Кіріспе

ISO 3166-1 стандартында анықталған екі әріпті ел кодтары – Халықаралық стандарттау ұйымы (ISO) жариялаған ISO 3166 стандартының бөлігі болып табылатын, елдерді, тәуелді аумақтарды және географиялық тұрғыдан ерекше қызығушылық тудыратын аймақтарды белгілеуге арналған екі әріпті кодтар. Бұл кодтар ISO жариялаған ел кодтарының арасында ең көп қолданылатыны (алфа-3 және сандық кодтардан басқа) және интернеттің елдік домендік аймақтарында кеңінен қолданылады (кейбір ерекшеліктер бар). Сонымен қатар, олар халықаралық почта жүйесінде қағаз хаттарды жіберу үшін пошталық индекске қосымша елдік идентификатор ретінде қолданылады және бұрынғы бір әріптен тұратын кодтарды алмастырды. Алғаш рет 1974 жылы ISO 3166 стандартының бірінші нұсқасында жарияланды.

Пайдалану және қолдану

ISO 3166-1 alpha 2 кодтары әртүрлі жағдайларда қолданылады және басқа стандарттардың құрамына да кіреді. Кейбір жағдайларда олар толыққанды іске асырылмайды.

Кемелсіз орындалу

1985 жылдан бастап ISO 3166 1 alpha 2 кодтары Домендік атаулар жүйесінде елдік кодты жоғарғы деңгейдегі домендер (ccTLD) ретінде пайдаланылып келеді. Интернетке тағайындалған нөмірлер органы қазіргі уақытта ccTLD-лерді көбінесе alpha 2 кодтарына сәйкес тағайындайды, бірақ бірнеше ерекшелік бар. Мысалы, Біріккен Корольдіктің alpha 2 коды , ол өзінің ccTLD ретінде gb емес, uk қолданады, себебі қазіргі уақытта ол Ұлыбританияның өтініші бойынша ISO 3166 1 стандартында ерекше сақталған. WIPO кодтау стандарты ST.3 ISO 3166 1 alpha 2 кодтарына негізделген, бірақ халықаралық зияткерлік меншік ұйымдарына арналған бірқатар қосымша кодтарды қамтиды, олар қазіргі уақытта сақталған және ISO 3166 1 стандартында қолданылмайды. Еуропалық комиссия әдетте ISO 3166 1 alpha 2 кодтарын қолданады, екі ерекшелікпен: Грекияны көрсету үшін (не) қолданылады, ал Ұлыбританияны көрсету үшін (не) қолданылады. Бұл туралы Еуропалық қауымдастықтардың ресми журналында Грекия және Ұлыбританияны көрсету үшін және қолданылуы тиіс екені нақтыланған. ҚҚС әкімшілігі үшін Еуропалық комиссия Грекия және Ұлыбритания үшін сәйкесінше және кодтарын пайдаланады. Біріккен Ұлттар Ұйымы халықаралық көлік құралдарын тіркеу кодтары үшін ISO 3166 1 alpha 2 және alpha 3 кодтарының комбинациясын, сондай-ақ ISO 3166 стандарты құрылғанға дейін қолданылған кодтарды пайдаланады, олар көлік құралының тіркеу тақтасын берген елді анықтау үшін қолданылады; осы кодтардың кейбіреулері қазіргі уақытта ISO 3166 1 стандартында мерзімі белгісіз сақталып тұр. IETF тілдік тегтері (BCP 47 стандартына сәйкес келеді және IANA тіркелімінде сақталады) де ISO 3166 1 alpha 2 кодтарынан (аймақтық субтегтер үшін) ішінара алынған. ISO 3166 1 стандартында елдер мен аумақтарға тағайындалған кодтардың толық тізімін аймақтық субтегтер ретінде пайдалануға болады. Сонымен қатар, ISO 3166 1 стандартында анықталған «ерекше сақталған» alpha 2 кодтары (істен шығарылғандардан басқа) тілдік тегтер үшін аймақтық субтегтер ретінде де қолданылуы мүмкін. Дегенмен, ISO 3166 1 стандартынан алынып тасталған субтегтерді жоюды болдырмау үшін жаңа тұрақтылық саясаты (ISO-мен келісілген) енгізілді; олардың орнына олар сақталады және жаңа басымдық субтегтерге ауыстырылады немесе бірнеше елді біріктіретін субтегтер ретінде сақталады. Кейбір басқа аймақтық топтастыру субтегтері басқа стандарттардан алынған. Жаңа тұрақтылық саясатына сәйкес, ISO 3166 1 стандартынан алынып тасталған ескі кодтар басқа елге немесе аумаққа қайта тағайындалмауы керек (бұрын «CS» коды үшін болғандай).

Пайдаланушы тағайындаған код элементтері

Пайдаланушы тағайындаған код элементтері – ISO 3166-1 стандартының ішкі қолданбасына елдердің, аумақтардың немесе басқа географиялық бірліктердің қосымша атауларын қосуға мұқтаж пайдаланушылардың қарамағындағы кодтар. ISO 3166/MA осы кодтарды стандартты жаңарту процесінде пайдаланбайды. Пайдаланушылар келесі альфа-2 кодтарын тағайындауы мүмкін: -ден -ға дейін, -ден -ға дейін және . Мысалы: Халықаралық стандартты жазу коды (ISRC) АҚШ үшін екінші ел коды ретінде қолданылады, себебі префиксте үш таңбалы тіркеуші кодтары таусылды. Ол сондай-ақ тікелей тағайындалған кейбір тіркеушілер үшін де қолданылады. Unicode Common Locale Data Repository (CLDR) алыс Океанияны (Антарктида, Буве аралы, Кокос (Килинг) аралдары, Рождество аралы, Оңтүстік Джорджия және Оңтүстік Сэндвич аралдары, Хёрд және Макдональд аралдары, Ұлыбританияның Индий мұхитындағы аумағы, Францияның Оңтүстік аумақтары және АҚШ-тың алыс орналасқан кіші аралдары кіретін көп аумақты аймақ) және «Белгісіз немесе жарамсыз аумақ» деп белгілейді. ISO макроаймақтық кодты қабылдағанға дейін CLDR Еуропалық Одақты да көрсету үшін пайдаланған. Бұл кодты Дүниежүзілік Интеллектуалдық Меншік Ұйымы (WIPO) Еуропалық өсімдік сорттары жөніндегі кеңсе индикаторы ретінде пайдаланады. Швейцария бұл кодты Канар аралдары үшін ел коды ретінде қолданады, бірақ ол осы мақсатқа бұрыннан резервтелген. Ресей Абхазия және Оңтүстік Осетияны көрсету үшін осы кодтарды пайдаланады. Бұл кодты Ұлыбритания үкіметі Солтүстік Ирландия үшін EORI нөмірі ел коды префиксі ретінде, ал Солтүстік Ирландиямен сауда жасау бойынша Еуропалық Одақтың қосылған құн салығы есебі үшін Еуропалық Одақтың мүшелері қолданады. Бұл кодты Еуропалық Комиссия, ХВҚ, SWIFT, CLDR және басқа ұйымдар Косово үшін уақытша ел коды ретінде пайдаланады. WIPO бұл кодты Дания, Исландия, Норвегия және Швецияға ортақ халықаралық ұйым – Скандинавия патенттік институтының индикаторы ретінде пайдаланады. WIPO бұл кодты жаңа өсімдік сорттарын қорғау жөніндегі халықаралық одақтың индикаторы ретінде пайдаланады. WIPO бұл кодты Вишеград патенттік институтының индикаторы ретінде пайдаланады. WIPO бұл кодты белгісіз мемлекеттер, басқа да бірліктер немесе ұйымдар үшін индикатор ретінде пайдаланады. UN/LOCODE халықаралық сулардағы нысандарды көрсету үшін тағайындалған.

Қоса берілген код элементтері

Сақталған код элементтері – ескірген немесе ISO 3166 1 стандартын пайдаланушының белгілі бір қолданысын қамтамасыз ету үшін қажет болған, бірақ оған енгізілуге жарамсыз кодтар. Өтпелі кезеңде туындауы мүмкін проблемаларды болдырмау және кодтау жүйелерінің жұмыс істеуі үшін нақты қосымша код элементтерін қажет ететін пайдаланушыларға көмек көрсету мақсатында, ISO 3166/MA, тиісті себептер болған жағдайда, осы кодтарды сақтап қалады және оларды белгілі бір немесе белгісіз мерзімге арналған мақсаттардан басқа қолданбауға міндеттенеді. Алфа-2 кодтары төрт санатқа бөлінеді: ерекше резервтер, өтпелі резервтер, белгісіз резервтер және қазіргі уақытта қолданудан алынған кодтар.