Кіріспе
Ұлттық қауіпсіздік туралы ереже
Гонконгтың 2024 жылғы жергілікті жарғысы, 23-бапқа сәйкес жасалған. 23-бап – Гонконгтың Негізгі Заңының бабы болып табылады. Онда Гонконг «өз бетінше мемлекетке қарсы көтеріліс, бөлініс, бүлік, Орталық Халық Үкіметін құлату, немесе мемлекеттік құпияларды ұрлау сияқты әрекеттерді тыйым салатын заңдар қабылдайды, шетелдік саяси ұйымдар мен органдардың аймақта саяси қызмет жүргізуіне тыйым салады, сондай-ақ аймақтың саяси ұйымдары мен органдарының шетелдік саяси ұйымдармен немесе органдармен байланыс орнатуына тыйым салады» делінген. Бұл бапты іске асыруға жасалған алғашқы әрекет 2003 жылдың 1 шілдесінде Гонконгтың орталығынан жарты миллион адам шеру өткізіп, сәтсіз аяқталды. Заң Пекинге жақтас топтар арасындағы келіспеушіліктерге байланысты қараудан алынып, заң шығарушы органда көпшілік қолдауын жоғалтты. Қытайдың Ұлттық Халық Конгресі 2020 жылдың 30 маусымында Гонконгқа ұқсас мәтінді (бірақ мемлекетке қарсы көтеріліс элементі жоқ) ұлттық қауіпсіздік заңын енгізді, бұл туралы Негізгі Заңның 18-бабындағы өкілеттігіне сүйенді. Заң шығару процесінен өтіп, осы бапты іске асыруға екінші рет тырысылды. Заң жобасы 2024 жылдың 19 наурызында ресми түрде қабылданды және 2024 жылдың 23 наурызынан бастап күшіне енді.
Article 23 is an article of the Hong Kong Basic Law. It states that Hong Kong "shall enact laws on its own to prohibit any act of treason, secession, sedition, subversion against the Central People's Government, or theft of state secrets, to prohibit foreign political organizations or bodies from conducting political activities in the Region, and to prohibit political organizations or bodies of the Region from establishing ties with foreign political organizations or bodies." The first attempt to implement the article was foiled by a massive street protest on 1 July 2003, when a half million people marched through downtown Hong Kong. The law was pulled from consideration after division in the pro Beijing camp and lost the majority of support in the legislature. China's National People's Congress imposed a national security law with similar language (though without the treason component) on Hong Kong on 30 June 2020, citing its authority under Article 18 of the Basic Law. A second attempt at implementing the article has undergone the legislative process. The bill was officially passed on 19 March 2024 and came into effect on 23 March 2024.
Өмірбаян
23-бап 1990 жылғы 4 сәуірде қазіргі түрінде жариялануына дейін маңызды өзгерістерге ұшырады. 23-баптың 1987 жылғы нұсқасы (1987 жылғы 22-бап) әлдеқайда қысқа болды және тек қана талап етті: Гонконг арнайы әкімшілік аймағы ұлттық бірліктің тұтастығына зиян келтіретін немесе Орталық халық үкіметін құлатуға бағытталған кез келген әрекетті заңмен тыйым салады. 1989 жылғы ақпандағы 23-баптың нұсқасы қабылданған нұсқаның тек бірінші жартысын қамтыды, ал "немесе мемлекеттік құпияларды ұрлау" деген сөз тіркесіне дейін жарияланған нұсқамен толық сәйкес келді. Консультативтік комитет 23-баптың Гонконг халқының бостандығына әсер етуі мүмкін деген пікірлерді атап өтті. Сондай-ақ, бұл ереженің Қытай-Британ бірлескен декларациясына қайшы келетіні туралы пікір де ескерілді, себебі "капиталистік жүйе коммунизмге қарсы деп жалпыға белгілі және ұлттық бірлікті бұзып, Орталық халық үкіметін құлатуы мүмкін". Осыған ұқсас заңдар британдық отарлау кезеңінде қолданылған, бірақ 1945 жылдан бері қатаң түрде орындалмаған. Отарлық кезеңдегі Төтенше жағдайлар туралы жарлық (ERO) күшінде қалуда, бірақ 2019 жылы Бірінші сатыдағы сот оның "Негізгі заңда белгіленген конституциялық тәртіпке сәйкес келмейтінін" айтты, себебі оның ауқымы тым кең және бақылаусыз болды. Кейіннен Апелляциялық сот бұл шешімді өзгертіп, бетперде киюге тыйым салу ережесінің ақылға қонымды және заңды екенін растады, бірақ Төтенше жағдайлар туралы жарлықтағы ережелер "сот бақылауында болуы керек" деп мәлімдеді. 1997 жылға дейін британдық отаршылдық үкіметі 1996 жылғы Қылмыстар (өзгерістер) туралы заң жобасын ұсынды, ол "төңкеріс" және "бөліну" ұғымдарын нақты зорлық-зомбылық әрекеттерімен шектеу арқылы анықтауға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. Бұл заң жобасы Пекиннің қарсылығына байланысты Гонконгтың заң шығару кеңесінде мақұлданбады, соның салдарынан қазіргі заңнамада олқылықтар қалды.
text=The Hong Kong Special Administrative Region shall prohibit by law any act that damages the national unity or subverts the Central People's Government. The 1989 February version of Article 23 only contained the first half of the enacted version, with identical wording with the promulgated version up to the phrase “or theft of state secrets”. The consultative committee noted views that Article 23 might affect the freedom of Hong Kong people. It also noted the view that the provision was against the Sino British Joint Declaration since “it is generally held that the capitalist system is anti communist and will undermine national unity and subvert the Central People's Government”. Similar laws had been in force during the British colonial period, but they had not been strictly enforced since 1945. The Emergency Regulations Ordinance (ERO) from the colonial period remains in force, but in 2019 the Court of First Instance ruled that it was "not compatible with the constitutional order laid down by the Basic Law" due to its unchecked and wide scope. The Court of Appeal later varied this by permitting the Prohibition on Face Covering Regulation as reasonable and valid, but stated Emergency Regulations Ordinance regulations were "subject to judicial scrutiny." Before 1997, the British colonial government introduced the Crimes (Amendment)(No.2) Bill 1996 in an attempt to concretise the concepts of "subversion" and "secession" by confining them to actual violent conduct but of no avail. The bill was voted down in the elected Legislative Council of Hong Kong amid opposition from Beijing and thus left a vacuum in the present legislation.
2003 жылғы Ұлттық қауіпсіздік туралы заң жобасы
Негізгі заңның 18-бабына сәйкес, Гонконгқа Қытай материгінің ұлттық қауіпсіздік заңдары қолданылмайды. Осының салдарынан, ҚХР үкіметі Гонконг арнайы әкімшілік аймағы үкіметіне 23-бап бойынша міндеттемелерін орындау үшін үнемі қысым көрсетіп келді. Осы баптың талаптарына сәйкес заңдарды Тунг әкімшілігі 2002 жылдың соңында ұсынды. 2003 жылдың ақпан айында Гонконг үкіметі Заңнамалық кеңеске «Ұлттық қауіпсіздік (заңнамалық ережелер) туралы» 2003 жылғы заң жобасын ұсынды. Бұл заң жобасы Қытай Халық Республикасының Гонконг арнайы әкімшілік аймағының Негізгі заңының 23-бабында белгіленген міндеттемелерге сәйкес, Қылмыстық кодекске, Құпия ақпарат туралы ережеге және Қоғамдар туралы ережеге түзетулер енгізуді, сондай-ақ осыған байланысты, қосымша және туындайтын түзетулерді көздеді. Аталған заң жобасы Гонконгта кең пікірталас тудырып, 2003 жылдың 1 шілдесінде ірі демонстрацияға әкелді. Осыдан кейін Либералдық партия төрағасы Джеймс Тьен Атқарушы кеңестен кетіп, заң жобасы Заңнамалық кеңестен қажетті қолдау алмағандықтан кері тартылды. Содан кейін заң жобасы мерзімі белгісіз тоқтатылды. Гонконгпен байланыс кеңсесінің директоры Ван Цзимин тәуелсіздік көздейтін белсенділерді «ана елін бөліп, мемлекеттік құрылымды құлатуға бағытталған әрекеттерге қатысқандары» үшін айыптады және Гонконг үкіметін ұлттық қауіпсіздік заңнамасын қабылдауға шақырды. Оның сөзіне göre, «Гонконг – ұлттық қауіпсіздік заңнамасы жоқ әлемдегі жалғыз орын, бұл елдің жалпы қауіпсіздігі үшін үлкен кемшілік және тұрғындарға тікелей әсер етеді». Ванның айтуынша, ұлттық қауіпсіздік заңы болмағандықтан «Гонконгтың тәуелсіздікке ұмтылған радикалдары соңғы жылдары ұлттық егемендік пен қауіпсіздікке үнемі сын көтеріп келеді». 2012 жылдың қарашасында Ши Цзиньпиннің Қытай Коммунистік партиясының Бас хатшысы лауазымына тағайындалуы, ең алдымен Синьцзяндағы интернациялық лагерьлердің салынуымен қатар, қатал авторитарлық саясатты күшейтті. Гонконгтың да осындай жағдайға түсуі мүмкін деген қауіп демократиялық наразылықтардың маңызды бөлігіне айналды.
2019 жылғы наразылық акциялары және 2020 жылы қауіпсіздік туралы заңның енгізілуі
2019–20 жылғы Гонконгтағы наразылықтар, кейбір Пекинге жақын заң шығарушылардың Гонконгқа Негізгі заңның 23-бабын қабылдауға деген ниетін күшейтті. 2020 жылғы 21 мамырда Қытай үкіметі Гонконгтағы Негізгі заңның III қосымшасына сәйкес қабылдануы мүмкін ұлттық қауіпсіздік ережелері туралы жаңа заң жобасын ұсынды. Бұл заң, мемлекеттік төңкеріс, терроризм, сепаратизм және шетелдік араласуды алдын алу және жазалау үшін құқықтық негіз құруға мүмкіндік береді. Келесі күні онға жуық демократтық партия өкілдері Қытайдың байланыс кеңсесіне барып, наразылықтарын білдірді. 2020 жылғы 30 маусымда Қытайдың 13-ші Ұлттық Халық Конгресі және оның тұрақты комитеті Гонконгтың ұлттық қауіпсіздік заңын, Негізгі заңның 18-бабына сәйкес, бөлініс және мемлекеттік төңкеріс салаларын қамтитын етіп бекітті. Елге опасыздық жасау, дүрлік шығару және мемлекеттік құпияларды ұрлау мәселелері жаңа 18-бап заңына кірмейді және Гонконгтың арнайы әкімшілік аймағы оларды 23-бап бойынша іске асыруды жалғастырады.
Ұлттық қауіпсіздікті қорғау туралы заң жобасы
2022 жылғы 12 сәуірде Бас атқарушы Джон Ли Негізгі заңның 23-бабына сәйкес қауіпсіздік заңнамасын қабылдау өзінің басты міндеті болады деп мәлімдеді. Кейін Ли 2022 жылғы шілдеде заңды асықтыруды қаламайтынын айтты, бұл оның сайлау алдындағы уәдесінен бас тарту деп қарастырылды. Заң жобасы тоқтап қалды және 2022 жылы Заң шығарушы кеңесте талқыланбады. Гонконгтың қауіпсіздік бюросы 2024 жылғы 30 қаңтарда 23-бап бойынша заңнамаға қатысты халыққа кеңесуді бастады, ол 2024 жылғы 28 ақпанда аяқталды. 2024 жылғы 8 наурызда Заңнамалық кеңеске Ұлттық қауіпсіздікті сақтау туралы заң жобасы ұсынылды, онда мемлекетке қарсы сатқындық, бүлік және Қытай қарулы күштерінің әскери қызметкерін бүлікке итермелеу үшін өмір бойына бас бостандығынан айыру жазасы көзделген.