Кіріспе

1991 жылғы Pearl Jam-нің "Ten" студиялық альбомы – американдық рок-топ Pearl Jam-нің 1991 жылдың 27 тамызында Epic Records лейблы арқылы шыққан тұңғыш студиялық альбомы. 1990 жылы Mother Love Bone тобы тарағаннан кейін, бас гитарист Джефф Амент және гитарист Стоун Госсард жаңа гитарист Майк МакКредимен репетицияларын бастады. Топ Матт Кэмеронның барабанда орындауын қамтыған бес әндік аспаптық демо-таспа жазды. Демоның көшірмелері ақырында барабаншы Дейв Крузенге және вокалист Эдди Веддерге берілді, екеуі де Сиэтлде топқа қатысуға шақырылды. "Ten" альбомындағы көптеген әндер аспаптық джемдер немесе Веддер сөздерін жазған Mother Love Bone әндерінің өңделген нұсқалары болды. Гранж альбомы ретінде кең танылғанына қарамастан, "Ten" заманауи гранж альбомдарына қарағанда классикалық рок әсерін күштірек көрсетеді. AllMusic журналына берген шолуында Стив Хьюи топтың "күрделі өңделген гитаралық текстуралары мен кең гармониялық қоры Джими Хендрикс пен Led Zeppelin еске салады" деп мәлімдеді және альбомды "гимнистикалық" және "жылы, бай дыбысты" деп сипаттады. Хьюи сондай-ақ Веддердің вокалының "ерекше тембрі" және "орындаудың құлшыныспен берілгендігі" үшін жоғары баға берді. Кейіннен бірнеше басылымдар бұл альбомды барлық уақыттағы ең ұлы альбомдардың бірі деп атады. 2013 жылдың ақпанына дейін АҚШ-та 13 миллион дана сатылды, бұл Nielsen SoundScan дәуіріндегі 22-ші рекордты көрсеткіш болды және Америка дыбыс жазу индустриясы қауымдастығы (RIAA) тарапынан 13 есе платиналық сертификат алды. "Ten" Pearl Jam-нің ең коммерциялық табысқа жеткен альбомы болып табылады.

Өмірбаян

Гитарист Стоун Госсард пен бассист Джефф Амент Green River тобында бірге ойнаған. 1987 жылы Green River тобы тарағаннан кейін, Амент пен Госсард 1980 жылдардың аяғында Mother Love Bone тобында бірге ойнады. Mother Love Bone тобының мансабы әнші Эндрю Вудтың 1990 жылы, топтың Apple атты тұңғыш альбомы шығар алдында, есірткіге тәуелділіктен қайтыс болуымен қысқарып қалды. Госсард пен Амент қатты күйзеліске ұшырап, қайтадан бірге ойнауға келісуіне бірнеше ай уақыт кетті. Госсард содан кейін бұрынғыдан да қатал материалдарды жаза бастады. Бірнеше айдан кейін Госсард Сиэтлдік гитарист Майк МакКредимен бірге жаттығуға кірісті, оның Shadow тобы тарап кеткен еді; МакКреди өз кезегінде Госсардты Аментпен қайта байланысуға ынталандырды. Үшеуі Soundgarden барабаншысы Мэтт Кэмеронмен және Shadow-тың бұрынғы барабаншысы Крис Фрильмен бірнеше инструменталды демо жазбаларын жазу үшін студияға жеке сессияларға барды. "Dollar Short", "Agytian Crave", "Footsteps", "Richard's E" және "E Ballad" атты беске ән "Stone Gossard Demos '91" деп аталатын таспаға жиналып, үшеу үшін әнші мен барабаншы табу ниетімен таратылды. Амент: "Біз әлі де нағыз топ болудан алыс екенімізді білдік". Ten альбомының жаздыру жұмыстары 1991 жылдың мамырында аяқталды. Крузен сессиялар аяқталғаннан кейін топтан шығып, өзін емдеу орталығына жатты. Маусым айында топ Англияда Тим Палмерге қосылып, микстеу жұмыстарын жүргізді. Палмер альбомды Доркингтегі Ридж Фарм студиясында микстейтін болды, ол Палмердің сөзіне сүйенсек, "Лос-Анджелес немесе Нью-Йорк студиясынан ең алыс орналасқан ферма" еді. 2006 жылы Веддер: "Мен алғашқы жазбаларды тыңдай аламын, бірақ бірінші жазбаны тек дыбысы үшін тыңдаймын. Ол бір жағынан араласқан, екінші жағынан өндірілген сияқты еді". Guitar World журналының мәліметінше, Майк МакКредидің Stevie Ray Vaughan-ға деген құмарлығы Strats гитараларын қайтадан сәнге енгізді. Гитарист Black және Even Flow әндерінде ойнағанын SRV-нің "көшірмесі" деп сипаттады. Екі гитарист те лас дыбыстар үшін Marshall JCM800-ді, ал таза дыбыстар үшін Fender-ді пайдаланды.

Музыка және әндер

Ten - гранж, альтернативті рок және хард-рок альбомдары. Веддердің "Ten" әнінің мәтіндері депрессия, өзіне-өзі қол салу, жалғыздық және кісі өлтіру сияқты тақырыптарды қамтиды. Альбом сонымен қатар баспанасыздық ("Even Flow") және психиатриялық ауруханалардың қолданылуы ("Why Go") сияқты әлеуметтік мәселелерге де тоқталады. "Jeremy" әні мен оған қоса берілген видео нағыз оқиғаға негізделген, онда орта мектеп оқушысы сыныптастарының алдында өзін атты. Көптеген тыңдаушылар "Alive" әнін оның көтеріңкі аспаптары мен хорының арқасында шабыттандыратын гимн ретінде түсіндірді. Веддер кейіннен әннің жартылай автобиографиялық оқиға екенін айтты: ұлы әкесінің шын әкесі екенін (нағыз әкесі бұрын қайтыс болған) біледі, ал анасының қайғысы оны биологиялық әкесіне өте ұқсайтын ұлын жыныстық қатынасқа итермелейді. (үшінші ән, "Footsteps", "Jeremy" синглінің B жағы ретінде шықты). Веддер мәтіннің әкесі қайтыс болған ("Alive") жас адамның оқиғасын баяндайтынын түсіндірді, бұл оны ("Once") кісі өлтіруге итермелейді, содан кейін тұтқындалып, өлім жазасына кесіледі ("Footsteps"). Кейінірек Веддердің мәтіндері 17 жасында өзінің әкесі деп ойлаған адамның шын әкесі емес екенін және нағыз әкесінің бұрын қайтыс болғанын білгенде ұзақ уақыт бойы жүрегіне ауыр тигенінен шабыдаланғаны белгілі болды. "Ten" альбомында "Master/Slave" деп аталатын екі бөліктен тұратын трек бар, ол альбомды ашады және жабады. Бірінші бөлігі "Once" басталғанға дейін альбомды бастайды, ал екінші бөлігі "Release" басталғаннан кейін альбомды аяқтайды. Ол альбомның соңғы трегі "Release" аяқталғаннан кейін шамамен он секундтан кейін жасырылған трек ретінде басталады, бірақ екеуі де CD-де бір трек ретінде саналады. Ән толығымен инструменталды (Веддердің кездейсоқ түсініксіз сөздерін қоспағанда), әннің негізгі бөлігін құрайтын басым fretless бас желісімен (Амент 1994 жылғы Bass Player журналына берген сұхбатында бұл туралы "Менің (fretless бас аспапшысы) Мик Карнға жасаған құрметім" деді), сонымен қатар кейбір гитара мен барабандардан шыққандай сезілетін дыбыстар бар. Продюсер Рик Парашар 2002 жылы былай деді: "Есімде, Джеффтің бас желісі болған, мен бас желісін естідім, содан кейін біз басқару бөлмесінде бірлесіп жұмыс істей бастадық, содан кейін мен пернетақтада барлық осы нәрселерді бағдарламалауды бастадым; ол онымен бірге джем жасады және ол осылай пайда болды".

Алып тастаулар

Альбомның синглдері "Ten" жаздыру сессияларынан альбомға енбеген "Wash" және "Yellow Ledbetter" екі B-жақты қамтыды. "Wash" әні "Alive" синглінің B-жағы болса, "Yellow Ledbetter" әні "Jeremy" синглінде жарық көрді және 1994 жылы радиода хитке айналды. Екі ән де 2003 жылғы "Lost Dogs" сирек туындылар жинағына енді, бірақ "Wash" әнінің нұсқасы басқа жазба. "Alone" әні де бастапқыда "Ten" альбомы үшін жазылған, ал 1992 жылы қайта жазылған нұсқасы "Go" синглінде бар. "Alone" әнінің қайта жазылған вокалымен бірге "Lost Dogs" альбомында да кездеседі. МакКредидің сөзінше, "Alone" әні "Ten" альбомынан алынып тасталды, себебі альбомда орташа темптегі жеткілікті әндер болды. "Footsteps" әні бастапқыда аспаптық демо ретінде жазылып, "Stone Gossard Demos '91" таспасына енгізілді. Веддер демо-таспаны алғаннан кейін осы нұсқаға вокал қосты. "Footsteps" әнінің музыкасы "Temple of the Dog" тобының "Times of Trouble" әнінде де пайдаланылды. "Footsteps" әнінің бұл нұсқасы да "Lost Dogs" альбомында бар, бірақ жазбаға гармониканың кіріспесі қосылған. Альбомға енбеген, бірақ кейін "Lost Dogs" альбомына қосылған тағы бір әндер – "Hold On" және "Brother", соңғысы "Lost Dogs" үшін аспаптық нұсқаға айналды. "Brother" әнінің вокалы бар нұсқасы 2009 жылы "Ten" альбомының қайта шығарылымында пайда болды және сол жылы радиода хитке айналды. "Breath" және "State of Love and Trust" әндері "Singles" фильмінде пайда болуы мүмкін екендігін ескере отырып жазылды. Фильмде және саундтректе естілген нұсқалар бір жылдан кейін, 1992 жылы жазылды. Амент былай деді: "Бастапқы идея – топ ретінде бірігіп, музыка әлеміне нағыз топ ретінде ену, яғни бәріміз біреу үшін". Лэнс Мерсер фотосуреттері үшін, ал Лиза Спаргано мен Риза Зайтшек дизайн үшін авторлық құқыққа ие. Pearl Jam тобының бастапқы аты кәсіби баскетболшы Муки Блэйлоктың есімімен байланысты. Кейбір нұсқаларда (әсіресе CD және кассеталық шығарылымдарда) обложка қақпақ түрінде жасалған, оның ішінде тек топ мүшелерінің қолдары ғана көрінеді.

Тур

Амент "Негізінен, 'Ten' гастрольдеу үшін ғана сылтау болды" деді, сондай-ақ, "Біз дискі компаниясына: 'Біз керемет топ бола алатынымызды білеміз, сондықтан бізге шығып ойнауға мүмкіндік беріңдер' дедік" деп қосты. Барабаншы Дейв Аббруззес альбомды қолдау үшін Pearl Jam-нің концерттеріне қосылды. Солтүстік Америкада жоспарланған турнелерінің ортасында Pearl Jam 1991 жылдың күзінде Солтүстік Америкада Red Hot Chili Peppers тобының 'Blood Sugar Sex Magik' турнесін ашуға мүмкіндік алды, сондықтан қалған концерттерін тоқтатты. Бұл мүмкіндік Джек Айронс арқылы ұйымдастырылды, ол бұрынғы тобына хабарласып, достасы Веддерге мүмкіндік берулерін сұрады. Smashing Pumpkins және Nirvana да қолдау көрсетті. Nirvana бастапқыда тур ұйымдастырушылары Pearl Jam-ді одан да сәттірек топпен алмастыруды шешкендіктен шақырылды. Топ мұндай мүмкіндікті 2016 жылы Филадельфиядағы Wells Fargo орталығында ғана қайтадан пайдаланды, себебі арена басшылығы топтың қатарынан он рет сатылған концертіне құрмет көрсетті. Еуропалық турдан кейін Pearl Jam Солтүстік Америкада тағы бір турнеге шықты. Голдстоун топтың тыңдармандарының артып, бұрынғыдан айырмашылығы, "барлығы келді" деді. Амент: "Біз 10 айдан астам уақыт жолда болдық. Менің ойымша, турдың шамамен жартысында бір сәт келді, ол қатты қиын бола бастады. Үйден алыс болу, үнемі жолда болу, жалғыздыққа ұшырау, депрессияға түсу немесе басқа да сезімдер туралы айтып отырмын". Топ 1992 жылы Red Hot Chili Peppers, Soundgarden, Ministry және Ice Cube сияқты топтармен бірге Lollapalooza турнесіне қатысты.

2009 жылғы қайта шығару

2009 жылдың 24 наурызында Ten альбомы төрт нұсқада қайта шығарылды (Legacy, Deluxe, Vinyl және Super Deluxe). Бұл Pearl Jam тобының 2011 жылғы 20 жылдығына дейін жалпы каталогының жоспарланған қайта шығарылуының бірінші қадамы болды. Төрт нұсқадағы қосымша материалдарға продюсер Брендан О'Брайен жасаған альбомның жаңадан ремастеринг және ремиксі, жаңаша безендірілген қаптама, алты бонус трек ("Аға", "Жәй ғана қыз", "Демалыс пен зар", "Сүйіспеншілік пен сенім күйі", "2,000 шақырымдық блюз" және "Зұлым кішкентай ешкі"), топтың 1992 жылғы MTV Unplugged бағдарламасындағы өнер көрсетуінің DVD-сі (соның ішінде бастапқыда эфирден шығарылған "Oceans" және "Rockin' in the Free World" тректерінің бонус нұсқалары), альбомның винилдік нұсқалары, топтың 1992 жылғы 20 қыркүйекте Сиэтлдегі Магнусон паркінде өткізген концертінің LP-і (Drop in the Park деп те аталады), түпнұсқа Momma Son демо кассетасының көшірмесі және Веддердің жеке жазбалары мен естеліктері сақталған жазба кітапшасының көшірмесі кірді. О'Брайен альбомды ремикс жасау туралы былай деді: "Топ Ten альбомының бастапқы дыбысын ұнатып, бірақ оны деконструкциялап, ремикс жасам дегенде қандай болатынына қызығушылық танытты. Ten-нің түпкі дыбысын миллиондаған адамдар сатып алып, жақсы көріп, бағалады, сондықтан бастапқыда оны өзгертуге тартындым. Топтың жылдар бойығы ынтасының арқасында, мен оны түпнұсқаға қосымша ретінде ұсыну идеясын қабылдадым – оған жаңа көзқарас, тікелей дыбыс беру". Billboard Ten альбомының қайта шығарылуын каталогтық материал деп есептегендіктен, Ten Billboard 200, Top Modern Rock/Alternative немесе Top Rock Albums тізімдеріне енбеді, себебі бұл тізімдерде каталогтық материалдар орын алмайды. Қайта шығарылған альбом Австралиялық альбомдар тізіміне 11-орында қайта кірді, бұл Австралиядағы жаңа рекордтық көрсеткіш және 1992 жылғы 14 маусымнан бері ең жоғары көрсеткіш. 2009 жылғы наурыз айында альбомның қайта шығарылуымен байланысты, альбомның барлық тректері Rock Band видео ойындары сериясы үшін жүктеліп алуға қолжетімді болды. Сонымен қатар, Best Buy дүкенінен Ten альбомының қайта шығарылған нұсқасын сатып алғандарға Rock Band видео ойыны үшін Ten дәуірінен үш бонус трек қолжетімді болды: "Аға", "Alive" және "Сүйіспеншілік пен сенім күйі", соңғы екеуі топтың 20 қыркүйектегі концертінен алынған тікелей орындау нұсқалары.

Коммерциялық өнімділік

Ten альбомы шығарылғаннан кейін бастапқыда баяу сатылды, бірақ 1992 жылдың екінші жартысында RIAA алтын сертификатын алып, үлкен жетістікке жетті. Альбом Billboard тізімінде барлығы 264 апта болды, осылайша барлық уақыттағы ең көп таралған 15 альбомның біріне айналды. 1993 жылдың ақпан айына қарай, Ten альбомының АҚШ-тағы сатылымы, басқа гранж-топтың, Nirvana-ның Nevermind альбомын басып өтті. Ten шығарылғаннан кейін екі жыл бойы жақсы сатыла берді; 1993 жылы ол АҚШ-та ең көп сатылған сегізінші альбом болды, Pearl Jam-нің екінші альбомы Vs-тен де жоғары нәтиже көрсетті. 2013 жылдың ақпан айына қарай, Nielsen SoundScan мәліметтері бойынша, Ten АҚШ-та 13 миллион дана сатылды.

Ten үш хит-сингл шығарды: "Alive", "Even Flow" және "Jeremy", олардың барлығына музыкалық видео түсірілді ("Oceans" видеосы тек АҚШ-тан тыс жерлерде жарық көрді). Синглдердің барлығы Mainstream Rock және Modern Rock тізімдеріне енді. "Black" әні Mainstream Rock тізімінде үшінші орынға жетті, бірақ ол ешқашан жеке сингл ретінде шығарылмады. "Alive" видеоклипі 1992 жылы MTV Video Music Award сыйлығының "Үздік альтернативті видео" номинациясына ие болды. "Jeremy" Pearl Jam-нің ең танымал әндерінің біріне айналды және 1993 жылғы Grammy сыйлықтарында "Үздік рок әні" және "Үздік хард-рок орындаушысы" номинацияларына ұсынылды. Марк Пеллингтон режиссерлік еткен "Jeremy" видеоклипі MTV арнасында көп көрсетілді және үлкен сәттілікке жетті, 1993 жылғы MTV Video Music Awards-та бес номинация алды, оның төртеуін жеңіп алды, соның ішінде "Жылдың видеосы" және "Үздік топтық видеосы".