СуAquarius шоқжұлдызындағы тұмандық: "Құдайдың көзі" немесе "Сауронның көзі"

Кіріспе

Аквариус шоқжұлдызындағы планеталық тұмандық – әртүрлі, бірақ ұқсас аталатын тұмандық.

Планеталық тұмандық
| атауы = Геликс тұмандығы, NGC 7293
| түрі = Планеталық
| сурет = Файл: NGC7293 (2004).jpg
| суреттің сипаттамасы = Хаббл ғарыш телескопы арқылы бірнеше көрінетін сүзгілерден өткен NGC 7293.
| авторлық құқығы =
| эпоха = J2000
| тік координатасы =
| ендік координатасы = Gaia миссиясы өлшегендей, қашықтығы 655±13 жарық жылы. Ол Мысық көзі тұмандығы мен Сақина тұмандығына ұқсас, олардың мөлшері, жасы және физикалық қасиеттері Дүмбел тұмандығына ұқсас, тек салыстырмалы жақындығымен және экваторлық бұрыштан көрінуімен ғана ерекшеленеді. Геликс тұмандығы кейде халық мәдениетінде "Құдайдың көзі" және "Сауронның көзі" деп аталады.

Жалпы ақпарат

Геликс тұмандылығы – эволюциясының соңына қарай сыртқы қабаттарын тастаған орташа және төмен массалы жұлдыздан пайда болған планеталық тұмандылықтың мысалы. Жерден қарағанда, жұлдыздың айналасындағы кеңістіктегі газдар спираль тәрізді құрылымға ұқсайды. Планеталық тұмандылықтың орталық жұлдызы (CS) деп аталатын қалған жұлдыздық ядро ақ жұлдызға айналуға тиіс. Орталық жұлдыздың сәулеленуі соншалықты күшті, ол бұрын шығарылған газдарды жарқыратып, флуоресценция тудырады. Тұмандық Суқұйғыш шоқжұлдызында орналасқан және шамамен 650 жарық жылы қашықтықта, 0,8 парсек (2,5 жарық жылы) көлемді алып жатыр. Оның жасы, 31 км/с өлшенген кеңею жылдамдығы мен көлемінің арақатынасына сүйене отырып, 10600 жылға бағаланады. Геликс тұмандылығы экваторлық жазықтықтағы толыққан дискке қарай тығыздық концентрациясы жоғары, біздің көзқарасымыздан 21°-37° бұрышпен еңкейген сопақтау эллипсоид пішіндес болады деп есептеледі. Ішкі дискінің диаметрі 8×19 аркмин (0,52 пк), сыртқы торының диаметрі 12×22 аркмин (0,77 пк), ал ең сыртқы сақинаның диаметрі шамамен 25 аркмин (1,76 пк) құрайды. Сыртқы сақинаның бір жағы қоршаған жұлдызаралық ортамен соқтығысқандықтан жалпақталған сияқты көрінеді. Бүкіл планеталық тұмандылық құрылымының кеңеюі соңғы 6560 жылда, ал ішкі диск үшін – 12100 жылда болған деп саналады. Оның негізгі сақинасында тұмандылықтың түйіндері бар, олар бірнеше жақын планеталық тұмандылықтарда, әсіресе Сақиналы тұмандылық және Дүмбел тұмандылығы сияқты молекулалық қабықшасы барларда анықталған. Бұл түйіндер радиалды симметриялы (CS-қа қатысты) және "кометалық" деп сипатталады, олардың әрқайсысы бейтарап молекулалық газдың ядросымен орталастырылған, орталық жұлдызға қарай жарқын жергілікті фотоиондану фронттары немесе құйрықтары бар, ал одан алыстаған құйрықтары созылып жатыр. Барлық құйрықтар Планеталық тұмандық ядросынан (ПНН) радиалды бағытта шығып кетеді. Құйрықтарын есептемегенде, әрбір түйіннің көлемі шамамен Күн жүйесінің көлеміне тең, ал әрбір құйрықты түйін CS-тан келетін Lyc фотондарының әсерінен оптикалық тұрғыдан тығыз. Геликс тұмандылығында шамамен 40 000 кометалық түйін бар. Бұл түйіндер Рейли-Тейлордың тұрақсыздығының нәтижесі болуы мүмкін. Төмен тығыздықты, жоғары кеңею жылдамдығын иондалған ішкі тұмандық, тығыз, баяу кеңейіп, негізінен бейтарап материалды жылдамдатып жатыр, ол жұлдыз асимптотикалық алып тармағында болған кезде ертерек төгілген. Геликс тұмандылығындағы қоздыру температурасы әртүрлі. Ротациялық тербеліс температурасы тұмандықтың ішкі аймағында орналасқан кометалық түйінде 1800 К-тан бастап, CS-тан шамамен 2,5' (аркмин) қашықтықта, ал сыртқы аймақта 5,6' қашықтықта шамамен 900 К-қа дейін жетеді.

The Helix Nebula is an example of a planetary nebula, formed by an intermediate to low mass star, which sheds its outer layers near the end of its evolution. Gases from the star in the surrounding space appear, from Earth's perspective, a helix structure. The remnant central stellar core, known as the central star (CS) of the planetary nebula, is destined to become a white dwarf star. The observed glow of the central star is so energetic that it causes the previously expelled gases to brightly fluoresce. The nebula is in the constellation of Aquarius, and lies about 650 light years away, spanning about 0.8 parsecs (2.5 light years). Its age is estimated to be 10600 years, based on the ratio of its size to its measured expansion rate of 31 km·s−1.]] The Helix Nebula is thought to be shaped like a prolate spheroid with strong density concentrations toward the filled disk along the equatorial plane, whose major axis is inclined about 21° to 37° from our vantage point. The size of the inner disk is 8×19 arcmin in diameter (0.52 pc); the outer torus is 12×22 arcmin in diameter (0.77 pc); and the outer most ring is about 25 arcmin in diameter (1.76 pc). The outer most ring appears flattened on one side due to it colliding with the ambient interstellar medium. Expansion of the whole planetary nebula structure is estimated to have occurred in the last 6,560 years, and 12,100 years for the inner disk. Its main ring contains knots of nebulosity, which have now been detected in several nearby planetary nebulae, especially those with a molecular envelope like the Ring nebula and the Dumbbell Nebula. These knots are radially symmetric (from the CS) and are described as "cometary", each centered on a core of neutral molecular gas and containing bright local photoionization fronts or cusps towards the central star and tails away from it. All tails extend away from the Planetary Nebula Nucleus (PNN) in a radial direction. Excluding the tails, each knot is approximately the size of the Solar System, while each of the cusp knots are optically thick due to Lyc photons from the CS. There are about 40,000 cometary knots in the Helix Nebula. The knots are probably the result of Rayleigh Taylor instability. The low density, high expansion velocity ionized inner nebula is accelerating the denser, slowly expanding, largely neutral material which had been shed earlier when the star was on the Asymptotic Giant Branch. The excitation temperature varies across the Helix nebula. The rotational vibrational temperature ranges from 1800 K in a cometary knot located in the inner region of the nebula are about 2.5'(arcmin) from the CS, and is calculated at about 900 K in the outer region at the distance of 5.6'.