Сикка Тысон (1924-2021) – атақты американдық актриса. «Sounder», «Roots», «The Help» фильмдеріндегі рөлдерімен танылды. «Оскар» және «Алтын глобус» номинанті.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық актриса (1924–2021)
American actress (1924–2021)
Ол «Соудер» (1972) фильміндегі Ребекка Морган рөлімен көпке танылып, сыншылардың жоғары бағасын алды. Осы рөлі үшін ол «Оскар» және «Алтын глобус» сыйлықтарына «Ең үздік актриса» номинациясы бойынша ұсынылды. Тайсон өмірінің соңына дейін кино мен телевидениедегі жобаларда ойнады, оның ішінде «Тармысы» (1977), «Жасыл помидорлар» (1991), «Ашулы қара әйелдің күнделігі» (2005), «Көмек» (2011) және «Қандай да бір жолмен өлтіруден қалай құтылуға болады» сериалдары бар. Экрандағы мансабынан бөлек, Тайсон түрлі театрлық қойылымдарда да өнер көрсетті. Ол Бродвей мен одан тыс жерлердегі қойылымдары үшін марапатталды. Тайсон 2015 жылы Кеннеди орталығының құрметті тұлғасы атанды. 2016 жылдың қараша айында Тайсон АҚШ-тың ең жоғары азаматтық наградасы – Президенттік бостандық медалін алды. 2020 жылы ол Телевизиялық даңқ залына енгізілді.
She garnered widespread attention and critical acclaim for her performance as Rebecca Morgan in Sounder (1972), for which she was nominated for both the Academy Award and Golden Globe for best actress. Tyson continued to act in film and television in projects throughout her life, including the acclaimed series Roots (1977), Fried Green Tomatoes (1991), Diary of a Mad Black Woman (2005), The Help (2011), and the legal drama series How to Get Away With Murder. In addition to her screen career, Tyson appeared in various theater productions. She was awarded for her performances in productions both on and off Broadway. Tyson was named a Kennedy Center honoree in 2015. In November 2016, Tyson received the Presidential Medal of Freedom, which is the highest civilian honor in the United States. In 2020, she was inducted into the Television Hall of Fame.
Ерте өмір
Тайсон Нью-Йорктің Бронкс ауданында дүниеге келді, бірақ көп ұзамай отбасымен бірге Шығыс Гарлемге көшіп келді. Оның ата-анасы Батыс Үндістанның Невис аралынан эмигранттар болатын. Оның әкесі 21 жасында Нью-Йоркке келді және 1919 жылдың 4 тамызында Эллис аралында тіркелді. Тайсон діни атмосферада өсті. Ол хорда ән айтты және Шығыс Гарлемдегі епископ шіркеуінде дұға жиналыстарына қатысты. Тайсонның анасы оның актриса болуына қарсы болды және біраз уақыт бойы онымен сөйлеспеді. Ол Сиселидің сахнада ойнап жатқанын көргенде пікірін өзгертті. Алғаш рет сахнаға 1958 жылы Харлемдегі YMCA-да Винетт Кэрроллдың «Айдың қараңғы жағы» қойылымында шықты. Тайсон 1959 жылғы «Көңілсіз ертең» және «Соңғы ашулы адам» фильмдерінде, сондай-ақ 1960 жылғы «Бұл кім еді?» комедиясында шағын рөлдер ойнады. 1961 жылы ол NBC телесериалы «Иман шекараларында» теледидарда алғаш рет пайда болды. 1962 жылы ол АҚШ-та теледидарда афро шашын киген алғашқы афроамерикандық әйел атанды. 1960 жылдардың басында Тайсон француз драматургы Жан Женедің «Қаралар» пьесасының түпкі актерлік құрамында ойнады. Ол Стефани Вирту Секрет Роза Диоп рөлін ойнады; басқа да белгілі актерлер қатарында Майя Энджелу, Джеймс Эрл Джонс, Годфри Кембридж, Луи Госсетт кіші және Чарльз Гордон болды. Бұл қойылым онжылдықтың ең ұзақ сахналанған Бродвей емес қойылымы болды, ол 1408 рет көрсетілді. Ол 1961–1962 жылдарғы Вернон Райс сыйлығын (кейін «Драмалық бюро» сыйлығы деп аталды) «Радуга шапанындағы ай» қойылымындағы рөлі үшін жеңіп алды. 1963 жылы Тайсон «Шындықты айт» ойын-шоуында австралиялық әнші Ширли Абикейрдің «қосымшасы» ретінде пайда болды және төрт мүмкін дауыстың екеуін алды. Бұрын әлеуметтік қызмет агенттігінде жұмыс істеген Тайсонды продюсер Дэвид Саскинд «Қаралар» және «Жанған жолбарыс, жанған жолбарыс» спектакльдерінде байқап, CBS телесериалы «Шығыс жағы/Батыс жағы» (1963–1964) үшін таңдады, онда ол Джордж С. Скотт ойнаған әлеуметтік қызметкердің хатшысы рөлін ойнады. Шоу әлеуметтік мәселелерді қамтығанымен танымал болды, ал оның Харлемдегі афроамерикандық жұп туралы (Джеймс Эрл Джонс пен Диана Сэндс ойнады) бір эпизоды Атланта және Луизиана штатының Шревпорт қалаларында көрсетілмеді. Ол Сэмми Дэвис кішімен бірге «Адам деп аталатын адам» (1966) фильмінде және Грэм Гриннің романы негізінде түсірілген «Комедиантар» (1967) фильмінде шағын рөлдер ойнады. 1968 жылы Тайсон «Жүрек жалғыз аңшы» фильмінде маңызды рөл ойнады.
Tyson was born in the Bronx, New York City, but soon relocated with her family to East Harlem. Her parents were immigrants from Nevis in the West Indies. Her father arrived in New York City at age 21 and was processed at Ellis Island on August 4, 1919. Tyson grew up in a religious atmosphere. She sang in the choir and attended prayer meetings at an Episcopal church in East Harlem. Tyson's mother was opposed to her becoming an actress and would not speak to her for a time. She changed her mind when she saw Cicely appear on stage. and she first appeared onstage in Vinnette Carroll's production of Dark of the Moon at the Harlem YMCA in 1958. Tyson had small roles in the 1959 films Odds Against Tomorrow and The Last Angry Man, as well as the 1960 comedy, Who Was That Lady? 1n 1961, she made her television debut in the NBC series Frontiers of Faith. In 1962, she became the first African American woman to wear an Afro on television in the United States. In the early 1960s, Tyson appeared in the original cast of French playwright Jean Genet's The Blacks. She played the role of Stephanie Virtue Secret Rose Diop; other notable cast members included Maya Angelou, James Earl Jones, Godfrey Cambridge, Louis Gossett Jr., and Charles Gordone. The show was the longest running off Broadway non musical of the decade, running for 1,408 performances. She won the 1961–1962 Vernon Rice Award (later known as the Drama Desk Award) for her performance in another off Broadway production, Moon on a Rainbow Shawl. In 1963, Tyson appeared on the game show To Tell The Truth as an "imposter" for Australian singer Shirley Abicair, receiving two of the four possible votes. Tyson, who once worked for a social services agency, was spotted by producer David Susskind in The Blacks and in Tiger, Tiger Burning Bright, and was cast for a role in the CBS TV series East Side/West Side (1963–1964), playing the secretary of a social worker played by George C. Scott. The show was noted for its treatment of social issues, and one of its episodes, on an African American couple in Harlem (played by James Earl Jones and Diana Sands), was blacked out in Atlanta and Shreveport, Louisiana. She appeared with Sammy Davis Jr. in the film A Man Called Adam (1966) and had a small role in the film version of The Comedians (1967) based on the Graham Greene novel. In 1968 Tyson had a featured role in The Heart Is a Lonely Hunter.
Кейінгі мансап
1989 жылы Тайсон «Брюстер Плейс әйелдері» телесериалында ойнады. 1991 жылы Тайсон «Қуырылған жасыл помидорлар» фильмінде Сипси рөлінде пайда болды. 1994–1995 жылдардағы «Сладкая справедливость» телесериалында Тайсон азаматтық құқықтар белсендісі және Кэрри Грейс Батл атты адвокатты сомдады, бұл кейіпкер Дови Джонсон Раундтриден үлгі алған. Оның тағы бір есімді фильмдері: «Худлум» (1997) және «Ақылды қара әйелдің күнделігі» (2005) драмалары, «Ең ескі тірі Конфедерация жесірінің әңгімесі» (1994) (мұнда ол үшінші Эмми сыйлығын алды) және «Өлімге дейінгі сабақ» (1999) телефильмдері. 2005 жылы Тайсон «Винн Дикси» фильмінде түсті. 2010 жылы Тайсон «Неліктен мен қайтадан үйлендім?» фильмінде ойнады және Пол Робсон сыйлығын жеңіп алған «Америкалық арманды іздеу» деректі фильмін баяндады. 2011 жылы Тайсон Виллоу Смиттың «21st Century Girl» музыкалық видеоклипінде алғаш рет пайда болды. Сол жылы ол Миссисипи штатының Джексон қаласындағы Константин Джефферсон атты қызметшінің рөлін ойнады, бұл фильм сыншылар тарапынан жоғары бағаланған «Көмек» туындысы болды. Азаматтық құқықтар қозғалысының фондық жағдайында түсірілген бұл фильм «Ең үздік актерлік топ» номинациясы бойынша «Broadcast Film Critics Association» сыйлығын және «Ең үздік актерлік құрам» үшін «Screen Actors Guild» сыйлығын жеңіп алды. 2013 жылдың 9 маусымында өткен 67-ші Tony Awards салтанатында Тайсон «Сапар» пьесасындағы Мисс Кэрри Уоттс рөлі үшін «Ең үздік әйел актриса» Tony сыйлығын жеңіп алды. Жеңіске жеткеннен кейін 88 жастағы актриса Tony сыйлығының «Ең үздік әйел актриса» номинациясы бойынша ең үлкен жүлдегері атанды. Ол сонымен қатар рөлі үшін «Drama Desk» сыйлығын және «Outer Critics Circle» сыйлығын «Ең үздік әйел актриса» ретінде жеңіп алды. 2013 жылы Тайсон «Коннектикуттағы қорқынышты оқиға 2: Джорджияның әуестері» қорқыныш фильміндегі қосалқы рөлді сомдады. 2014 жылдан бастап Тайсон «Құқықтан қалай қашуға болады?» сериалында басты кейіпкер Аннализ Китингтің (Виола Дэвис) анасы Офелия Харкнесс рөлінде ойнады; осы рөлі үшін ол 2015, 2017, 2018, 2019 және 2020 жылдары «Драмалық сериалдағы ең үздік қонақ актриса» Primetime Emmy Award номинациясына ие болды. 2020 жылы ол Netflix платформасында көрсетілген «Grace-тан құлау» танымал фильмінде түсті.
In 1989, Tyson appeared in the television miniseries The Women of Brewster Place. In 1991, Tyson appeared in Fried Green Tomatoes as Sipsey. In the 1994–95 television series Sweet Justice, Tyson portrayed a civil rights activist and attorney named Carrie Grace Battle, a character she modeled after Dovey Johnson Roundtree. Her other notable film roles include the dramas Hoodlum (1997) and Diary of a Mad Black Woman (2005), and the television films Oldest Living Confederate Widow Tells All (1994) (for which she received her third Emmy Award) and A Lesson Before Dying (1999). In 2005, Tyson co starred in Because of Winn Dixie. In 2010, Tyson appeared in Why Did I Get Married Too? and narrated the Paul Robeson Award winning documentary Up from the Bottoms: The Search for the American Dream. In 2011, Tyson appeared in her first music video in Willow Smith's 21st Century Girl. That same year, she played Constantine Jefferson, a maid in Jackson, Mississippi, in the critically acclaimed period drama The Help. Set in the backdrop of the Civil Rights Movement, the film won the Broadcast Film Critics Association Award for Best Acting Ensemble and the Screen Actors Guild Award for Outstanding Performance by a Cast in a Motion Picture. At the 67th Tony Awards, on June 9, 2013, Tyson won the Tony Award for Best Actress in a Play for her performance as Miss Carrie Watts in The Trip to Bountiful. Upon winning, the 88 year old actress became the oldest recipient of the Best Actress Tony Award. She also won the Drama Desk Award for Outstanding Actress in a Play and the Outer Critics Circle Award for Outstanding Actress in a Play for the role. In 2013, Tyson played a supporting role in the horror film The Haunting in Connecticut 2: Ghosts of Georgia. Beginning in 2014, Tyson guest starred on How to Get Away with Murder as Ophelia Harkness, the mother of main character Annalise Keating (Viola Davis); for this role, she was nominated for a Primetime Emmy Award for Outstanding Guest Actress in a Drama Series in 2015, 2017, 2018, 2019, and 2020. In 2020, she starred in the popular movie A Fall From Grace which was featured on Netflix.
Өлім
Тайсон 2021 жылғы 28 қаңтарда 96 жасында дүние салды. Оның қоштасу рәсімі 16 ақпанда Гарлемдегі Абиссиния баптист шіркеуінде өтті. Оған Тайлер Перри, оның спиритуалды ұлы Ленни Кравиц және Билл мен Хиллари Клинтон қатысты. Тайсон бұрынғы күйеуі Майлз Дэвиспен бірге Вудлон зиратында (Бронкс, Нью-Йорк) жерленді.
Tyson died on January 28, 2021, at the age of 96. Her funeral was held February 16 at the Abyssinian Baptist Church in Harlem, and was attended by Tyler Perry, her godson Lenny Kravitz, and Bill and Hillary Clinton. Tyson was interred in Woodlawn Cemetery (Bronx, New York) with former husband Miles Davis.
Марапаттар мен құрметтер
Сисели Тайсон көптеген марапаттарға ие болды, оның ішінде Академияның арнаулы сыйлығы, үш Эмми сыйлығы және Тони сыйлығы бар. Тайсон телевизиядағы жұмысы үшін үш Primetime Emmy сыйлығын жеңіп алды, олардың ішінде «Мисс Джейн Питтманның өмірбаяны» (1974) және «Ең ескі тірі Конфедерация жесірінің барлық сырлары» (1994) фильмдері үшін алғандары бар. 2014 жылы ол «The Trip to Bountiful» спектакліндегі ең үздік әйел рөлі үшін Тони сыйлығын жеңіп алды. Тайсон 2018 жылы Академияның арнаулы сыйлығын «Ұмытылмас рөлдерімен және жеке адалдығымен көптеген режиссерлер, актерлер және көрермендерге шабыттанған» деген жазумен алды. Тайсон өмірлік жетістіктері үшін де көптеген құрметтерге ие болды. 2015 жылы ол Кеннеди орталығының құрмет сыйлығын алды. 2016 жылы президент Барак Обама оған «Азаттық медалін» табыс етті. 2020 жылы ол мансаптық жетістіктері үшін Пибоди сыйлығын алды. Сол жылы ол Телевизиялық Даңқ залына енгізілді. 1977 жылы Тайсон Қара кино өнер қайраткерлерінің Даңқ залына енді. 1980 жылы ол Америка жетістіктері академиясының «Алтын тақта» сыйлығын алды. 1982 жылы Тайсон «Кінодағы әйелдер» сыйлығының «Кристалл» сыйлығымен марапатталды. Бұл сыйлық өздерінің табандылығымен және еңбегінің жоғары деңгейімен ойын-сауық индустриясындағы әйелдердің рөлін кеңейтуге үлес қосқан ерекше әйелдерге беріледі. 1988 жылы Тайсон 100 қара әйелдің ұлттық коалициясынан ерекше қызметі үшін «Кандис» сыйлығын алды. 1997 жылы ол Голливудтың Даңқ аллеясында жұлдызға ие болды. 2005 жылы Тайсон Опра Уинфридің «Аңыздар кешінде» құрметпен ескерілді. Ол сондай-ақ Нәсілдік теңдік конгресі, Түсті адамдардың жетістіктері үшін ұлттық қауымдастығы және Ұлттық қара әйелдер кеңесі тарапынан құрметтелді. Тайсон 2010 жылы NAACP-нің «Спингерн» медалін ойын-сауық индустриясына қосқан үлесі, модельдік мансабы және азаматтық құқықтарды қолдауы үшін алды. Тайсон 2015 жылы Кеннеди орталығының құрметті иегері атанды. 2016 жылдың қараша айында президент Барак Обама оған АҚШ-тың ең жоғары азаматтық құрметі – «Азаттық медалін» табыс етті. 2018 жылдың қыркүйегінде Кино өнері мен ғылымы академиясы Тайсонға Арнаулы сыйлық берілетінін жариялады. 2018 жылдың 18 қарашасында Тайсон Арнаулы «Оскар» сыйлығын алған алғашқы афроамерикандық әйел болды. 2018 жылы Тайсон Америка театр залына енгізілді. Тайлер Перри студиясындағы 12 дыбыс жазу студиясының бірі Тайсонның құрметіне оның есімімен аталды. 2020 жылы ол Телевизия академиясының Даңқ залына енгізілуіне таңдалды. 2022 жылы ол қайтыс болғаннан кейін 2022 жылы Black Music & Entertainment Walk of Fame-ге енгізілді. Тайсон Кларк Атланта университетінен, Колумбия университетінен, Говард университетінен және Морехаус колледжінен (барлық ерлерге арналған тарихи қара колледж) құрметті дипломдар алды. Нью-Джерси штатының Ист-Оранж қаласындағы Сисели Тайсонның сахналық және көркем өнер мектебі 2009 жылы оның құрметіне аталды.
Cicely Tyson is the recipient of numerous accolades, including an Academy Honorary Award, three Emmy Awards, and a Tony Award. Tyson won three Primetime Emmy Awards for her work in television winning for, The Autobiography of Miss Jane Pittman (1974), and Oldest Living Confederate Widow Tells All (1994). She won the Tony Award for Best Actress in a Play her performance in The Trip to Bountiful in 2014. Tyson won her Honorary Academy Award in 2018 with the inscription reading, "Whose unforgettable performances and personal integrity have inspired generations of filmmakers, actors and audiences." Tyson has also received various honours for her lifetime achievement as a groundbreaking artist. In 2015, she received a Kennedy Center Honor. In 2016 she was bestowed the Presidential Medal of Freedom from President Barack Obama. In 2020, she received a Career Achievement Peabody Award. That same year she was inducted into the Television Hall of Fame. In 1977, Tyson was inducted into the Black Filmmakers Hall of Fame. In 1980, she received the Golden Plate Award of the American Academy of Achievement. In 1982, Tyson was awarded the Women in Film Crystal Award. The award is given to outstanding women who, through their endurance and the excellence of their work, have helped to expand the role of women within the entertainment industry. In 1988, Tyson received a Candace Award for Distinguished Service from the National Coalition of 100 Black Women. In 1997, she received a star on the Hollywood Walk of Fame. In 2005, Tyson was honored at Oprah Winfrey's Legends Ball. She was also honored by the Congress of Racial Equality, the National Association for the Advancement of Colored People, and the National Council of Negro Women. Tyson was awarded the NAACP's 2010 Spingarn Medal for her contribution to the entertainment industry, her modeling career, and her support of civil rights. Tyson was a recipient of the Kennedy Center Honors in 2015. She was awarded the United States' highest civilian honor, the Presidential Medal of Freedom, by President Barack Obama in November 2016. In September 2018, the Academy of Motion Picture Arts and Sciences announced that Tyson would receive an Academy Honorary Award. On November 18, 2018, Tyson became the first African American woman to receive an honorary Oscar. In 2018, Tyson was inducted into the American Theater Hall of Fame. One of 12 soundstages was named after Tyson in her honor at Tyler Perry Studios. She was chosen to be inducted into the Television Academy's Hall of Fame in 2020. In 2022, she was posthumously inducted into the Black Music & Entertainment Walk of Fame in 2022. Tyson received honorary degrees from Clark Atlanta University, Columbia University; Howard University; and Morehouse College, an all male historically black college. The Cicely Tyson School of Performing and Fine Arts, a magnet school in East Orange, New Jersey, was named after her in 2009.