Кіріспе
Басқа кемелерді итеріп немесе сүйреп маневр жасайтын қайық. Жүгірткіш қайық – басқа кемелерді тікелей жанасу арқылы немесе сүйрету арқанымен итеріп немесе сүйреп маневр жасайтын теңіз кемесі. Бұл қайықтар көбінесе кемелер өз күшімен қозғала алмайтын немесе қозғалуы қажет емес жағдайларда, мысалы, қаулы порттарда немесе тар каналдарда, немесе мүлдем қозғала алмайтын жағдайларда – баржалар, бұзылған кемелер, ағаш рафтар немесе мұнай платформалары сияқты жағдайларда қолданылады. Олардың кейбіреулері мұхитқа жүзеді, ал кейбіреулері мұз айқыштары немесе құтқару жүгірткіштері болып табылады. Алғашқы үлгілер бу қозғалтқыштарымен жұмыс істеді, кейін дизельді қозғалтқыштармен алмастырылды. Көптеген жүгірткіш қайықтарда өрт сөндіруге, әсіресе порттарда көмектесетін су шашырату жүйелері орнатылған.
the boat
A tugboat or tug is a marine vessel that manoeuvres other vessels by pushing or pulling them, with direct contact or a tow line. These boats typically tug ships in circumstances where they cannot or should not move under their own power, such as in crowded harbors or narrow canals, or cannot move at all, such as barges, disabled ships, log rafts, or oil platforms. Some are ocean going, and some are icebreakers or salvage tugs. Early models were powered by steam engines, which were later superseded by diesel engines. Many have deluge gun water jets, which help in firefighting, especially in harbours.
Кемежай
Теңіздегі сүйрегіштермен салыстырғанда, кемеге көмек көрсету үшін ғана пайдаланылатын порттық сүйрегіштер көбінесе кішірек болады және олардың енінің ұзындығына қатынасы жоғарырақ болады. Бұл, сүйрегіштің рульдік үйі кеменің қапталдарымен, әсіресе кеменің мұрты мен кормасының еңкейген бөліктерімен соқтығыспау қажеттігінен туындайды. Кейбір порттарда газ тасымалдайтын кемелермен жұмыс істеу үшін белгілі бір саны мен өлшемі бар сүйрегіштер талап етіледі. Сонымен қатар, көптеген порттарда танкерлер механикалық бұзылған жағдайда көмек көрсету үшін порт ішінде жүрген кезде сүйрегіштермен бірге жүруі міндетті. Порт әдетте сүйретілетін кеменің өлшеміне байланысты ең төменгі ат күшін немесе буксирлік күшін белгілейді. Көптеген порттарда кемеге көмек көрсетуден басқа да мақсаттарда қолданылатын сүйрегіштер бар, мысалы, тереңдету жұмыстары, кемелерді жанармаймен қамтамасыз ету, сұйық жүктерді тұрақтар арасында тасымалдау және жүк операциялары. Бұл сүйрегіштер қажет болған жағдайда кемеге көмек ретінде де пайдаланылуы мүмкін. Қазіргі заманғы кемеге көмек көрсетуге арналған сүйрегіштер – "трактор сүйрегіштер", олар азимуттық артқы жетегін (ASD) пайдаланады, яғни рульсіз 360 градусқа айнала алатын пернелерді немесе циклоидты жетегін (төменде сипатталғандай) қолданады.
Өзен
Өзен сүйрегіштерін сүйрегіш қайықтар немесе итеруші қайықтар деп те атайды. Олардың корпусының құрылымы ашық мұхитта жұмыс істеуді қауіпті етеді. Өзен сүйрегіштерінде көбінесе айтарлықтай итарғыш немесе лебёдка болмайды. Олардың корпусы баржаның тікбұрышты корпусына сәйкес келетін жалпақ алдыңғы бөлігі немесе басы болады, көбінесе үлкен итеру тізелерімен жабдықталған.
Қозғалтқыш
Бірінші буксир – «Шарлотта Дундас» 1801 жылы Уильям Саймингтон жасаған. Ол бу машинасымен және қанатты дөңгелектермен жабдықталған, Шотландиядағы өзендерде пайдаланылған. Содан кейін буксирлер көбейіп, бір ғасыр бойы жиі кездесетін болды. 1870 жылдары шхуна корпустары бұрандалы буксирлерге айналдырылды. Күрделі бу машиналары және шотланд қазандықтары 300 индикаторлық ат күшіне ие болды. Буксирлер әлемнің барлық портында кемелерді сүйреу және жағалауға орналастыру үшін қолданылды. Буксирлердің дизельдік қозғалтқыштары әдетте 500-ден 2500 кВт-қа дейін (~680-ден 3400 а.к.) қуат береді, бірақ үлкен кемелерде (теңіз суларында пайдаланылатындар) қуаты 20000 кВт-қа дейін (~27200 а.к.) жете алады. Буксирлердің қуат пен тоннаж арақатынасы өте жоғары; әдеттегі жүк және жолаушылар кемелерінің P:T қатынасы (кВт: ГРТ) 0,35-тен 1,20-ға дейін, ал ірі буксирлерде 2,20-ден 4,50-ге дейін, ал кішкентай порттық буксирлерде 4,0-дан 9,5-ке дейін болады. Қозғалтқыштар көбінесе пойыз локомотивтерінде қолданылатындарымен бірдей, бірақ дизель-электр локомотивтеріндегідей, қозғалтқыш қуатын электр моторларына айналдырудың орнына, винтті механикалық түрде қозғайды. Қауіпсіздік үшін буксир қозғалтқыштарында әрбір маңызды бөліктің екі данасы болады. Буксирлер әдетте қозғалтқыш қуаты және жалпы боллард тартылысы бойынша бағаланады. 2000-2010 жылдардағы ең ірі коммерциялық порттық буксирлер контейнерлік кемелерді немесе осыған ұқсас кемелерді сүйреу үшін қолданылып, шамамен [мәнді қосу керек] боллард тартылысына ие болды, бұл «қалыпты» буксирлерден [мәнді қосу керек] есе жоғары. Буксирлер өте маневрлі, олардың маневрлігі мен қауіпсіздігін арттыру үшін әртүрлі қозғалтқыш жүйелері жасалған. Алғашқы буксирлер қанатты дөңгелектермен жабдықталған, бірақ олар тез арада винттік буксирлермен алмастырылды. Иткіңіш пен қуат арақатынасын арттыру үшін Kort соплолары (төменде қараңыз) қосылды. Содан кейін дәстүрлі рульді қажет етпейтін рульді сопло пайда болды. Циклоидтық винт (төменде қараңыз) Екінші дүниежүзілік соғыстан бұрын жасалған және маневрлігіне байланысты кейде буксирлерде қолданылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Voith Water Tractor, яғни сүйреуіштің сүйреуімен тартылмайтын буксир конфигурациясы қауіпсіздікпен байланысты болды. 1950 жылдардың соңында Z жетегі немесе (азимут итергіші) жасалды. Ол кейде Aquamaster немесе Schottel жүйесі деп аталады, бірақ көптеген брендтер бар: Steerprop, Wärtsilä, Berg Propulsion және т.б. Бұл қозғалтқыш жүйелері кемелерді жағалауға орналастыру және теңіз құрылысы сияқты тапсырмаларға арналған буксирлерде қолданылады. Дәстүрлі винт/руль конфигурациясы порттан портқа сүйреу үшін тиімдірек.
Kort тұмсығы
Kort тұмсығы – винт қанаттары мен тұмсықтың ішкі қабырғасы арасындағы ең аз аралықпен орналасқан, арнайы винтті қоршап тұратын берік цилиндрлі құрылым. Судың винтке түзу сызықпен жақындауы және соқпақтан да сол бағытта шығуының арқасында итеру күші мен қуат арақатынасы артады. Kort тұмсығы оны ойлап тапқан адамның атымен аталады, бірақ көптеген өндірушілер бар.
Циклон
Циклоидты пропеллер – кеме қабығының төменгі жағына бекітілген дөңгелек пластина. Ол тік осьтің айналасында айналады және кеме түбінен шығып тұратын тік қанаттардан (гидрофойлдер пішіндес) тұратын дөңгелек тізбекке ие. Әрбір қанат тік ось бойынша дербес айналуға қабілетті. Ішкі механизм пластинаның айналуымен синхронды түрде қанаттардың шабуыл бұрышын өзгертеді, осылайша әрбір қанат тікұшақтағы ұжымдық басқару және циклдік басқару сияқты кез келген бағытта итергіш күш бере алады.
Фендерлер
Тарғыштардың қоршаулары жоғары тозуға төзімді каучуктан жасалады, олардың серпімділік қасиеттері жақсы. Олар шағын порттық кемелер мен тарғыш иелері арасында кең таралған. Бұл қоршаулар көбінесе көліктердің дөңгелектерінен қиылып алынған бөліктерден жасалады. Көбінесе тарғыштың бүйірлеріндегі қоршаулар ірі ауыр техниканың немесе ұшақтардың дөңгелектерінен құралады, олар тарғыштың қабырғасына бекітіледі немесе ілінеді. Кейбір қоршаулар жоғары қысымды термиялық сұйықпен қыздырылатын қалыптарда қалыпталып, теңіз суына өте жақсы төзімділік көрсетеді, бірақ құны жоғары болғандықтан кеңінен қолданылмайды. Тарғыштың алдыңғы бөлігіндегі қоршаулар "сақал" немесе "алдыңғы жастық" деп те аталады. Бұрын олар алдыңғы бөлікті қорғау үшін арқаннан жасалған, бірақ қазіргі уақытта арқанмен жасалған қоршаулар кездеспейді. Тарғыштарда қолданылатын қоршаулардың басқа түрлеріне цилиндрлі, W, M, D және т.б. жатады.
Карусель
Голландияның соңғы жаңалығы – 2006 жылы Голландияның теңіздік инновациялық сыйлықтары салтанатында «Теңіздік инновация» сыйлығын жеңіп алған карусель сүйрегіш. Ол сүйрегіштің корпусына бірін-бірі байланыстыратын екі сақинаны қосады, ішкісі – қайықта, сыртқысы – кемеде, лебёдка немесе сүйреу ілмегі арқылы. Сүйреу нүктесі еркін айналатындықтан, сүйрегіштің құлауына жетіспеу өте қиын.
Балет
1980 жылдан бері Гамбург портының құрылған күніне арналған фестиваль аясында Гамбург портында жыл сайын сүйрегіштер балеті өткізіліп келеді. Мамыр айының сенбі немесе жексенбі күні сегіз сүйрегіш бір сағатқа жуық уақыт бойы вальс және басқа да би музыкасының ырғағымен хореографиялық қимылдар орындайды.
Топтамалар
Тugboat Roundup – теңіз индустриясын мерекелеу мақсатында сүйрегіштер мен басқа да кемелердің жиналуы. Уотерфордтағы Tugboat Roundup жаздың аяғында Нью-Йорк штатының Уотерфорд қаласында Гудзон және Мохок өзендерінің қосылған жерінде өтеді. Көрсетілген сүйрегіштер – өзендік сүйрегіштер және Нью-Йорк штатының каналдық жүйесінде қызмет ету үшін қайта жабдықталған басқа сүйрегіштер.
Танымал мәдениетте
Тугауст Энни – «Saturday Evening Post» журналында Пьюджет-Саунд шығанағындағы «Нарцисс» сүйрегіш қайығының әйел капитаны туралы жарияланған бірнеше әңгімелердің тақырыбы болды, кейіннен «Тугауст Энни» (1933), «Тугауст Энни қайтадан теңізге шығады» (1940) және «Капитан Тугауст Энни» (1945) фильмдерінде көрсетілді. 1957 жылы «Тугауст Эннидің оқиғалары» канадалық телесериалы түсірілді.