Кіріспе

Үлкен аю шоқжұлдызындағы Мессье 82 (сонымен қатар NGC 3034, Сигарет галактикасы немесе M82 деп те аталады) – Үлкен аю шоқжұлдызында шамамен 12 миллион жарық жылы қашықтықта орналасқан жұлдызды галактика. Ол M81 тобының екінші ірі мүшесі болып табылады. 2014 жылдың 21 қаңтарында осы галактикада SN 2014J, Ia типіндегі супернова ашылды. 2014 жылы M82 галактикасын зерттеу барысында ғалымдар M82 X 2 деп аталатын, қазірге дейін белгілі ең жарқын пульсарды тапты. 2023 жылдың қарашасында M82 галактикасында гамма-сәулелердің жарлымы байқалды, ол магнит тарының нәтижесінде болған деп анықталды. Бұл Галактикадан тыс жерде тіркелген алғашқы осындай құбылыс (және барлығында төртінші құбылыс).

Ашылу

M82, M81-мен бірге, 1774 жылы Иоганн Элерт Боде ашқан; ол оны "тұманды дақ" деп сипаттады, бұл дақ екіншісінен шамамен 3/4 градусқа қашықтықта, "өте әлсіз және созылған пішінді" болды. 1779 жылы Пьер Мешейн екі нысанды да тәуелсіз түрде қайта ашты және оларды Шарль Мессьенің каталогына қосылған Шарль Мессьеге хабарлады.

Құрылымы

M82 галактикасы бұрын ретсіз галактика деп есептелген. Алайда, 2005 жылы M82 галактикасының жақын инфрақызыл (NIR) суреттерінде екі симметриялық спиральді қолдар табылды. Бұл қолдар NIR суреттерінен осьтік симметриялы экспоненциалды дискіні алып тастау арқылы анықталды. Қолдар NIR суреттерінде байқалғанмен, олар дискіден көк түсті. Бұл қолдар M82-нің жоғары дискілік беттік жарықтығы және галактиканың шамамен 80° бұрышпен қарауы себепті бұрын байқалмаған.

Жұлдыз жарығы аймағы

2005 жылы Хаббл ғарыш телескопы жұлдыз жарылысының ядросында 197 жас, массивті шоғырларды ашты. М82 ядросындағы белсенді жұлдыз жарылысы аймағы 500 пк диаметрге созылады. Бұл аймақта көрінетін толқын ұзындығында төрт жоғары беттік жарқыраулы аймақ немесе ірімдер (А, С, D және Е деп белгіленген) байқалады. М82, көптеген галактикалар сияқты, өз ортасында супермассивті қара тесікке ие.

Беймәлім нысан

2010 жылдың сәуір айында Ұлыбританиядағы Манчестер университетінің Жодрелл Банкі обсерваториясындағы радиоастрономдар M82 галактикасында радио толқындарды таратуды бастаған, және оның шығаруы бұрын ғаламшарында көрілмеген нысанды байқады. Бұл нысанның табиғаты туралы бірнеше теориялар бар, бірақ қазіргі кезде ешбір теория толыққанды байқалған деректермен сәйкес келмейді. Дегенмен, барлық белгілі микроквазарлар көп мөлшерде рентген сәулелерін шығарады, ал осы нысанның рентген сәулелерінің қарқыны өлшеу шегінен төмен. Көрінетін жарықтан асып түсетін қозғалыс, массивті қара тесіктердегі релятивистік ағындармен сәйкес келеді және оның өзі жарық жылдамдығынан жоғары жылдамдықпен қозғалатынын көрсетпейді. Жерден арақашықтығындағы айырмашылықты ескермесек, M81 және M82 галактикаларының орталықтары шамамен 130 000 жарық жылымен бөлінген. Ал нақты арақашықтық 300 жарық жылын құрайды.

Суперновалар

Жұлдыздар жарылысы галактикасы ретінде Месиер 82 жас, массивті жұлдыздардың күйреуінен туындайтын жиі суперноваларға бейім. Бірінші (дегенмен, жалған) супернова үміткері SN 1986D болды, бастапқыда галактика ішіндегі супернова деп есептелді, бірақ кейін ол өзгермелі, қысқа толқынды инфрақызыл көз екені анықталды. Галактикада тіркелген алғашқы расталған супернова SN 2004am болды, ол 2004 жылдың наурыз айында, 2003 жылдың қарашасында Lick Observatory Supernova Search жүргізген түсірімдерден табылды. Кейіннен ол II типтегі супернова екені анықталды. 2008 жылы галактикада SN 2008iz деп белгіленген радио толқынындағы уақытша құбылыс (транзиент) тіркелді, және ол көрінетін жарықта шаң мен газ бұлттарының кедергісінен радио толқынында ғана байқалатын супернова болуы мүмкін деп болжалды. 2009 жылы да осындай радио толқынындағы уақытша құбылыс хабарланды, бірақ ресми атау алған жоқ және расталмады.