Кіріспе

RuneQuest (жиі RQ деп қысқартылады) – Стив Перрин, Рэй Терни, Стив Хендерсон және Уоррен Джеймс жасаған, Грег Стаффордтың мифтік Глоранта әлемінде өтетін фантастикалық үстелдік рөлдік ойын. Ол алғаш рет 1978 жылы The Chaosium баспасында жарық көрді. 1984 жылдан бастап басылым бірнеше компаниялардың арасында ауысты, соның ішінде Avalon Hill, Mongoose Publishing және The Design Mechanism, ал 2016 жылы қайтадан Chaosium-ға оралды. Бұл Стаффордтың White Bear and Red Moon үшін жасаған Глоранта әлемінде өтетін рөлдік ойын. 1979 жылы бірнеше ұсақ өзгерістер енгізілген екінші басылымы шықты. RuneQuest тез арада Dungeons & Dragons-тан кейін ең танымал екінші фантастикалық рөлдік ойынға айналды. Екінші басылымның орнын бастан-аяқ алмастырған төрт жылдың ішінде Chaosium оны қолдау үшін жиырмадан астам қосымша жариялады. Екінші басылым мен оның қосымшалары 2015 жылғы RuneQuest Classic Kickstarter арқылы қайта басылды. Келісім бойынша Avalon Hill RuneQuest сауда белгісінің иесі болды, ал Глорантаға қатысты барлық мазмұн Chaosium-ның мақұлдауын қажет етті, ол ережелер мәтінінің авторлық құқығын сақтап қалды. Осылайша, үшінші басылымның стандартты әлемі «Фантазиялық Еуропаның қараңғы дәуірі», Глоранта немесе Gateway (балама фантазия) болды. Avalon Hill жасаған төртінші басылым, RuneQuest: Adventures in Glorantha, RuneQuest/Glorantha байланысын қалпына келтіруді көздеді, бірақ 1994 жылы Стаффорд үшінші басылымды Avalon Hill басқарғанына наразы болғандықтан рұқсат бермей, жоба ортасынан тоқтатылды. Жауап ретінде Avalon Hill, сауда белгісінің иесі ретінде, бастапқыда RuneQuest: Slayers деп аталған, механикалық жағынан байланыссыз ойынды жасауға кірісті. Алайда, 1998 жылы Avalon Hill компаниясын Hasbro сатып алғаннан кейін жоба аяқталуға жақын болғанына қарамастан тоқтатылды. Ережелерге авторлық құқық авторларға қайтарылды, олар оны RuneSlayers ретінде тегін шығарды. 1998 жылы Mythos жинақтамалық карта ойынының қаржылық сәтсіздігінен кейін Стаффорд пен серіктес акционері Сэнди Петерсен Chaosium басқаруын тастады (бірақ олар компанияның акционерлері болып қалды). Стаффорд Глоранта мүлкін басқару үшін Issaries, Inc. еншілес компаниясын құрды және осы компанияның иесін өзімен бірге алды. Ол Робин Д. Лоузбен бірлесіп 2000 жылы Глорантада өтетін Hero Wars атты жаңа ойын жүйесін жариялады. 2003 жылы ол аталған атауға, сондай-ақ RuneQuest сауда белгісіне құқықтарды Hasbro-дан сатып алғаннан кейін HeroQuest деп қайта аталды. Mongoose Publishing 2006 жылдың тамызында Issaries лицензиясы бойынша RuneQuest-тің жаңа басылымын шығарды. Бұл Mongoose-тың бұрынғы мәтіндерді қайта пайдаланбастан, бұрынғы басылымдардың көптеген функцияларын қайта құруын қажет етті (олардың авторлық құқығын Chaosium сақтап қалды). Жаңа ережелерді Mongoose негізін қалаушы Мэтью Спрендж басқарған команда жасады және Open Game License лицензиясы бойынша шығарылды. Ресми оқиғалар Глорантаның екінші дәуірінде өтеді (бұрынғы басылымдар үшінші дәуірді қамтыған). 2010 жылдың қаңтарында Mongoose Пит Нэш пен Лоуренс Уитакер жазған, жанкүйерлер «MRQ2» деп атаған RuneQuest II басылымын шығарды. 2011 жылдың мамырында Mongoose Publishing Issaries компаниясымен жол айырғанын және RuneQuest II-ді Legend деп қайта атауды жариялады. Legend 2011 жылдың соңында Ашық ойын лицензиясы бойынша шығарылды. RuneQuest II-ге арналған Mongoose атаулары Legend-ке сәйкес келетін кітаптар ретінде қайта басылды. 2011 жылдың шілдесінде Нэш пен Уитакер құрған The Design Mechanism компаниясы Issaries компаниясымен лицензиялық келісімге келгенін және RuneQuest-тің 6-шы басылымын шығаратынын мәлімдеді. 2012 жылдың шілдесінде шыққан бұл ойын негізінен Mongoose-тың RuneQuest II-нің кеңейтілген нұсқасы болды және көптеген фантастикалық немесе тарихи жағдайларға бейімделетін ережелерді ұсынды, онда нақты Глоранталық мазмұн болмады (бірақ ол Глоранта рундарын пайдаланды). 2013 жылы Стаффорд Issaries-ді, соның ішінде Глоранта әлемін және RuneQuest және HeroQuest сауда белгілерін 2009 жылы HeroQuest-тің екінші басылымын лицензия бойынша шығарған Moon Design Publications компаниясына сатты. Moon Design Design Mechanism-нің RuneQuest лицензиясын сақтап қалды. 2015 жылдың маусымында Chaosium-дағы қаржылық қиындықтарға байланысты Стаффорд пен Петерсен компанияны қайтадан басқаруға алды. Олар өз кезегінде Moon Design компаниясымен бірігуді ұйымдастырды, нәтижесінде Moon Design басқару тобы Chaosium-ды басқарды. 2015 жылы олар Kickstarter арқылы екінші басылымның қатты мұқабалы басылымын және оның қосымшаларын PDF форматында RuneQuest Classic ретінде шығару үшін қаржы жинады. 2016 жылы The Design Mechanism Moon Design компаниясымен жол айырғаны және RuneQuest 6-шы басылымы Mythras деген атпен жарияланатыны хабарланды. Содан кейін 2017 жылы жаңа басылым, RuneQuest: Roleplaying in Glorantha жарияланды. Ол Chaosium-ның екінші басылымына негізделген, кейінгі басылымдардан алынған идеяларды пайдаланды. Жаңа ойынның ресми атауы RQG болды және ол 2017 жылғы Free RPG Day күні тез бастау модулімен таныстырылды. Толық ережелердің PDF нұсқасы 2018 жылдың мамырында, ал басылған кітап соңында жарық көрді. Содан бері RQG үшін Bestiary, оқиғалар жинағы және анықтамалық материалдарды қамтитын тұрақты өнімдер шығарылды.

Жүйе

RuneQuest өзінің 40 жылдық тарихы барысында көптеген түрлі өзгерістерден өтті. Осы бөлімде RuneQuest Glorantha (RQG) қазіргі нұсқасы талқыланады.

Қасиетті тұлға құру

Көптеген RPG-лердегідей, ойыншылар оқиғашы жасаудан бастайды. Оқиғашының отбасы тарихын құру арқылы басталып, кейін физикалық, психикалық және рухани қасиеттерін көрсететін бірнеше текше тастау арқылы дамытылады. RuneQuest оқиғашылары ойын барысында күш жинайды, бірақ басқа фантастикалық RPG-лердегідей күшті емес. Дегенмен, әлсіз оқиғашы да сәттілік, тактикалық ойлау немесе сақтық жоспарлау арқылы күшті оқиғашыны жеңуі мүмкін.

Жауынгерлік

Ойынның ұрыс жүйесі нақты ұрыс-керісті қайта жаңғырту мақсатымен жасалған. Перрин Шығармашылық анахронизм қоғамы арқылы ортағасырлық имитациялық шайқастармен таныс болған. RQG-де, көптеген бұрынғы басылымдардағыдай, ұрыс раунды Шабуыл деңгейлеріне (Strike Ranks) бөлінеді, олар кейіпкердің ептілігіне, дене мөлшеріне және қаруына негізделген бастама беру жүйесін ұсынады. Бұл деңгейлер тізбектеп бағаланады. Шабуылдаушы кейіпкер өзінің дағдысын тексереді, ал сәтті болған жағдайда қорғаушы шабуылды қабылдап қалуға немесе уытылуға мүмкіндік алады. RuneQuest ұрыс жүйесінде соққы тиетін жерді анықтауға арналған қосалқы жүйе бар. Сәтті шабуылдар әдетте нысана денесінің бөліктеріне кездейсоқ түрде (немесе мақсатты түрде) бағытталады. RuneQuest-те кейіпкердің аяғына, қару ұстайтын қолына немесе басына тиген соққы ойынның механикасына және оқиға барысына нақты әсер етеді. Бұл ойынның ұрыс жүйесінің инновациялық бөлігі болды және оны Dungeons & Dragons сияқты қарсыластардың абстрактілі, соққы санын есепке алатын ұрыс жүйесінен ерекшелендіруге көмектесті.

Алға жылжыту

Кәсіби дағдыларды жетілдіру ережелері де пайыздық текшелерді пайдаланады. Dungeons & Dragons-тағы деңгейге негізделген дамудан өзгеше, RuneQuest кейіпкерлерге өз қабілеттерін тікелей жақсартуға мүмкіндік береді; ойыншы кейіпкердің дағды бағасынан жоғары нәтиже алуы керек. Бұрын қолданылған альпинист мысалында, кейіпкердің дағдысын жетілдіру үшін ойыншы D100-де 35-тен үлкен санды шығаруы тиіс. Осылайша, орысша айтқанда, батырдың дағдысы неғұрлым жоғары болса, оны жақсарту да соғұрлым қиын.

Сиқырлы

RuneQuest-тегі авантюристтер сиқыр қолданатындар мен қолданбайтындар деп бөлінбейді. Ойын шыққан кезде бұл бұрын-соңды болмаған механика болды. Барлық авантюристтердің сиқырға қол жеткізу мүмкіндігі бар, бірақ ойын тепе-теңдігі үшін авантюристтің сиқыр күші оның құдайға жақындығына немесе сиқыр өнеріндегі шеберлігіне пропорционал. RQG-нің инновацияларының бірі – кейіпкерлердің барлығы Глорантханың әртүрлі руналарымен байланысты, және олар сиқыр жасауда қолданылады. Мысалы, отты жасайтын "Жалын" сиқырын қолдану үшін ойыншы өзінің от рунасына деген бейімділігінің көрсеткішімен тестілеуі керек. Сиқырдың нақты түрлері басылымдар бойынша өзгереді; RQG рух сиқыры, руна сиқыры және сиқыршылық сиқырларын қарастырады. Басқа да түрлері бар, мысалы, аждаһар сиқыры, бірақ олар әдетте авантюристтерге қол жетімді емес.

Басқа ережелер

RuneQuest құрамында фантастикалық монстрлардың кең таңдауы мен олардың физикалық сипаттамалары бар. Кітапта карликондар, тролльдер, өлместер, қасқыр адамдар сияқты дәстүрлі фантастикалық жаратылыстармен қатар, ешкі басты "бру" және үш қолды, басы жоқ "майдстон" садағашылары сияқты жаңадан ойлап табылған жаратылыстар да кездеседі. Оның кейбір дәстүрлі фантастикалық жаратылыстары басқа ойындардағы (немесе фантастикадағы, немесе дәстүрлі көздердегі) нұсқаларынан ерекшеленеді; мысалы, эльфтер – адам кейпіндегі өсімдіктер. Сол заманғы басқа фантастикалық RPG-лерден өзгеше, RuneQuest монстрларды оқиғаға қатысушылар ретінде қолдануға мүмкіндік берді.

Орнату

Қазіргі және бұрынғы басылымдардың көпшілігі Глорантха әлемінде өтті. Бұл әлемнің толыққанды дамыған тарихы ойыншылар мен ойын шеберлеріне мол материал береді. Көптеген RPG әлемдері жинақы түрде құрастырылған кезде, RuneQuest ойыншыларға жанды, дамыған әлемді ұсынды – белгілі географиясы, тарихы және діні бар, толыққанды ойдан шығарылған әлемді.

Аждаһа асуы аймағы

Бұл аймақ RuneQuest оқиғаларының негізгі орны болып табылады. Солтүстік құрлықта орналасқан, әрқайсысының өзіндік мәдениеттері бар бес отандық аймақтан тұрады: Сартар, Пракс, Ескі Тарш, Ай Тарш және Гразеландтар. Аймақтың барлығы – кең далалы жоталар, айналасындағы тауларда әртүрлі аймақтарға жететін бірнеше өткелдер бар. Бұл, сонымен қатар аймақтың тарихи ерекшеліктері, мәдениеттердің «қорыту қазанына» алып келді, нәтижесінде адам емес түрлердің әдеттен тыс жоғары әртүрлілігі мен шоғырлануы байқалады, әсіресе ауылдық жерлер үшін. География мен мәдениеттің осы үйлесімі Hero Wars-тің тұғыры болып табылады, ал RuneQuest осы үшін жасалған Dragon Pass тақта ойынының бастапқы орны еді.

Культтар мен дін

РунеКвесттің ерекшелігінің кілтті элементі – бұл оқиға батырларының діни ұйымдарға мүше болуы. Көбінесе олар культтар деп аталады және әдетте үш мүшелік деңгейі болады. Қарапайым мүшелер – культтың нағыз мәнісін білмейтін бейресми мүшелер. Бастау алғандар – культтың құдайымен немесе үлкен күшімен тікелей байланыста болады, олар одан сыйлық ретінде сиқыр алады. Руна деңгейі – дін қызметкерлері, әскери басшылар немесе шамандар, құдайдың идеалдары мен мақсаттары үшін еңбек етеді. Негізгі ережелерде 21 культ сипатталған, олардың қолжетімділігі оқиға батырының руналық бейімділігіне, туған жеріне және кәсібіне байланысты.

Қосымшалар

RuneQuest-тің барлық нұсқалары үшін қосымша материалдар жарық көрген.

Қабылдау

1978 жылдың қыркүйек-қазан айындағы "The Space Gamer" журналының (№ 19), Дана Холм: "Бұл ойын логикалық жүйеге ие болғандықтан, оның матрицасына кез келген нәрсені қосуға болады. Ойынның құнды тасы. Көңілің тоқ етеді". 1979 жылдың ақпан-наурыз айларындағы "White Dwarf" журналының (№ 11) 11-ші санында Джим Донохоу ереже кітабының "116 беттік ойластырылған және толыққанды ережелерді" қамтитынын айтты, бірақ кейіпкер жасау жүйесін "өте күрделі" деп тапты. Ол жаңа төрешілерге монстр олжасының кестелерін сақтықпен пайдалануды кеңес берді, себебі олжа кездейсоқ түрде жасалған, яғни "осы кестелерді қолдану арқылы монстрдің олжасы айтарлықтай өзгеріп, әлсіз монстр байлыққа ие болып, ал күштісі кедейленуі мүмкін. Бұл ережелерді түзетуді қажет ететін бір саласы". Ол ойынды 10 балдық шкала бойынша 9 балға бағалап, "Бұл мен "Dungeons & Dragons"-қа жақсы балама ретінде ұсына алатын ережелер жиынтығы. "RuneQuest" ережелерін қолдану арқылы науқанды оңай және жылдам ұйымдастыруға болады", - деді. 1980 жылдың наурыз айындағы "Ares" журналында Грег Костикян: "RuneQuest – бүгінгі күнге дейін жасалған ең ойналатын және әдемі фантастикалық рольдік ойын. Оның жалғыз кемшілігі – толыққанды рольдік науқан үшін жеткілікті кеңдікке ие емес, және тәжірибелі фрп ойыншылары үшін сәл қарапайым", - деді. Ол ойынды 9 балдық шкала бойынша 7 балға бағалап қорытындылады. 1980 жылдың шілдесіндегі "Ares" журналында Эрик Голдберг екінші басылымды қарап, "RQ шыққанда, ол сол кездегі FRP стандарттарына сәйкес жақсы ұйымдастырылған. Ережелерді оқу қиын емес, ал кестелерді табу оңай болған екінші басылым мәселенің шешілуіне көмектесті. Ойынның кемшіліктері – ойынның негізі (жауынгерлік) ойын мәселелеріне ие, және жеке жүйелер ойдағыдай біріктірілмейді. Оның күшті жақтары – дизайн тұжырымдамаларының жаңалығы, кейіпкерлердің жағымсыз "деңгейлік" прогрессиясының жойылуы және егжей-тегжейлі фон", - деді. 1980 жылы жарық көрген "The Complete Book of Wargames" кітабында ойын дизайнері Джон Фриман ережелерді "бір-біріне үйлесімді, түсінікті және мысалдармен толық" деп атап, жақсы көреді. Алайда, Фриманның басты мәселесі – "көптеген ойындардан гөрі реалистік, бірақ өте көңілді емес" ұрыс жүйесі. Ол сондай-ақ Глорантха әлемінің өте тығыз және жаңа ойыншыларға түсіну қиын екенін атап өтті. Егер ойын шеберлері басқа рольдік ойын жүйелерінде пайдалану үшін жағдайдың ең жақсы бөліктерін қарыз алғысы келсе, Фриман мұны өте қиын деп санайды: "жүйелер тым жақсы біріктірілген. Бұл ойынды толық немесе мүлдем қабылдамау керек дегенді білдіреді". Фриман ойынның жалпы бағасын "Жақсыдан өте жақсыға дейін" деп қорытындылады. 1981 жылдың шілдесінде "The Space Gamer" журналының (№ 35) үшінші санында Форрест Джонсон 1980 жылғы "RuneQuest" қораптық басылымын қарап, "тәжірибелі ойыншы, ол ережелерді бөлек сатып алған, бұл басылымға мұқтаж емес. Алайда, ол жаңадан келгендерге пайдалы болуы мүмкін", - деді. 1985 жылдың сәуір айындағы "White Dwarf" журналының (№ 64) төртінші санында Оливер Дикинсон "Avalon Hill" баспасының үшінші басылымын қарап, "Барлығы жақсы жазылған және анық айтылған" деп тапты. Ол бұрынғы ережелердің негізгі айырмашылығын тапты: көптеген заттар "көптеген нәрселерге қымбат. Жақсы қару-жарақ, сиқырлы заттар және т.б. алу үшін күрес қажет, сондықтан мен одан көбірек қанағаттанамын. Мен бұл PC/NPC-нің күндерін аяқтайды деп үміттенемін, бірақ қиындықтар кейбір ойыншыларды тосқауылдайтын болуы мүмкін". Дикинсон жаңа басылымды 10 балдық шкала бойынша 9 балға бағалап, "қайта қарастырылған ережелерді дұрыс сынау керек, олар жақсы ойластырылған және түсіндірілген, бірақ өте күрделі, және мен көптеген жағдайларда: "Бұл жақсырақ мағынаға ие!" деген сөздермен қарсы алынады", - деді. Оливер Дикинсон "White Dwarf" журналының (№ 75) үшінші санында "RuneQuest 3"-ті қарап, "Жеке өзім Грег Стаффордтың RQ3 Глоранта туралы түсінігін жақсырақ көрсетеді деген пікірін өте маңызды деп санаймын және өзгерістер мен жаңалықтардың көпшілігін, әсіресе шаршау нүктелерін құттықтаймын", - деді. 1987 жылдың наурыз айындағы "White Dwarf" журналының (№ 87) үшінші санында Питер Грин үшінші басылымның жаңа қалың қаптама нұсқасын қарап, жалпы алғанда ұнатып, бірақ "бірнеше қысым" тапты, атап айтқанда, 1-ші немесе 2-ші басылым ережелерінің бұдан былай жоқ бөлімдеріне сілтеме жасалды. Ол ескертумен қорытындылады: "жаңадан бастаушылар оны таныс жүйемен таныс болғанша қалдыруы керек. Басқа ойындардың тәжірибелі ойыншылары оны ұсыну үшін көп нәрсе табады. Ол өте құнды және оны ойнамайсыз десеңіз де алуға тұрарлық". 1987 жылдың тамыз айындағы "White Dwarf" журналының (№ 92) үшінші санында Пол Кокберн 3-ші басылым ережелерінің жеңілдетілген нұсқасы – "Advanced Runequest"-ті қарап, көріп қалғандарын ұнатып, "Бұл өте жақсы жиынтық. Өте қолжетімді формадағы өте қуатты рольдік ойын", - деді. "The Games Machine" журналы "RuneQuest Fantasy Roleplaying Game" ойынын қарап, "Бұл фантастикалық науқан үшін реалистік, күрделі және ойналатын ережелер жүйесін іздеп жүрген GM-дер үшін тамаша таңдау", - деді. 1996 жылы "Arcane" журналы жүргізген оқырмандар сауалында барлық уақыттың 50 ең танымал рольдік ойындарын анықтау үшін "RuneQuest" 5-орынды иеленді. Редактор Пол Петтенгейл: "RuneQuest өзінің күрделі және өте түпнұсқалық науқан орналысының арқасында қалғандарынан жоғары тұрады. Бұл жоғары фантастикалық қаһармандық пен адамдар арасындағы нәсілдік дискриминацияның және күнделікті өмірдің қиындықтарымен үйлесетін әлем. Ойынның мәңгілік бөлігі болып табылатын культтар, ойынға мистикалық сипат қосып, басқа фантастикалық жүйелерге ұқсамайтын тереңдік береді", - деді. "RuneQuest" 2007 жылы жарық көрген "Hobby Games: The 100 Best" кітабына қосылды. Дженнелл Жакуэйс: "RuneQuest және Glorantha-дан кейін егжей-тегжейлі фантастикалық әлемдер нормаға айналды, емес, ерекшелік. Dragon Pass TSR-дың Faerûn-ына, жақсырақ белгілі Forgotten Realms-ына және Dragonlance сағасының орнына Krynn-ға жол ашты. Бірақ ешқайсысы түпнұсқа "RuneQuest"-тің әдемі, бірақ қолжетімді ережелер күрделілігіне жете алмады немесе жанкүйерлерде ондаған жылдарға созылатын ықылас тудыра алмады", - деді. "Black Gate" журналында 6-шы басылымның шолуында Джон О'Нил: "Ішкі суреттер өте керемет, ал жазу айқын және анық. Барлық ең жақсы рольдік ойын кітаптары сияқты, "RuneQuest Sixth Edition" фантазиялық ойыншы болмасаңыз да, парақтап қарауға қызықты", - деді. 2023 жылы жарық көрген "Monsters, Aliens, and Holes in the Ground" кітабында RPG тарихшысы Сту Хорват: "Басқа ірі RPG-лерден айырмашылығы, кейіпкерлер дамыған сайын қосымша өмірлік нүктелер алмайды, осылайша көбінесе қауіпті жауынгерлікке қатысу қажеттілігін тудырады. Шешімдерді қан төгілмей табуға қызығушылық танытқан ойыншылар жағдайдың егжей-тегжейлі сипаттамасына көңіл бөледі, осылайша оларға әңгімелесу немесе ақылды схемалар арқылы қиындықтарды жеңуге қажетті материалды ұсынады", - деп жазды.