Кіріспе

Шотландияның Дунун қаласы (/d//u/'/n//uː//n/; Dùn Omhain) – Шотландияның Аргилл мен Бьют аймағының оңтүстігіндегі Коваль түбегіндегі негізгі қала. Ол Клайдтың жоғарғы бөлігінің батыс жағалауында, Холи-Лохтың оңтүстігінде және Иннелланның солтүстігінде орналасқан. Аргилл мен Бьюттің әкімшілік аймағының бір бөлігі болғанмен, Дунуннің өз қауымдастық кеңесі де бар. Дунун 1976 жылға дейін қала статусына ие болды. Кейін бұл мәртебесі төмендеді, және көптеген демалыс жасаушылар жақсырақ жолдар мен теміржолдардың салынуына және шетелге саяхаттаудың танымалдылығының артуына байланысты басқа жерлерге баруды жөн көрді. 1961 жылы, суық соғыстың қатаң кезеңінде, Дунун АҚШ Әскери-теңіз күштерінің гарнизондық қаласына айналды. 1992 жылы, КСРО тарағаннан кейін, олар Сандбанктегі Холи-Лох әскери базасын жапты, соның салдарынан көршілес Дунун экономикалық қиындыққа тап болды. База жабылғаннан бері қала және айналасындағы аймақ қайтадан туризмге бет бұрып, табиғатты жақсы көретін және активті демалыс іздейтін туристерге қызмет көрсетуде, сондай-ақ түрлі фестивальдар мен жарыстарды ұйымдастыруда. Қалада жыл сайын өткізілетін ең ірі шара – 1894 жылдан бері жалғасып келе жатқан Коуал Хайленд Жиналысы. Сондай-ақ, қалада Корольдік Ұлттық Мод фестивалі де өткізілген.

Тарих

Дунун қамалы 12 ғасырда Клайд фиордының жанындағы шағын, жартылай жасалма конус тәрізді төбеде салынған, қазіргі таңда төмен қабырғалары ғана сақталған. Кейіннен ол Аргилл графтарының (Кэмпбеллдердің) мұрагерлік сақшылары бар патшалық қамалына айналды, олар тәжге бір қызыл гүлден тұратын символдық жалдау төледі. Шотландия королевасы Мэри 1563 жылғы 26 шілдеде Дунун қамалына сапар шекті және сапары барысында бірнеше жарлықтарға қол қойды. 1646 жылы Дунун қаласында Кэмпбелл руының мүшелері Ламонт руының мүшелерін өлтірді. Қамал 1685 жылы Джеймс VII-ге қарсы Аргилл көтерілісі кезінде қиратылды. 19 ғасырдың басында қаланың басты көшесі – Аргилл көшесі Моир көшесінде аяқталды. Дунун пирсіне қарай жалғасудың орнына, ол бүгінгі Сибад барының тұсында оңға бұрылды. 1873 жылы Дунун Бург залы салынар алдында, бұл жер Джеймс Макартур Моирге тиесілі ашық дала болды, ол Галоухилл деп аталатын аймаққа алып келді. Аргилл және Эдвард көшелерінің арасында ешқандай көшелер мен үйлер болған жоқ. Аргилл көшесі, қазіргі күйінде, 1870 жылы аяқталды. Моир Бург залын салу үшін жерінің бір бөлігін сыйға тартты, бірақ оның аяқталуын көре алмады; ол 1872 жылы өзіне-өзі қол жұмсады. 21 ғасырдағы Дунун 1885 жылы екі банк, 21 сақтандыру агенттігі, 10 қонақ үй, газ компаниясы, екі боулинг алаңы, үш апталық газет, Шотландияның батысындағы демалыс үйлері (романдық гидропатиялық спамен бірге) және Шотландияның ең сәтті адамдарының екінші үйлерімен байланысты өткен қаланың көлеңкесін сақтайды. 1861 жылы Дунун мен Килмунның біріккен приходтарының халқы 5 444 адамды құрады; 1866 жылы Дунунның Бауги Берннен Хантерс-Кейге дейінгі халқы шамамен 3000 адамды құрады. Екі дүниежүзілік соғыс кезінде Клайд фиордының қорғанысының маңызды бөлігі ретінде Клоч Пойнттан Дунунға дейінгі су асты қайықтарға қарсы кедергі Касл Хиллдің астындағы Дунун жағалауына бекітілді. Палмерстон форты және қаланың оңтүстігіндегі Ардхолло батареясындағы лагерь жағалауды қорғауға арналған қару-жарақтардың бірін құрады. Касл Хиллдің үстінде де қару-жарақ орналастырылған. 1961 жылы, суық соғыс күшейген кезде, Холи-Лохтың маңыздылығы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің USS Proteus су асты қайық тендері Сандбанктегі Клайд фиордына Polaris баллистикалық зымырандарын және ядролық су асты қайықтарын жеткізгенде артты. Ядролық қаруды жою науқанының наразылары бұл мәселені көпшіліктің назарына жеткізді. Холи-Лох тридцать жыл бойы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің 14-ші эскадрильясының базасы болды, сондықтан Дунун гарнизондық қалаға айналды. 1991 жылы Кеңес Одағының ыдырауынан кейін Холи-Лох базасы қажетсіз деп танылды және кейіннен жабылды. Соңғы су асты қайық тендері, USS Simon Lake, 1992 жылдың наурыз айында Холи-Лохтан кетіп, жергілікті экономиканың күрт және үздіксіз құлдырауына әкелді. 2012 жылдың мамыр айында Шотландияның ауыл шаруашылығы колледжінің тоқсан жерді зерттеген есебінде Дунун мен Кемпбелтаун Шотландиядағы экономикалық құлдырауға ең осал ауылдық аймақтар деп танылды.

Үкімет және саясат

Дунон Шотландия парламентінде Шотландия Ұлттық партиясының (SNP) Дженни Минтомен өкілдік етіледі, ол Аргилл және Бьют сайлау округін иеленеді. Дунон сонымен қатар Таулы және Аралдар сайлау аймағының құрамына кіреді, онда аймақ бойынша пропорционалдық өкілдік жүйесін қамтамасыз ету үшін тағы жеті қосымша депутат сайланады. Ұлыбритания парламентінде Дунон SNP-дан Брендан О'Харамен өкілдік етіледі, ол Аргилл және Бьют деп аталатын мандатты иеленеді, бірақ бұл мандаттың шекаралары Шотландия парламенті үшін қолданылатын шекаралардан өзгеше. Аргилл және Бьют кеңесі – Дунон кіретін кеңес ауданының жергілікті билігі болып табылады. Бұл Шотландиядағы 32 кеңес ауданының бірі. Дунон Аргилл және Бьют кеңесіне сайлауда бір округ құрайды және бірыңғай трансферттік дауыс жүйесі арқылы үш кеңесші сайлайды. 2017 жылдың мамыр айында өткен соңғы сайлауда қаладан бір тәуелсіз кандидат, сондай-ақ SNP және Консервативтерден бір-бір депутат сайланды. Дунонның қауымдық кеңесі бар, оның басты міндеті – жергілікті билік және басқа да мемлекеттік органдарға қауымның пікірін жеткізу болып табылады.

Дунун теңіз айлағының

Дунунның Викториялық пирсі 1896 және 1898 жылдар аралығында қазіргі күйіне дейін кеңейтілді. 2005 жылы пирстің оңтүстігінде орналасқан волнорездік құрылысты салу үшін ол қысқартылды. Волнорез пирсті және оның архитектурасын дауылдық толқындардан қорғаумен қатар, жаңа түйіспе нүктесі орнатылды. Бұл пирстің бұрын қызмет еткен жақтан жүктеме беретін паромдардың орнына, рол-он/рол-офф паромдарын қабылдауға және жүктеуге мүмкіндік берді. Caledonian MacBrayne және Western Ferries компаниялары арасындағы жаңа түйіспе нүктесіне қызмет ету бойынша тендер нәтижесіз аяқталды. 2011 жылдың маусымына дейін пирсті күнделікті Caledonian MacBrayne пайдаланған, ол Гоурокқа жолаушылар мен автомобильдерді тасымалдауды жүзеге асырған. Бірақ 2011 жылдың маусымынан кейін жаңа тендер нәтижесінде тек жолаушылар паром қызметі (Caledonian MacBrayne меншігіндегі Argyll Ferries) волнорездік құрылыстың түйіспе нүктесін пайдалана бастады. 2004 жылдың 1 қыркүйегінде волнорездік құрылыстың салыну кезінде 82 метрлік жүк кемесі "Jackie Moon" бортында алты адаммен бірге волнорезге тіреліп, апатқа ұшырады. 2011 жылдың маусымында волнорез пайдалануға берілгеннен бері Argyll Ferries осы қондырғыдан жұмыс істейді. 2009 жылдың 26 маусымында "Waverley" кемесі бортында 700 адаммен волнорезге соқтығысты. 2015 жылы Аргилл және Бьют кеңесі пирстің бір бөлігін қайта жаңарту жұмыстарын жүргізді. Қазіргі таңда отырыс бөлмелері бар, ол толығымен туристік орынға айналды.

Бург залы

Дунун Бург залы 1874 жылы ашылды, ол белгілі Глазго сәулетшісі Роберт Александр Брайденнің еңбегі, ол солтүстікке қарай бір шақырым жерде орналасқан Дунун зиратында жерленген. Бұл шотланд бароко стиліндегі ғимарат, онда муниципалитет кеңселері орналасқан және 500 адамдық зал болған. B санатындағы ескерткіш 2017 жылдың маусым айында қайта ашылды, қазір ол көрмелер, қойылымдар мен жиналыстар үшін толық қолжетімді кеңістік болып табылады. Галерея мен театрдан бөлек, мұнда шығармашылық шеберханалар, бақша және кафе ұсынылады.

Басқа ғимараттар

2021 жылдың 20 тамызында Аргилл көшесіндегі бірнеше ғимарат өрт қойылғаннан кейін қирады.

Көрнекі орындар мен жерлер

Мэри Кэмпбелл, сондай-ақ "Хайленд Мэри" және "Бонни Мэри О'Аргилл" деп белгілі, Дунун қаласындағы Аучамор шаруашылығында дүниеге келді. Ол ақын Роберт Бернспен қарым-қатынаста болған. "Хайленд Мэри" мүсіні 1896 жылы орнатылды; ол Дунун қаласындағы Касл төбесінде, жартастың үстінде орналасқан. Мүсін – қорғалатын ескерткіш (LB26437). Дунун қаласының соғыс ескерткіші сарай бағында, пирске қарап тұр. Король залы – қаланың ірі көп функциялы залдар кешені. Ол Викториялық пирстің басына қарап орналасқан және 1958 жылы салынған. Оны 1958 жылдың 11 тамызында Елизавета II ресми түрде ашты. Ғимаратта төрт функциялық зал және үлкен бас зал бар. Бас залда кәсіби дыбыс және жарық жабдықтарымен сахна бар, сондай-ақ Pink Floyd, Blur, The Saw Doctors, David Gray, Morrissey, Red Hot Chilli Pipers, Primal Scream сияқты танымал артистер мен комедия актерлері Кевин Бриджес, Билл Бейли және Рой Чабби Браун тамаша өнер көрсеткен. 2015 жылдың соңында Король залы күрделі жөндеу жұмыстарын жүргізу үшін жабылды. 2016 жылдың желтоқсанында жөндеу жұмыстары 2017 жылдың қаңтарынан бұрын басталмайтыны хабарланды. Король залы 2018 жылдың тамызында қайта ашылды. Александра бульвары орналасқан Riverside жүзу және денсаулық орталығында 25 метрлік жабық бассейн және қосалқы жабдықтар бар. Дунун кітапханасы Касл бағындағы қайта жаңартылған Король залында орналасқан. Дунун жағалауында Гантокс деп аталатын шағын тас тобы бар. Клайд фиордындағы Гантокс маяғы Дунун жағалауына жақын орналасқан. Ол 1886 жылы салынған. Клан Ламонт ескерткіші, сондай-ақ Дунун қырғынының ескерткіші Касл Хиллге жақын Том А Мойд жолында орналасқан. Ол 1646 жылғы Дунун қырғыны құрметіне, Кэмпбелл кланы Ламонт кланына шабуыл жасап, 200-ден астам адамды өлтірген оқиғаны еске алу үшін 1906 жылы ашылды. Жергілікті фаунаға теңіз түлкілері, сусарлар, дельфиндер, батқан акулалар, еліктер, қызыл бұғылар, ақырғылар және көптеген түрлі құстар кіреді. Қалалық мұражай жаз айларында ашылады. Онда Дунун және Ковал түбегінің тарихи ақпараттары мен экспонаттары жиналған.

Фестивальдар

1894 жылы құрылған Ковал тау жиындары әлемнің түкпір-түкпірінен қатысушылар мен көрермендерді тартады. Ол жыл сайын тамыз айының соңғы апта соңында Дунун стадионында өтіледі. Қыркүйек айында екі аптаға созылатын "Ковал ашық студиялары" фестивалі Дунун және Ковал аймағындағы суретшілердің студияларын аралауға мүмкіндік береді. Ковальфест қазан айында он күн бойы Дунун маңындағы серуендеу сияқты көңіл көтеру шараларын ұйымдастырады. 1930 жылдан бері Дунон бірнеше рет Корольдік ұлттық Модты қабылдады – 1930, 1950, 1968, 1994, 2000, 2006, 2012 және 2018 жылдары. 2013 жылы алғашқы Дунон кинофестивалі үш күнге созылып, BBC жасаған "Your Cheatin' Heart" сериалының тұңғыш рет көпшілікке көрсетілімімен ашылды. Бұл сериал 1990 жылы телеарналарда соңғы рет көрсетілген болатын.

Көлік

Дунунға тікелей құрлық және теңіз жолдары арқылы, ал жанама түрде Гоурок станциясы арқылы пойызбен жетуге болады.

Жол

Дунун А815 тас жолының оңтүстік бөлігінде жатыр. Оның ең солтүстік нүктесі, Кэрндоу жанында, бұл жол A83 тас жолымен қосылып, қалаға шығыстан Лох-Ломонд / Глазго, солтүстіктен Инверарай / Обан және батыстан Кемпбелтауннан автомобиль жолымен келуге мүмкіндік береді.

Автобус

Дунон және айналасындағы аудандардағы қоғамдық көлік мемлекеттік субсидиямен автобус және автобус тасымалдаушысы West Coast Motors компаниясы арқылы ұсынылады. West Coast Motors компаниясының 486 бағыты Дунон қаласының орталығынан Инверарейге регулярлы қайтымды сапарды қамтамасыз етеді, онда ол 926 және 976 Scottish Citylink қызметтерімен Кемпбелтаун, Обан, Глазго және аралықтағы елді мекендерге қатынайды. 478 бағыты Дунон пирсінен Портавадиге аптасына алты күн қатынайды.

Білім

Дунун қаласында үш бастауыш мектеп қызмет етеді. Дунун бастауыш мектебі Хиллфут көшесінде орналасқан; бұл ғимарат 1641 жылы Дунун гимназиясының алғашқы орны болған. Сент-Мунс бастауыш мектебі Пилот көшесінде, ал Кирн бастауыш мектебі Парк-роудта орналасқан. Дунун гимназиясы Кирн қаласындағы Арденслайт жолында орналасқан. Highlands and Islands университетінің Argyll колледжінің кампусы Дунонда, Батыс шығанағында, жартас үсті мен Касл-Хилл жанында орналасқан.

Ұлттық велосипед жолы 75

Дунуньон – Эдинбургтен Кинтайр түбегіндегі Тарбертке дейінгі NCR75 бағытында орналасқан. Ұлттық велосипед желісін Sustrans ұйымы күтіп бағдарлайды.

Дунун стадионы

Қаланың спорттық аренасы – Аргилл көшесінде, қаланың солтүстігінде орналасқан Дунун стадионы. Футбол матчтары өткізілген кезде, ол Шотландиядағы кез келген әуесқой алаңның ең үлкен сыйымдылығына ие болды. Кейін ол Ковал таулы жиынының орталық орнына айналды. 1932 жылғы 18 маусымда стадионда жылдық Дунун және Ковал ауыл шаруашылығы көрмесі аясында мотоцикл трек жарысы (немесе спидвей) өткізілді. 1932 жылғы мамыр айында демонстрациялық шара ұйымдастырылды. 1981 жылы құрылған Дунун жастар футбол лигасы (DYFL) – 4 пен 17 жас аралығындағы футболға қызығушылық танытқан барлық балаларға футбол дағдыларын үйрететін ерікті ұйым. DYFL-дің Дунун стадионында өз клуб үйі мен киім ауыстыратын бөлмелері бар. Барлық жаттықтырушылар – Шотландия жастар футбол қауымдастығы (SYFA) арқылы жаттықтырушылық сертификатын алған ата-аналар, сондай-ақ клубта PGA өкілі және спорт жарақатының алғашқы жәрдемі сертификатын алған жаттықтырушылар бар. Ковал регби клубы 1976 жылы құрылды. 2008 жылы ол Шотландия гидроэлектрлік Батыс аймақтық лигасының Батыс 2-дивизионында алғашқы лига жеңісін одіс етті. Дунун Аматерс ФК 1975 жылы құрылды және футбол матчтарын Дунун стадионы мен Дунун гимназиясында өткізеді. Дунун Каманахд 2015 жылы құрылды; шинти командасы 2016 жылы Оңтүстік 2-дивизионында бәсекелесе бастады. Ковал гольф клубы Кирннің үстіндегі төбеде орналасқан. 1891 жылғы қазан айында құрылған, бастапқыда Вилли Кэмпбеллдің Бридж-оф-Вейрден жасаған тоғыз тесікті алаң ретінде. Бұрын ол 18 тесікті алаң болған, ол 1924-1928 жылдары Джеймс Брэйдтің реконструкциясынан өтті. Қазіргі клуб үйі 1996 жылы салынды. Қаржылық қиындықтарға байланысты клуб мүлігі 2020 жылы сатылды. Гольф клубы әлі де жұмыс істеп тұр, бірақ жер сатылымының нәтижесінде алаң қазір 12 тесікті алаңқа айналды. Клуб енді "Cowal Golf and Lodge Resort Ltd" компаниясына тиесілі. Дунондағы екі боулинг клубы – Мэри көшесіндегі Дунун Аргилл боулинг клубы және Аргилл көшесіндегі Боглеха' боулинг клубы. 2006 және 2007 жылдары қалада алты адамдық батпақ футбол турнирі өтті, оған шамамен 500 ойыншы мен 1000 көрермен қатысты. Касл теннис клубы қаланың Касл бағында орналасқан. Клубта екі бетон және екі кез келген ауа райына төтеп бере алатын корт бар, барлығы жарықтандырылған. Жыл сайын маусым айында қалада Аргилл раллиі өтеді, бұл жабық қоғамдық жолдарда өткізілетін автоспорттық шара. Ралли Шотландия ралли чемпионатының кезеңі болып саналады және Ұлыбританияның барлық аймақтарынан бәсекелестерді тартады.

Жүру

Дунунды қоршап тұрған төбелерде серуендеу, жүгіру және тау велосипедімен жүруге арналған жолдар өтеді. Корларах төбесінде жаяу жүргіншілер, тау велосипедшілер және атпен жүрушілер үшін белгіленген бағыттар бар. Бұл жолдар Бишоп Гленнің жанында орналасқан. Пакс Глен – Бенмор ботаникалық бағына жақын төбелерде орналасқан танымал, қысқа серуендеу жолы. (Бенмор ботаникалық бағындағы дендропарк, бұрын Янгер отбасының жеке бағы, қазір жұртшылыққа ашық. Онда Ұлыбританиядағы ең биік ағаштардың бірі – Гигант секвоялар аллеясы бар, олардың кейбірінің биіктігі 37 метрден асады. Дунонның тізімдегі ғимараттарының бірі – 2-дәрежелі Викториялық папоротниктер үйі, ол 18 айлық қайта жаңартудан кейін 2009 жылы қайта ашылды.) Корольдік Эдинбург ботаникалық бағының бөлігі болып табылатын бақ, қаладан солтүстікке қарай 7 миль (11 км) қашықтықта, Лох-Экке дейін орналасқан. Көптеген көпірлермен кесіліп өтетін, тас қабырғалармен қоршалған, мохтармен жабылып, тығыз ағаштар көлеңкесінде қалған құйылыс өзен бар. Серуендеу жолында нақты белгіленген жолдар бар. Глен А. Мидсаммер Найтс Дрим (Жазғы түннің арманы) шығармасынан алынған Пактың есімімен аталады. Морагтың жұлдызды глені – Бери Бёрн өзенінің жанындағы жолдары бар, Дунонның Батыс шығанағы ауданының артындағы төбеде орналасқан қысқа шатқалды серуендеу жолы. Бишоп Глен су қоймасы жолы, Дунон қаласын тұщы сумен қамтамасыз еткен үш су қоймасының қалған біреуінің жағалауын бойлай өтеді. Су қоймасы Балгайдг Бёрн (Балги) өзенін бөгдеп, қазір тұщы суда балық аулауға арналған орынға айналған. Дунун артындағы төбелерге, соның ішінде Корларах төбесіне, Бишоп Глен су қоймасы жолы арқылы қол жеткізуге болады.

Медиа

Дунонның жергілікті апталық газеті – «Дунон обсерваторы және Аргилшир стандарты», ол 1871 жылы Сэндбанк қаласында редактор және иесі Уильям Инглис аға (William Inglis Sr.) құрған. (Бұл қалада бір кезде тағы үш газет болған: «Коуал Уотчман» (1876), «Дунон Геральд және Коуал жарнамашысы» және «Дунон Телеграф».) «Дунон қоғамдық радиосы» 2009 жылы іске қосылды. 97.4 FM жиілігінде «Дунон обсерваторы» газетінің ғимаратынан хабар тарататын бұл радиостанция – толығымен еріктілермен жұмыс істейтін тәуелсіз әлеуметтік кәсіпорын.

География

Дунун Клайдтың жоғарғы бөлігінің батыс жағалауында және тырнақ тәрізді Коуал түбегінің шығыс жағалауында орналасқан. Коуал түбегінің көп бөлігі орманмен жабылған, әсіресе солтүстікке қарай, сондай-ақ батыс және оңтүстік бөліктерінде, ал оңтүстік-шығыс және шығысында шағын алқаптарда орман кездеседі. Солтүстік және солтүстік-батыс жағында 1935 жылы құрылған Аргилл орман паркі орналасқан.

Климат

Британ аралдарының қалған бөлігі сияқты, Дунун да теңіздік климатқа ие, жаздары салқын, қыстары жұмсақ болады. Бұл елдің өте ылғалды аймағы, әсіресе теңіз деңгейіне жақын болғандықтан, жылдық орташа жауын-шашын мөлшері жоғары. 1960 жылдан бері тіркелген ең жоғары температура 1983 жылдың шілдесінде 29,6 °C (85 °F) болса, ең төменгі температура 1982 жылдың қаңтарында 7 °C (13,9 °F) тіркелген.