Лаунсестон Эллиот: Ұлыбританияның тұңғыш Олимпиада чемпионы

Кіріспе

Шотландтық ауыр атлетикашы

Лансестон Эллиот (9 маусым 1874 – 8 тамыз 1930) – британдық ауыр атлетикашы, Ұлыбританияны Олимпиада ойындарында бірінші болып жеңіске жеткізген спортшы.

Өмірбаян

Лансестон Эллиот Австралияның Тасмания штатындағы Лансестонда дүниеге келді, содан кейін осы атпен аталып, бірақ туылуынан бұрын отбасы Үндістанға көшіп кетті. Ол Каладагиде дүниеге келді және қазіргі Карнатака штатындағы Гуледгуддте крещениеден өтті. Оның отбасы Шотландия аристократиясының белгілі бір бөлігі болды, ал лорд Минто Үндістанмен тығыз байланысы бар отбасының басшысы еді. 4-ші граф Минто 1905-1910 жылдары Үндістанның вице-королі болды. Лансестон Эллиот Сент-Хеленаның бұрынғы губернаторы сэр Чарльз Эллиоттың немересі болды, ал оның әкесі Гилберт Рэй Эллиот Үндістанның азаматтық қызметінде судья болып жұмыс істеді. 1887 жылы Эллиоттың әкесі Үндістандағы лауазымын тастап, отбасын Англияға көшірді, онда ол Эссексте ферма шаруашылығымен айналыса бастады. 13 жасар Лансестон, ерекше дене бітімі бар жас, Англияны алғаш рет көріп, бірден ұлы Эуген Сандоудың ықпалына түсіп, жақын арада ерекше дарынды ауыр атлетке айналды. 1891 жылдың қаңтар айында, бар болғаны 16 жасында, ол Лондонның Пикадиллидегі сәнді Кафе Моникода өткен, қазіргі Британ чемпионатының біріншісі ретінде танылған жарыста сәтті өнер көрсетті. Үш жылдан кейін ол Вестминстердегі Корольдік аквариумда өткен чемпионатта жеңіске жетті. 21 жасар Эллиотты одан әрі сәттіліктер Афинадағы бірінші заманауи Олимпиада ойындарына қатысуға ынталандырды. Ол кезде ауыр атлетика бойынша халықаралық деңгейде қабылданған ережелер мен жіктемелер болған жоқ, ал 1896 жылғы Олимпиада сол кездегі жарыс аренасындағы сыныптардың әртүрлілігін одан әрі арттырды. Екі қолмен көтеру бағдарламада бірінші болып өтті, ал ұзаққа созылған күрес барысында Даниялық Вигго Йенсен мен Эллиот екеуі де 111,5 килограмм көтерді, бірақ принц Георг даниялыққа оны жақсырақ орындағаны үшін бірінші орынды берді. Йенсеннің көтеруі тамаша таза көтерумен жасалды, ал Эллиот әлдебір қиындыққа тап болды. Ал бір қолмен көтеру жарысы қысқа да, қарқынды да болды. Эллиот принц Георгтың демалысқа ұсынысын қабылдамады, бірақ одан бұл жолы Йенсеннен кейін көтеруге рұқсат беруін сұрады, өйткені екі қолмен көтеруде даниялық Эллиоттан кейін көтеруге мүмкіндік алған. Өтініш қабылданды, бірақ көтеру тәртібі нәтижеге елеулі әсер етпеді. Эллиот 71,0 килограммды қиындықсыз көтерді, ал екі қолмен 112,5 килограмм көтеруге тырысқанда иығын жарақаттаған Йенсен тек 57,0 килограмм көтере алды, соның нәтижесінде Ұлыбританияның алғашқы Олимпиада чемпионы тағайындалды. Эллиот жеңіл атлетика бағдарламасында 100 метрге жүгіруде де қатысты. Ол өз тобында үшінші орын алды және финалға өте алмады. Күрес турнирінде Эллиотты бірінші раундта Германияның гимнастика чемпионы Карл Шуман жеңіп алды. Ол гимнастика бағдарламасындағы арқанмен көтерілу жарысында бес қатысушының соңғы орнында қалды. Афинадағы жеңісінен кейін ол 1899 жылғы Әуесқойлар чемпионатында төрт жаңа рекорд орнатты және британдық ауыр атлетика сахнасының көрнекті тұлғасы ретінде оның қаржылық сәттілігі дерлік қамтамасыз етілді. Ол сондай-ақ 1900 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында дискіні лақтырудан қатысып, он бірінші орын алды (сол жылы ауыр атлетика жарыстары өткізілмеді). 1903 жылы ол кәсіпқойға айналды. Зейнетке шыққаннан кейін Эллиот бірнеше жыл Англияда ферма шаруашылығымен айналысып, 1923 жылы Мельбурнға қоныстанды. Ол 1930 жылдың 8 тамызында 56 жасында омыртқа рагынан қайтыс болды және Мельбурнның Фокнер зиратында жерленді. Лансестон Эллиоттың суреттері Эдинбургтағы Шотландияның Ұлттық портрет галереясының спорт бөлімінде (галерея 2011 жылы күрделі жөндеуден кейін қайта ашылды) Шотландияның көрнекті спортшыларының арасында көрсетілген.

Launceston Elliot was conceived in Launceston, Tasmania, Australia, after which he was named, but before his birth his family moved to India and he was born in Kaladagi and baptised at Guledgudd, now in Karnataka State. His family was an established part of the Scottish aristocracy with Lord Minto being head of the family which had strong connections with India. The 4th Earl Minto served as Viceroy of India (1905–10). Launceston Elliot was the grandson of Sir Charles Elliot, the onetime governor of Saint Helena, and his father Gilbert Wray Elliot served as magistrate with the Indian Civil Service. In 1887, Elliot's father gave up his post in India and took his family to England where he began farming in Essex. The 13 year old Launceston, an exceptionally well built youth, who was seeing England for the first time, immediately came under the influence of the great Eugen Sandow and soon developed into an unusually talented lifter. In January 1891, aged only 16, he performed creditably at what is now recognised as the first British Championships held at the fashionable Café Monico in Piccadilly, London. Three years later he was the winner of the championships at the Royal Aquarium, Westminster. Continuing success encouraged the 21 year old Elliot to travel to Athens for the first modern Olympic Games. At the time, there were no internationally accepted rules or classifications for weightlifting and the 1896 Olympics added further to the huge variety of classes contested on the contemporary scene. The two handed lift came first on the program and, after a long drawn out contest, Viggo Jensen of Denmark and Elliot had both lifted 111.5 kilograms, but Prince George awarded the Dane first place for having done so in better style. Jensen's lift was accomplished with a superb clean lift whereas Elliot had certainly encountered difficulty. By contrast, the one handed event was a short, sharp event. Elliot declined Prince George's courteous offer of a rest break but he asked that he might this time lift after Jensen, as in the two handed event the Dane had the advantage of lifting after Elliot. The request was granted although the order of lifting was not to have a material effect on the result. Elliot raised 71.0 kilograms without difficulty whereas Jensen, who had injured his shoulder trying to raise 112.5 kilograms in the two handed event, could only manage 57.0 kilograms and Britain's first Olympic champion was crowned. Elliot also competed in the 100 metres in the athletics programme. He placed third in his heat and did not advance to the final. In the wrestling event, Elliot was defeated in the first round by Carl Schuhmann of Germany, the gymnastics champion. He finished last of the five competitors in the rope climbing event on the gymnastics program. Following his victory in Athens, he set four new records at the 1899 Amateur Championships and, as a prominent figure on the British weightlifting scene, his financial success was virtually assured. He also competed at the 1900 Summer Olympics, throwing the discus and placing eleventh (no weightlifting events were held that year). In 1903 he turned professional. After his retirement Elliot carried on farming in England for a few years before settling in Melbourne in 1923. He died of cancer of the spine on 8 August 1930 aged 56 and is buried in Melbourne's Fawkner Cemetery. Photographs of Launceston Elliot are featured among the distinguished Scottish athletes in the sport section of the Scottish National Portrait Gallery, Edinburgh (re opened after a major refurbishment in 2011).