Процион жұлдызы: аспанның жарқыраған нұры мен мифологиясы

Кіріспе

Кіші Іт шоқжұлдызындағы жұлдыз Кіші Іт шоқжұлдызындағы ең жарқын жұлдыз және көбінесе түнгі аспандағы ең жарық сегізінші жұлдыз болып табылады, оның шартты шамасы 0,34-ке тең. 1999 және 2000 жылдардағы NASA Wide Field Infrared Explorer (WIRE) спутнигінен алынған фотометриялық өлшеулер грануляцияны (жұлдыздың бетіне жақын конвекцияны) және күнге ұқсас тербелістерді көрсетті.

Прокён B

Сириус B сияқты, Процион B – ақ ергежұлдыз, ол астрометриялық деректерден байқалғанға дейін көп бұрын болжамдалған. Оның бар екендігін 1844 жылы неміс астрономы Фридрих Бессель жорықтаған, ал оның отандасы Артур Ауверс 1862 жылы диссертациясының бөлігі ретінде орбиталық элементтерін есептеп шығарған, бұл жұлдыздардың атауларын тізімдеу және стандарттау мақсатында жасалған. WGSN-нің 2016 жылғы шілдедегі алғашқы бюллетенінде WGSN бекіткен атаулардың алғашқы екі партиясының тізімі болған, соның ішінде α Canis Minoris A жұлдызы үшін Процион аты берілген. Екі иттің жұлдызы ең көне әдебиеттерде кездеседі және оларды вавилондықтар мен египеттіктер құрметтеген. Вавилон мифологиясында Процион Нангар (Ағаш шебер) деп белгіленген, ол Мардуктың бір қыры, аспан күмбезін салуға және ұйымдастыруға қатысқан. Македония фольклорындағы шоқжұлдыздар шаруашылық заттары мен жануарларды бейнелейді, бұл олардың ауылдық өмірін көрсетеді. Олар үшін Процион мен Сириус – «қасқырлар» Волки, олар Орионның айналасында ашыққан күйде айналып жүреді, ол жұмыр жерді өріп, оған өгіздерді жегіп жүрген шаруаның суретін бейнелейді. Сирек кездесетін атаулар – Проционның латынша аудармасы Антеканис, сондай-ақ араб тілінен алынған Әл-Шира және Эльгомайса. Англия мен Батыс Еуропаның ортағасырлық астролабында осы атаудың бір түрі – Алгомейза/Алгомейза қолданылған. Әл-Шира – «сириялық белгі» (басқа белгі – Сириус; «Сирия» атауы Сириуске шағылысқандағы солтүстік орналасуын көрсетеді), ал Эльгомайса – «көзі нашар (әйел)» деген сөзден шыққан. (Гомейсаны қараңыз.) Қытай тілінде 南河 (Nán Hé) – «Оңтүстік өзен» дегенді білдіреді, ол Процион, ε Canis Minoris және β Canis Minoris жұлдыздарынан тұратын жұлдыздар шоғыры. Сондықтан Проционның өзі 南河三 (Nán Hé sān, Оңтүстік өзеннің үшінші жұлдызы) деп аталады. Ол – Вермильон құсының бір бөлігі. Гавайліктер Проционды теңізде жүзуге көмектесетін Ке ка о Макалии («Макалиидің қайығын құтқарушысы») жұлдыздар шоғырының бір бөлігі деп санайды. Гавай тілінде бұл жұлдыз Пуана («гүл») деп аталады, бұл Маори тілінен алынған Пуангахори атының негізінде жаңа гавай аты. Бұл жұлдыздар шоғыры (Ке ка о Макалии) Плеядалар (Макалии), Аурига, Орион, Капелла, Сириус, Кастор және Поллукспен бірге құралады. Таити аңыздарында Процион – аспанды тіреп тұрған тіректерінің бірі, ол Ана тахуа вахине о тоа те манава («батыл жүректі дін қызметкері жұлдызы») деп аталады, бұл сөзді айту үшін тірек. Маори астрономдары бұл жұлдызды Пуангахори («Жалған Пуанга») деп атайды, ол оның жұбы Пуанга немесе Пуанга руа («Гүл шоғыры») екенін көрсетеді, бұл Маори мәдениеті мен күнтізбесі үшін маңызды жұлдыз, ол батыс атымен Ригель деп белгілі. Процион Бразилияның туында бейнеленген, ол Амазонас штатын символдайды. Инуиттерге Сикулиарсиуиттук деп белгілі болған Процион олардың астрономиясы мен мифологиясында маңызды рөл атқарған. Оның аты «жаңа пайда болған теңіз мұзына ешқашан бармайтын адам» дегенді білдіреді, ол ауылының аңшыларынан тамақ ұрлаған, мұзда аң аулауға тым семіз болған адамды көрсетеді. Оны теңіз мұзына баруға көндірген басқа аңшылар өлтірді. Процион осылай аталуына себебі, Арктика қысында көтерілгенде әдетте қызыл (кейде сәл жасыл) түспен көрінеді, ал бұл қызыл түс Сикулиарсиуиттуктың қанымен байланысты болды.

Like Sirius B, Procyon B is a white dwarf that was inferred from astrometric data long before it was observed. Its existence had been postulated by German astronomer Friedrich Bessel as early as 1844, and, although its orbital elements had been calculated by his countryman Arthur Auwers in 1862 as part of his thesis, to catalog and standardize proper names for stars. The WGSN's first bulletin of July 2016 included a table of the first two batches of names approved by the WGSN; which included Procyon for the star α Canis Minoris A. The two dog stars are referred to in the most ancient literature and were venerated by the Babylonians and the Egyptians, In Babylonian mythology, Procyon was known as Nangar (the Carpenter), an aspect of Marduk, involved in constructing and organizing the celestial sky. The constellations in Macedonian folklore represented agricultural items and animals, reflecting their village way of life. To them, Procyon and Sirius were Volci "the wolves", circling hungrily around Orion which depicted a plough with oxen. Rarer names are the Latin translation of Procyon, Antecanis, and the Arabic derived names Al Shira and Elgomaisa. Medieval astrolabes of England and Western Europe used a variant of this, Algomeiza/Algomeyza. Al Shira derives from الشعرى الشامية , "the Syrian sign" (the other sign being Sirius; "Syria" is supposedly a reference to its northern location relative to Sirius); Elgomaisa derives from الغميصاء "the bleary eyed (woman)", in contrast to العبور "the teary eyed (woman)", which is Sirius. (See Gomeisa.) In Chinese, 南河 (Nán Hé), meaning South River, refers to an asterism consisting of Procyon, ε Canis Minoris and β Canis Minoris. Consequently, Procyon itself is known as 南河三 (Nán Hé sān, the Third Star of South River). It is part of the Vermilion Bird. The Hawaiians see Procyon as part of an asterism Ke ka o Makali'i ("the canoe bailer of Makali'i") that helps them navigate at sea. In Hawaiian language, this star is called Puana ("blossom"), which is a new Hawaiian name based on the Māori name Puangahori. It forms this asterism (Ke ka o Makali'i) with the Pleiades (Makali'i), Auriga, Orion, Capella, Sirius, Castor and Pollux. In Tahitian lore, Procyon was one of the pillars propping up the sky, known as Anâ tahu'a vahine o toa te manava ("star the priestess of brave heart"), the pillar for elocution. Māori astronomers know the star as Puangahori ("False Puanga") which distinguishes it from its pair Puanga or Puanga rua ("Blossom cluster") which refers to a star of great importance to Māori culture and calendar, known by its western name Rigel. Procyon appears on the flag of Brazil, symbolizing the state of Amazonas. Known as Sikuliarsiujuittuq to the Inuit, Procyon was quite significant in their astronomy and mythology. Its eponymous name means "the one who never goes onto the newly formed sea ice", and refers to a man who stole food from his village's hunters because he was too obese to hunt on ice. He was killed by the other hunters who convinced him to go on the sea ice. Procyon received this designation because it typically appears red (though sometimes slightly greenish) as it rises during the Arctic winter; this red color was associated with Sikuliarsiujuittuq's bloody end.

Осы жүйеден көрініс

Егер Сол осы жұлдыздық жүйеден байқалатын болса, ол Аққу шоқжұлдызында 2,55 магнитудалы жұлдыз ретінде көрінер еді, оның оң көтерілуі мен ендігі координаттары дәл қарама-қарсы болар еді. Ол біздің аспанымыздағы β Scorpii сияқты жарқырар еді. Кіші Іт шоқжұлдызы әрине ең жарқын жұлдызынан айырылар еді. Прокьонның ең жақын көрші жұлдызы – Люйтен жұлдызы, шамамен алыс жерде орналасқан.