Кіріспе
Геометрия, биология, минералогия және қатты дене физикасында бірлік жасуша – тордың нүктелерін қамтитын векторлардан құралған қайталанатын бірлік. Атауына қарамастан, бірлік жасуша (мысалы, бірлік вектор сияқты) міндетті түрде бірлік өлшемге немесе тіпті белгілі бір өлшемге ие болмауы мүмкін. Керісінше, элементарлық жасуша – бірлік векторына ең жақын аналог, себебі ол белгілі бір тор үшін анықталған өлшемге ие және үлкен жасушалар құруға арналған негізгі құрылыс блогы болып табылады. Бұл түсінік, әсіресе, екі және үш өлшемде кристалдық құрылымды сипаттауда қолданылады, бірақ ол барлық өлшемдерде де мағыналы. Тор өзінің бірлік жасушасының геометриясымен сипатталады, ол тек трансляцияларды пайдалана отырып, бүкіл мозаиканы (параллелограмм немесе параллелепипед) құрайтын мозаиканың бір бөлігі болып табылады. Бірлік жасушаның екі ерекше түрі бар: элементарлық жасуша және конвенциялық жасуша. Элементарлық жасуша – бір тор нүктесіне сәйкес келетін бірлік жасуша, ол мүмкін болатын ең кішкентай бірлік жасуша. Кейбір жағдайларда кристалдық құрылымның толық симметриясы элементарлық жасушадан анық көрінбейді, мұндай жағдайларда конвенциялық жасуша қолданылуы мүмкін. Конвенциялық жасуша (элементарлық болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін) – тордың толық симметриясын қамтитын және бірден көп тор нүктесін қамтуы мүмкін бірлік жасуша. Конвенциялық бірлік жасушалар n өлшемдегі параллелотоптар болып табылады.
In geometry, biology, mineralogy and solid state physics, a unit cell is a repeating unit formed by the vectors spanning the points of a lattice. Despite its suggestive name, the unit cell (unlike a unit vector, for example) does not necessarily have unit size, or even a particular size at all. Rather, the primitive cell is the closest analogy to a unit vector, since it has a determined size for a given lattice and is the basic building block from which larger cells are constructed. The concept is used particularly in describing crystal structure in two and three dimensions, though it makes sense in all dimensions. A lattice can be characterized by the geometry of its unit cell, which is a section of the tiling (a parallelogram or parallelepiped) that generates the whole tiling using only translations. There are two special cases of the unit cell: the primitive cell and the conventional cell. The primitive cell is a unit cell corresponding to a single lattice point, it is the smallest possible unit cell. In some cases, the full symmetry of a crystal structure is not obvious from the primitive cell, in which cases a conventional cell may be used. A conventional cell (which may or may not be primitive) is a unit cell with the full symmetry of the lattice and may include more than one lattice point. The conventional unit cells are parallelotopes in n dimensions.
Wigner Seitz ұяшығы
Паралелелепипед тәрізді бастапқы жасушалардан өзге, әрбір Браве торлары үшін Вигнер-Сейц жасушасы деп аталатын тағы бір бастапқы жасуша түрі бар. Вигнер-Сейц жасушасында тор нүктесі жасушаның ортасында орналасады, ал көптеген Браве торларында пішіні параллелограмм немесе параллелепипед болмайды. Бұл Вороной жасушасының бір түрі. Импульс кеңістігіндегі өзара тордың Вигнер-Сейц жасушасы Бриллуэн аймағы деп аталады.
Кәдімгі элемент
Әрбір нақты тор үшін кристаллографтар есептеудің қолайлылығына қарай әдеттегі жасушаны жағдай бойынша таңдайды. Бұл әдеттегі жасушаларда бірлік жасушаның беттерінің немесе дененің ортасында орналасқан қосымша тор нүктелері болуы мүмкін. Тор нүктелерінің саны, сондай-ақ әдеттегі жасушаның көлемі, бастапқы жасушаның көлемінен бірнеше есе (1, 2, 3 немесе 4) артық болады.