Кіріспе

Америкалық бейсболдағы ырымдар

«Бамбино қарғысы» – «Бостон Ред Сокс» командасының 1918 жылдан 2004 жылға дейінгі 86 жылдық чемпиондық құрғақшылығынан туындаған, Бас лига бейсболындағы (MLB) ырымдық спорттық қарғыс. Қарғысқа ат қойылған «Бамбино» деп аталатын Бейб Рут, 1920 жылы «Нью-Йорк Янкилер» клубына сатылғанға дейін «Ред Сокс» командасында ойнаған. Кейбір жанкүйерлер қарғысты қастерлесе, көпшілігі оны әжуалықпен айтқан. Ұзақ жылдар бұрын «Ред Сокс» командасы кәсіби бейсбол франшизаларының ішінде ең табыстыларының бірі болған. Олар алғашқы он бес Дүниежүзілік серияның бесеуін жеңіп алды, соның ішінде 1903 жылғы біріншісін, сол кездегі кез келген басқа MLB командасынан көп. Осы кезеңде Рут «Ред Сокс» командасының үш чемпиондығына үлес қосты (1915, 1916, 1918). Алайда, Рут сатылғаннан кейін, бұрыннан жарқын болмаған «Янкилер» Солтүстік Америкадағы ең басым кәсіби спорт франшизаларының біріне айналды, басқа MLB командаларынан екі есе көп әлем чемпионаттарында жеңіске жетті. Бұл қарғыс жылдар бойы «Янкилер» – «Ред Сокс» бәсекелестігінің орталық тақырыбына айналды. 2004 жылы «Ред Сокс» командасы әлем чемпионатында жеңіске жеткенде қарғыстың жалғасып жатқан құбылысы туралы әңгіме аяқталды. «Ред Сокс» командасының чемпиондығы 2004 жылғы Американ лигасының чемпионат сериясында (ALCS) «Янкилерге» қарсы 0:3 есебімен жеңіліске ұшырағаннан кейін болды. MLB командасының алғашқы үш ойынды жоғалтқаннан кейін жеті плей-офф сериясының ең жақсысын жеңіп алған алғашқы және 2023 жылға дейін жалғыз жағдай осы болды. Бұл қарғыс Бостон мәдениетінің бір бөлігіне айналды, сондықтан қаланың Сторроу Драйвы үстіндегі Лонгфеллоу көпіріндегі «Қарғысты кері бұру» деген жазумен «қайта бұру» жол белгісі жазылған кезде, ресмилер оны 2004 жылғы әлем чемпионатында «Ред Сокс» жеңіске жеткенге дейін қалдырды. Сол жылы өткен әлем чемпионатынан кейін жол белгісі «Кері қайтарылған қарғыс» деп жазылды. Қарғыстың алғашқы айқындалуы кітаптың екінші тарауының соңында, Шаунесси мырзаға жазылған хатта кездеседі. Хатының авторы – Массачусетс штатының Сцитуат қаласындағы Бірінші приходтық унитариандық шіркеуінің пасторы Даррелл Бергер. Ол бейсболды жақсы білетін жанкүйер, сонымен қатар жазушы және хабар таратушы ретінде, оның қауымы пуритандық дәуірден бастау алғандықтан, «Ред Сокс» жанкүйерлерінің көңілін тарихи тұрғыдан қарастыруға ерекше мүмкіндік алды. Шаунесси мырзаның «қарғыс» терминінің қолданылу себебін сұраған сұрағына жауап берген Бергер «Жеті қабырғалы үй» романынан мысал келтірді, онда жалғасып жатқан жаман тағдыр қалай қарғысқа айналуы мүмкін екенін айтады. Бергер былай деп жазады: «Екі жағдайда да, сіз жасаған зұлымдық салдарынан қарғысқа ұшыраған отбасы туралы айта аласыз және ол бірнеше ұрпақтан кейін беріледі. Рутты сатуды өтелмейтін күнә деп санаймын. Сол күнәні өтеуге болатын құтқарушы табылмады. «Сокс» командасы сол күнәсі үшін қайта-қайта жазасын төлеп келеді. Фрейзи Рутты сату арқылы «Сокс» жанкүйерлеріне қарсы күнә жасады. Бұл жанкүйерлер мен клуб басшылығы арасындағы ешқашан қалпына келмейтін сенімді бұзады. Қарғыс – бұл түсіндіруге болмайтын нәрсені түсіндірудің халықтық тәсілі, бірақ кім оны осылай қалдырғысы келеді? Ескі өсиет те солай. Қарғыстың алынуы үшін, күнә мен қарғыстың бар екенін және неліктен бар екенін мойындау керек, дәл сол сияқты алкоголизм немесе кез келген бұзылған қарым-қатынас жазылу үшін аталғандай. Қарғыстың ең үлкен қаупі – оны жеңуге жақындаған сайын, алаңдаушылық күшейе түседі. Алаңдаушылық жаман оқиғаларға әкеледі және қарғыс жалғасады».

Рутка «Янкилерге» сату 1920 жылдың 3 қаңтарында аяқталды, ал тақырып құрғақшылығы 1918 жылға дейін созылған. Стандартты қарғыс бойынша, «Ред Сокс» командасының иесі және театр продюсері Гарри Фрейзи сатудан түскен ақшаны Бродвей мюзиклінің өндірісін қаржыландыруға жұмсады, көбінесе «Жоқ, жоқ, Нанетт» деп аталады. Шын мәнінде, Фрейзи Рут сатылғанға дейін және одан кейін көптеген қойылымдарды қолдады, ал «Жоқ, жоқ, Нанетт» Рут сатылғаннан кейін бес жыл өткен соң және Фрейзи «Ред Сокс» командасын сатқаннан екі жыл өткен соң ғана алғашқы қойылымын көрді. 1921 жылы «Ред Сокс» командасының басқарушысы Эд Барроу «Янкилер» командасының бас менеджері болып тағайындалды. Кейіннен «Ред Сокс» командасының басқа ойыншылары да «Янкилерге» сатылды немесе саудаға түсті. Аңыз да, оның жоққа шығарылуы да толыққанды оқиғаны баяндамайды. Ли Монтвилл «Биг-бам: Бейб Руттың өмірі мен заманы» атты еңбегінде «Жоқ, жоқ, Нанетт» қойылымы 1919 жылдың желтоқсан айында Бродвейде ашылған «My Lady Friends» атты музыкалық емес сахналық пьеса ретінде пайда болғанын жазды. Бұл спектакль, шынында да, Рут келісімінің тікелей нәтижесі ретінде қаржыландырылды. Монтвилл мен Шаунесси сияқты әртүрлі зерттеушілер Фрейзидің «Янкилер» командасының иелерімен тығыз байланыста болғанын және көптеген ойыншылар келісімдерінің, сондай-ақ «Фенуэй Парк» ипотекалық келісімінің оның пьесаларын қаржыландырумен байланысты болғанын көрсетті. «Янкилер» стадионында «Ред Сокс» командасы бар кезде әрдайым естілетін қорлау сөздер. «Янкилер» жанкүйерлері «Ред Сокс» командасын «1918!», «БАМБИНО ҚАРҒЫСЫ», Бейб Руттың суреттерімен және «1918!» жазылған футболкаларды кию арқылы да қорқытты. Серия Сент-Луис қаласындағы «Спортсмендер паркінде» жетінші ойынға дейін жалғасты. Сегізінші иннингтің төменгі жағында, есеп 3:3 тең болғанда, «Кардиналс» командасы Энос Слаутерді бірінші базада, ал Гарри Уолкерді тақтада қалдырды. «Ұрып-қашу» ойынында Уолкер өте қысқа сол орталыққа қарай соқты. Слаутер үшінші базаның жанындағы тоқтау белгісінен өтіп, Бостонның қысқа тоғысымшысы Джонни Пескидің үйге жіберген пасқа жете алды. Кейбіреулер Пески пас жіберуге кешіккендіктен Слаутердің ұпай алғанын айтады, бірақ Пески бұл айыптаманы әрдайым жоққа шығарды. Фильмдегі кадрлар Пескинің жарқын күнде, ал Слаутердің көлеңкеде екенін көрсетеді, бірақ одан басқа ешқандай нақтылық жоқ. Бостон жұлдызы Тед Уильямс жарақатпен ойнады және жалғыз Дүниежүзілік сериясында ұрысынан тиімді пайдалана алмады. 1948 жылы «Ред Сокс» командасы маусымды бірінші орында аяқтады, бірақ тарихтағы бірінші бір ойыннан тұратын плей-оффта «Кливленд Индианс» командасына жеңіліп, чемпиондыққа ие бола алмады. «Кливленд» Дүниежүзілік сериясында жеңіске жетті. 1949 жылы «Ред Сокс» командасына чемпиондыққа ие болу үшін маусымның соңғы екі ойынының біреуін жеңіп алу жеткілікті болды, бірақ олар екі ойынды да «Янкилерге» жеңіліп, 1949 жылдан 1953 жылға дейін бес Дүниежүзілік серияны қатарынан жеңген «Янкилерге» есе жіберді. 1967 жылы «Ред Сокс» командасы 1966 жылғы жағымсыз нәтижелерді маусымның соңғы демалысында Американ лигасының чемпиондығын жеңіп алып, күтпеген жерден өзгертті. Дүниежүзілік серияда олар тағы да «Кардиналс» командасымен кездесті, және 1946 жылғыдай, серия жетінші ойынға дейін жалғасты. Сент-Луис шешуші ойында 7:2 есебімен жеңіске жетті, олардың ең жақсы питчері Боб Гибсон «Бостонның» үздік питчері Джим Лонборгты жеңді, ол қысқа демалыспен ойнады және тиімді болмады. Гибсон тіпті Лонборгқа қарсы хоум-ран соқты. 1972 жылы «Ред Сокс» командасы маусымды «Детройт Тайгерс» командасына қарсы үш ойынды сериямен аяқтады, олар Американ лигасының Шығыс дивизионында жарты ойынмен көш бастады. «Детройт» үш ойынның екеуін жеңіп алып, дивизионды жарты ойынмен жеңіп алды. (Маусымның басында ойыншылардың наразылығына байланысты және комиссар Боуи Кунның наразылыққа байланысты ойындарды қайта кестелемеу туралы шешіміне байланысты «Тайгерс» «Ред Сокс» командасынан бір ойын көп ойнады және жеңіске жетті, 86:70 есебімен «Бостонның» 85:70 есебімен жеңіске жетті.) 1975 жылы «Ред Сокс» командасы чемпиондыққа ие болды және династиялық «Цинциннати Редс» командасымен Дүниежүзілік серияда кездесті. «Ред Сокс» командасы 6-ойынды Карлтон Фисктың соққан хоум-ранымен жеңіп алды, шешуші 7-ойынға жол ашты. «Бостон» жылдам 3:0 есебімен көш бастады, бірақ «Редс» есепті теңестірді. 9-иннингтің жоғарғы жағында «Редс» Кен Гриффидің кішісін есепке алды, ол Джо Морганның соққан добымен жеңіске жетті, бұл ең ұлы Дүниежүзілік сериялардың бірі деп саналады. 1978 жылы «Ред Сокс» командасы 18 шілдеде «Янкилерге» қарсы Американ лигасының Шығыс дивизионында 14 ойынмен көш бастады. Алайда, «Янкилер» кейіннен өртке түсті, соңында «Фенуэй Парк» стадионындағы төрт ойынды серияны жеңіп алып, «Ред Сокс» жанкүйерлері үшін «Бостон қырғыны» деп белгіленген 10 қыркүйекте «Бостонмен» есепті теңестірді. Алты күннен кейін «Янкилер» «Ред Сокс» командасынан 3,5 ойынмен көш бастады, бірақ «Сокс» келесі 14 ойынның 12-сін жеңіп алып, 2 қазан күні «Фенуэй Парк» стадионында бір ойыннан тұратын плей-оффқа жол ашты. Есте қаларлық...

Ақыретке қарсы әрекет

Red Sox жанкүйерлері жылдар бойы атақты қарғысын жою үшін әртүрлі әдістерді қолданды. Бұған Эверест тауының басына Бостон шапкесін қою, базалық лагерьде Yankees шапкесін жағу және Рутке тиесілі пианиноны табу кірді, оны ол якобы Судбери, Массачусетс штатындағы Home Plate Farm шаруашылығының жанындағы көлге лақтырған екен. 1976 жылы Массачусетс штатының ресми сиқыршысы Лори Кэбот 10 ойындық жеңіліс тізбегін тоқтату үшін шақырылды. Жеңіліс тізбегі аяқталды, бірақ «Бамбиноның қарғысы» жойылмады. Кен Бернстің 1994 жылғы «Бейсбол» деректі фильмінде бұрынғы Red Sox ойыншысы Билл Ли Red Sox-тың Бейб Руттың денесін қайтадан қазуын, оны Fenway-ге қайтарып әкелуін және Рутты Yankees-ке сатқаны үшін көпшілік алдында кешірім сұрауын ұсынды. Кейбіреулер 2004 жылдың 31 тамызындағы ойын кезінде Мэнни Рамирес соққан добы 9-бөлімге, 95-жүйеге, АА-қатарға ұшып, баланың бетін соғып, екі тісін сындырғанда қарғыс бұзылды деп мәлімдеді. 16 жасар Ли Гавин, Бостон жанкүйері және Рамирес – оның сүйікті ойыншысы, Рутқа тиесілі Судбери шаруашылығында тұрды. Сол күні Yankees командасы тарихындағы ең ауыр жеңіліске ұшырады, өз алаңында Cleveland Indians командасына қарсы 22–0 есебімен жеңілді. Кейбір жанкүйерлер музыкант Джимми Баффеттің және оның жылыну тобының (біреуі Рут, екіншісі сиқыршы дәрігер болып киінген) 2004 жылдың қыркүйек айында Fenway-де өткен концертте жасаған комедиялық қарғысты бұзу рәсімін еске алады. Red Sox-қа ауысқаннан кейін Курт Шиллинг Ford F 150 пикап машинасының жарнамасында Бостонға бара жатқанын көрсететін белгісімен автостоп жасап тұрды. Оны көлікке алғанда, ол «86 жылдық қарғысты» жоятынын айтты.

Ақырзаманның соңы

2004 жылы «Ред Сокс» тағы да Американдық лига чемпионатының финалында «Янкилермен» кездесті. «Ред Сокс» алғашқы үш ойынды ұтып алды, оның ішінде Фенуэй стадионында өткен үшінші ойында 19:8 есебімен жеңілді. «Ред Сокс» төртінші ойынның тоғызыншы иннингінің соңында 4:3 есебімен қалып қойды. Бірақ команда Кевин Миллардың допты қабылдауымен және резерв ойыншысы Дейв Робертстің базаны ұрлауымен есепті теңестірді, содан кейін үшінші базадағы Билл Мюллер «Янкилердің» жабылушысы Мариано Ривераға қарсы RBI синглін соқты, ал 12-іннингте Дэвид Ортис екі ұпайлық хоум-ран соғып жеңіске жеткізді. Содан кейін «Ред Сокс» 2004 және 2005 жылдары жеңілген «Сент-Луис Кардиналдарына» қарсы шықты және серия бойында көшбас болды, төрт ойынның барлығында жеңіп алды. Fox комментаторы Джо Бак бұл оқиғаны былай баялады: «Фоулкке қайта ораламыз. «Ред Сокс» жанкүйерлері осы сөзді естігісі келді: «Бостон Ред Сокс» – әлем чемпиондары!»

Еврейлерге қарсылық

Гленн Стаут қарғыс идеясына антисемитизмнің жанама әсер еткенін айтады, бірақ бұл аспект оның қазіргі қолданысына кірмейді; тіпті ол «Бұл қарғыс туралы бүгін журналист немесе жанкүйер ретінде жазған немесе сөйлеген кез келген адам антисемит емес, тіпті қарғыстың антисемиттік тамырларынан хабарсыз болуы мүмкін» дейді. Фрейзи Нью-Йорк қаласынан шыққан және театрмен айналысқандықтан, оның еврей екені болжалданған (бірақ ол шын мәнінде пресвитериан болған). Фрейзи Бостонда құрметті болғанымен, Генри Фордтың «Dearborn Independent» газеті еврейлердің «Американы жойғанын» ашып көрсету мақсатында бірқатар мақалалар жариялады, олардың арасында Фрейзиді сынаған мақалалар да болды. Онда Фрейзидің «Ред Сокс» командасын сатып алуымен «тағы бір клуб «таңдалған нәсілдің» тұншықтыратын ықпалына түсті» делінген. Осы қарғыс ешқашан бұзылмаған және Бостон «Ред Сокс» командасы 2077 жылға дейін Әлем сериясін жеңіп алған жоқ. Бұл туралы Бостонда өтетін «Fallout 4» (2015) ойынындағы газет мақалалары мәлімдейді және 2077 жылы «Ред Сокс» командасы «Техасқа» (яғни «Техас Рейнджерс» командасына) қарсы 3:0 есебімен жеңіске жеткенін көрсетеді; 7-ші ойын 23 қазанға жоспарланған. Алайда, сол күні ядролық соғыс болды (ойындағы апокалиптикалық оқиғаның себебі), Бостон тікелей атомдық бомбалаудан құтылды, бірақ жақын жердегі радиациядан зардап шекті және ойын тоқтатылды. Сондай-ақ, «Fallout 4» ойынында «Бостон Ред Сокс» және «Техас Рейнджерс» командалары толық атауларымен емес, тек «Бостон» және «Техас» деп аталады. Себебі, бұл MLB лицензиясын қажет етеді, бұл әзірлеушілер үшін өте қымбатқа түсер еді, әсіресе ойын спорттық тақырыпта болмағандықтан және екі команда туралы тек рет-ретімен айтылғандықтан, бұл шығынның қажеттілігін жояды. Бұл қарғыс Valve компаниясының «Team Fortress 2» ойынында «Есте сақтауға лайық жыл» деп аталатын жетістік арқылы көрсетілген. Оны Бостондық және бейсболға құмар Скаутпен 2004 өмірлік өлтіруді орындау арқылы ашуға болады. «Pinball Deluxe Reloaded» мобильдік ойынындағы үстелдердің бірінде қарғыстарды жою миссиясы бар, олардың бірі «Бамбиноның қарғысы» деп аталады.