Кіріспе

Геометрия, биология, минералогия және қатты дене физикасында бірлік жасуша – тордың нүктелерін қамтитын векторлардан құралған қайталанатын бірлік. Атауына қарамастан, бірлік жасуша (мысалы, бірлік вектор сияқты) міндетті түрде бірлік өлшемге немесе тіпті белгілі бір өлшемге ие болмауы мүмкін. Керісінше, элементарлық жасуша – бірлік векторына ең жақын аналог, себебі ол белгілі бір тор үшін анықталған өлшемге ие және үлкен жасушалар құруға арналған негізгі құрылыс блогы болып табылады. Бұл түсінік, әсіресе, екі және үш өлшемде кристалдық құрылымды сипаттауда қолданылады, бірақ ол барлық өлшемдерде де мағыналы. Тор өзінің бірлік жасушасының геометриясымен сипатталады, ол тек трансляцияларды пайдалана отырып, бүкіл мозаиканы (параллелограмм немесе параллелепипед) құрайтын мозаиканың бір бөлігі болып табылады. Бірлік жасушаның екі ерекше түрі бар: элементарлық жасуша және конвенциялық жасуша. Элементарлық жасуша – бір тор нүктесіне сәйкес келетін бірлік жасуша, ол мүмкін болатын ең кішкентай бірлік жасуша. Кейбір жағдайларда кристалдық құрылымның толық симметриясы элементарлық жасушадан анық көрінбейді, мұндай жағдайларда конвенциялық жасуша қолданылуы мүмкін. Конвенциялық жасуша (элементарлық болуы мүмкін немесе болмауы мүмкін) – тордың толық симметриясын қамтитын және бірден көп тор нүктесін қамтуы мүмкін бірлік жасуша. Конвенциялық бірлік жасушалар n өлшемдегі параллелотоптар болып табылады.

Wigner Seitz ұяшығы

Паралелелепипед тәрізді бастапқы жасушалардан өзге, әрбір Браве торлары үшін Вигнер-Сейц жасушасы деп аталатын тағы бір бастапқы жасуша түрі бар. Вигнер-Сейц жасушасында тор нүктесі жасушаның ортасында орналасады, ал көптеген Браве торларында пішіні параллелограмм немесе параллелепипед болмайды. Бұл Вороной жасушасының бір түрі. Импульс кеңістігіндегі өзара тордың Вигнер-Сейц жасушасы Бриллуэн аймағы деп аталады.

Кәдімгі элемент

Әрбір нақты тор үшін кристаллографтар есептеудің қолайлылығына қарай әдеттегі жасушаны жағдай бойынша таңдайды. Бұл әдеттегі жасушаларда бірлік жасушаның беттерінің немесе дененің ортасында орналасқан қосымша тор нүктелері болуы мүмкін. Тор нүктелерінің саны, сондай-ақ әдеттегі жасушаның көлемі, бастапқы жасушаның көлемінен бірнеше есе (1, 2, 3 немесе 4) артық болады.