Кіріспе

Үлкен аю шоқжұлдызындағы спиральді галактика (супермассивті қара тесік), Месиер 81 кәсіби астрономдар тарапынан жан-жақты зерттелді. Галактиканың үлкен мөлшері және салыстырмалы түрде жоғары жарықтығы оны әуесқой астрономдар үшін танымал нысанаға айналдырады. 2022 жылдың ақпан айының соңында астрономдар M81 қайталанатын жылдам радио импульсы FRB 20200120E көзі болуы мүмкін екенін хабарлады. Сондықтан оны кейде "Бод галактикасы" деп атайды. 1779 жылы Пьер Меше мен Шарль Мессье Бодтың нысанын қайта анықтады, осылайша оны Мессье каталогына енгізді. Оның қашықтығына байланысты көрінетін шамасы жақсы түнгі аспанға мұқтаж, және Жер бетінен оңтүстік шегінде, шамамен 20-шы оңтүстік параллельде өте қысқа ғана уақытқа және өте төменге көтеріледі. Месие 81 және Месие 82 бинокль мен кішкентай телескоптарды пайдалануға өте ыңғайлы болып саналады. Галактикадағы құрылымдарды ажырату үшін 100 мм немесе одан да үлкен апертурасы бар телескоптар қажет. Жасыл түстер 8 мкм сәулеленуді көрсетеді, ол негізінен жұлдызаралық ортадағы полициклдік ароматты көмірсутектерден пайда болады. Галактиканы көруге ең қолайлы уақыт – сәуір айы.

Жұлдыздар аралық шаң

Инфрақызыл толқын ұзындықтарындағы сәулеленудің көп бөлігі жұлдызаралық шаңнан шығады. Бұл жұлдызаралық шаң негізінен галактиканың спиральді қолдарында табылады және оның жұлдыз пайда болу аймақтарымен байланысты екені көрсетілген. 2022 жылдың ақпан айының соңында астрономдар M81 галактикасы FRB 20200120E – қайталамалы жылдам радио импульсінің көзі болуы мүмкін екенін хабарлады.

Суперновалар

Мессье 81 галактикасында тек бір ғана супернова анықталды. SN 1993J деп аталған супернова 1993 жылдың 28 наурызында Испанияда Ф. Гарсия тарапынан ашылды. Сол кезде бұл 20-шы ғасырда байқалған екінші ең жарық супернова болды, оның ең жоғарғы шамасы 10,7 шамасына жетті. Супернованың спектрлік ерекшеліктері уақыт өте келе өзгерді. Бастапқыда ол II типті суперноваға (супергигант жұлдыздың жарылысынан пайда болатын супернова) ұқсады, күшті сутегі спектральдық сызықтарын шығарып тұрды, бірақ кейін сутегі сызықтары әлсіреп, күшті гелий спектральдық сызықтары пайда болды, бұл супернованы Ib типіне жақындатты. Сонымен қатар, SN 1993J суперновасының уақыт өте келе жарықтылығының өзгеруі басқа II типтегі суперноваларда байқалған өзгерістерден өзгеше болды, бірақ Ib типтегі суперноваларда байқалған өзгерістерге ұқсас еді. Осылайша, бұл супернова IIb типіне жатқызылды, ол II және Ib типтерінің арасындағы көшкінші сынып. Ерекше супернованы модельдеудегі белгісіздіктерге қарамастан, ол Мессье 81 галактикасына дейінгі 8,5 ± 1,3 Млй (2,6 ± 0,4 Мпк) қашықтықты шамалау үшін де пайдаланылды.

Қоршаған орта

Messier 81 - Үлкен аю шоқжұлдызындағы 34 галактикадан тұратын M81 тобындағы ең ірі галактика. Жерден шамамен 11,7 млн жарық жылы (3,6 Мпк) қашықтықта орналасқан бұл топ пен Құс жолы галактикасын қамтитын Жергілікті топ, үш галактикадан сутегі газын жойып, топ ішінде жіп тәрізді газды құрылымдарды қалыптастырды. Хаббл ғарыш телескопын қолданып классикалық цефеидтерді анықтау және олардың периодын Хенриетта Свон Ливитт ашқан период-жарық қатынасын пайдаланып өлшеу арқылы, қашықтық 3,63 ± 0,34 мегапарсек (11,8 ± 1,1 миллион жарық жылы) екені анықталды.