is that once when an opponent laid an unlit cigar on the table, he complained to the tournament arbiters, "He is threatening to smoke, and as an old player you must know that the threat is stronger than the execution." Nimzowitsch had lengthy and somewhat bitter dogmatic conflicts with Tarrasch over whose ideas constituted 'proper' chess. Nimzowitsch's vanity and faith in his ideas of overprotection provoked Hans Kmoch to write a parody about him in February 1928 in the Wiener Schachzeitung. This consisted of a mock game against the fictional player "Systemsson", supposedly played and annotated by Nimzowitsch himself. The annotations gleefully exaggerate the idea of overprotection, as well as asserting the true genius of the wondrous idea. Kmoch was in fact a great admirer of Nimzowitsch, and Nimzowitsch was amused at the effort. Kmoch also wrote an article about his nine years with Nimzowitsch: He is buried in Bispebjerg Cemetery in Copenhagen.