Кіріспе
1998 жылдан 2008 жылға дейін Белиздің 3-ші премьер-министрі Саид Уилберт Муса (/audio=Said Musa from Belize pronunciation (Voice of America). mp3//attribution=no//s//ɑː/'/iː//d// /'/m//uː//s//ɑː///, 19 наурыз 1944 жылы туған) – белиздік заңгер және саясаткер. 1998 жылдың 28 тамызынан 2008 жылдың 8 ақпанына дейін Белиздің үшінші премьер-министрі қызметін атқарды.
Said Wilbert Musa (/audio=Said Musa from Belize pronunciation (Voice of America). mp3//attribution=no//s//ɑː/'/iː//d// /'/m//uː//s//ɑː///, born 19 March 1944) is a Belizean lawyer and politician. He was the third prime minister of Belize from 28 August 1998 to 8 February 2008.
Ерте өмір және білім
Саид Уилберт Муса 1944 жылы сол кездегі Британдық Гондурасқа қарасты Кайо округінің Сан-Игнасио қаласында дүниеге келген. Ол Аврора Мусаның (құрметті Гиббс) және әл-Бирехтен келген палестиналық иммигрант Хамид Мусаның сегіз баласының төртіншісі болды. Хамид Муса да саясатқа қатысып, 1957 жылғы жалпы сайлауда Ұлттық партиядан Британдық Гондурас заң шығару жиналысына кандидат болған. Бала кезінде Муса Сан-Игнасиодағы Сент-Эндрю бастауыш мектебінде оқыды. Одан кейін Белиз қаласындағы Сент-Майкл колледжінде орта білім алып, соңынан Сент-Джон колледжінің жоғарғы сыныбында оқыды. Белиз қаласында тұрғанда Саид Муса ата-анасына тамале және басқа белиздік тағамдарын сату арқылы көмектесті. Орта мектепті бітірген соң Англиядағы Манчестер университетінде заңды оқып, 1966 жылы заң ғылымы бойынша марапатталған диплом алды, кейін Грейс Инн заңгерлік мектебін бітірді. Ол келесі жылы Белизға оралып, патшалық прокуроры болып қызмет еткен, содан кейін жеке практикамен айналысты. Саид Муса Белиз заңнамасына зор үлес қосты, ол заңмен байланысқа түскен мыңдаған мұқтаж және кедей азаматтарға көмек көрсетті.
Саяси мансап
Мұса алғаш рет 1960-шы жылдардың соңында Вьетнам соғысына қарсы наразылық білдіру үшін Ассад Шоманмен бірге Вьетнам туралы шындықты жариялау жөніндегі арнайы комитетті құрған кезде танымал болды. 1969 жылдың 1 қаңтарында топ Белиз қаласында америкалық «Жасыл береттер» фильмінің көрсетілуіне наразылық білдірді, оны соғыс жақтаушы үгіт-насихат ретінде сипаттады. 1970 жылы Джордж Кэдл Прайс басқарған Халықтық біріккен партияға (ХБП) қосылды. Көп ұзамай ол 1974 жылы партияның социалистік қанатының жетекшісі болды. Ол 1974 жылы алғаш рет Белиздің шығыс бөлігіндегі Форт-Джордж сайлау округінде Белиздің өкілдер палатасына үміткер болды, бірақ Біріккен демократиялық партияның және оппозиция көшбасшысы Дин Линдодан 46 дауыспен жеңілді. Мұса Белиз Сенатына 1979 жылға дейін тағайындалды. Мұса 1979 жылы өткен келесі жалпы сайлауда Форт-Джордж сайлауын жеңіп, Линдоны 71 дауыс айырмашылығымен жеңіп шықты. Мұса 1979–1984 жылдар аралығында Прайс басқарған үкіметте Бас прокурор және Экономикалық даму министрі қызметін атқарды. Мұса сондай-ақ Белиздің 1981 жылғы Конституциясын жазған комитетте қызмет етті. Мұса Белиздің 1980 жылдары пайда болған үлкен ұлттық борышын қорғап, кейнсиандық экономика қолданылып жатқанын айтты: «Экономика терең рецессияға ұшырады, ел (ұран салдарынан) қиын жағдайда болды, сондықтан жеке секторды қайтадан қозғалтуға тура келді. Елдің ірі кеңейту бағдарламасын бастады, бағдарламаны қаржыландыру үшін көп қарыз алдық». 1984 жылғы сайлауда Мұса Линдодан жеңіліп, бұл жолы 57 дауыс айырмашылығымен жеңілді. Ол 1989 жылғы сайлауда Форт-Джордж орынды қайта иеленіп, Линдоны 449 дауыспен жеңді. Ол содан бері барлық сайлауларда Форт-Джордж сайлау округінде жеңіске жетті. Мұса 1998 және 2003 жылдары сайлауда ХБП-ны жеңіске жеткізді. Мұса Белизге он жылға жуық уақыт қызмет еткен кезінде елеулі өсімге қол жеткізді, бірақ оның танымалдылығы соңғы жылдары төмендеді, бұл оның кабинетіндегі және партиясындағы жемқорлықтың қоғамдық түсінігін арттыруға байланысты болды. Ол сондай-ақ премьер-министр ретінде неолибералды саясаттың пайдасына бұрынғы социалистік ұстанымынан бас тартқаны үшін айыпталды. Белизден тыс жерлерде Мұса бірнеше өңірлік ұйымдарға, соның ішінде КАРИКОМ және Орталық Америка интеграциялық жүйесіне (САИЖ) төрағалық етті. Мұса 2008 жылдың 7 ақпанында өткен сайлауда ХБП-ны қайтадан басқарды, бірақ ХБП-ның 31 орынның тек 6-сы ғана жеңіп, Дин Барроу бастаған БДП-ге қарсы жеңіліске ұшырады. Мұсаның өзі Форт-Джордж сайлау округінде қайта сайланды. БДП басшысы Дин Барроу Мұсаның орнын басып, 2008 жылдың 8 ақпанында Белиздің генерал-губернаторы Колвилл Янг Белиздің 4-ші премьер-министрі болып ант берді. ХБП жеңілгеннен кейін ол Барроуды құттықтады. Ол оппозицияның сыбайлас жемқорлық туралы айыптауларға және бұқаралық ақпарат құралдарының жағымсыз пікірлеріне назар аударуын жеңілістің негізгі факторлары деп санады, соның арқасында ХБП «өзін жоғарыдан жаңарта алады». 2011 жылдың қазанында тағы да көшбасшылық сайлау өткізілді, онда Франсис Фонсека Брисеноны жеңді. Брисеноның орнын 2011 жылдың қазан айында Франсис Фонсека басқарды. Бес айдан кейін Фонсека бастаған ХБП Белиздің 31 орындық Палатасында 14 орынды жеңіп, БДП-ге аз жеңіліс тапты. Мұса Форт-Джордж сайлау округінде жеңіске жетіп, 2012 жылы құрылған көлеңкелі кабинетте, сондай-ақ 2015 жылы қайта құрылған көлеңкелі кабинетте ХБП партиясының аға мүшесі және көлеңкелі аға министрі болып қала береді. Франсис Фонсеканың қазіргі көлеңкелік кабинеті 2020 жылдың 13 ақпанына жоспарланған Белиздегі келесі жалпы сайлау алдында таратылады.
2015 және одан кейінгі жылдар
2015 жылы 71 жастағы Мұсаның денсаулығына байланысты қоғамдық өмірден зейнеткерлікке шығуы мүмкін деген әңгімелер тарады, сондай-ақ бұл бүкіл ел бойынша PUP партиясының сайлаудағы мүмкіндіктеріне кері әсер етеді деп болжалды. Бірақ Мұса бұл әңгімелерді жоққа шығарып, Белиз Парламентінен зейнеткерлікке шығуы алдағы уақытта болмайтынын мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында Мұса Tropical Vision Limited компаниясына 2015 жылғы сайлауда сегізінші және соңғы мерзімге түсуі мүмкін екенін айтты, және ол сайлауда жеңіске жетті. 11-ші рет қатарынан жалпы сайлауға қатысуға құқылы болғанымен, Мұса 2020 жылғы Белиздің жалпы сайлауында сайлауға түспеді. PUP партиясы оның ұлы Генри Чарльз Ашерді Форт-Джордж сайлау округінде оның орнына кандидат ретінде ұсынды. Ол сайлауда осы округті жеңіп алды.
Отбасы
Мұса Джоан Мұсаға үйленген. Оның ұлы Ясер Муса Белизде суретші, мұғалім, ақын және ойын-сауықшы, сонымен қатар PUP үкіметі кезінде Ұлттық мәдениет және тарих институтының (NICH) өнер кеңесіне төрағалық етті, PUP-тың қоғаммен байланыс басшысы болып та қызмет етті. Кереім есімді тағы бір ұлы заңгерлік дипломмен Белизге оралды және соңғы кезде бірнеше маңызды істерді қабылдады. 2015 жылғы қарашада өткен сайлауда Кереім Муса Белиз қаласының мэрі және UDP үміткері Даррел Брэдлиді Кариб теңізі жағалаулары сайлау округінде жеңіп, әкесімен бірдей қызмет ететін Белиздің алғашқы өкілі атанды. Мұса мен оның әйелі Джоанның тағы үш ұлы бар: Марк Муса (дәрігер), Саид Муса кіші және Дэвид Муса. Сонымен қатар, Мұсаның некеден тыс жеті баласы бар, олардың ішінде АҚШ Армиясының беделді Командалық және Бас штаб колледжін жақында тәмамдаған Роберта Д. Ашер де бар.