Кіріспе

Бір арнада екі радио хабар таратушыдан келетін сигналдардың араласуы. Бір арнадағы кедергі (Co-channel interference, CCI) – бір арнаны пайдаланатын екі түрлі радио хабар таратушыдан туындайтын сигналдардың араласуы. Мұндай кедергіге ауа райы, әкімшілік және жобалау мәселелері сияқты түрлі факторлар себеп болуы мүмкін. Бір арнадағы кедергілерді әртүрлі радиоресурстарды басқару жүйелері арқылы реттеуге болады.

Ұялы байланыс желілері

Ұялы байланыс желілерінде (мысалы, GSM және LTE жүйелерінде) жиілік спектрі – құнды ресурс, ол бір-біріне жабыспайтын спектрлік жолақтарға бөлінеді және әртүрлі ұяшықтарға беріледі (ұялы байланыста ұяшық – базалық станция антеннасының айналасындағы алтыбұрышты немесе дөңгелек аймақ). Дегенмен, белгілі бір географиялық қашықтықтан кейін осы жиілік жолақтары қайта қолданылады, яғни бірдей спектрлік жолақтар басқа алыс орналасқан ұяшықтарға қайта тағайындалады. Осы жиіліктерді қайта пайдалану құбылысы ұялы байланыс желілерінде бір арналы кедергінің туындауына себеп болады. Сөйтіп, ұяшықтың ішіндегі қажетті сигналдан басқа, қабылдағышқа басқа ұяшықтардағы (алыста) орналасқан қажетсіз таратушылардан бірдей жиіліктегі сигналдар (бір арналы сигналдар) келіп түсіп, қабылдағыштың жұмысын нашарлатады.

Ауа райының қолайсыз жағдайлары

FM үшін атмосферадағы ылғал мөлшері мен температураның тік қабаттануы (инверсиялық қабаттар) кейде сигналдардың әдеттегіден жүздеген немесе мыңдаған шақырымға дейін ұзаққа саяхаттауына себеп болуы мүмкін. Инверсиялық қабат (немесе арна) ең көп жоғары қысым аймақтарында байқалады және бірнеше сағаттан бірнеше күнге дейін радиосигналдарға әсер етуі мүмкін. Бұл құбылыс әдетте аномальды таралу деп аталады және ыстық, құрғақ ауа райында, әсіресе жаздың соңында жиі кездеседі.

Жиіліктілікті дұрыс жоспарлау

Телерадио хабарларын таратушылардың жиіліктерді нашар жоспарлауы өзара кедергілерге (CCI) алып келуі мүмкін, бірақ мұндай жағдай сирек кездеседі. Соның бір мысалы – Ирландияның оңтүстік-батысындағы Листовел қаласы. Листовел және Нокмойл (Трэли қаласының жанында) орналасқан 2RN UHF теледидар тарату жүйелері бірдей жиіліктерде жұмыс істейді, бірақ поляризациясы қарама-қарсы. Дегенмен, Листовел қаласының кейбір шет аймақтарында екі таратушыдан да сигналды қабылдауға болады, бұл күшті өзара кедергілерге (CCI) себеп болады. Бұл мәселе аталған аудандардағы тұрғындарды RTÉ бағдарламаларын қабылдау үшін басқа таратушыларды пайдалануға мәжбүр етеді.

Өте көп радиодиапазонды

Халық тығыз қоныстанған аймақтарда радиоспектрде көбінесе орын жетіспейді. Станциялар тығырыққа толы болуы мүмкін, кейде бір жиілікте екі, үш немесе одан да көп станцияның дауысын анық естіп алуға болады. АҚШ-та Федералдық байланыс комиссиясы (FCC) қолданатын, бірдей жиілікте станцияларды орналастыруға арналған таралу модельдері сигналдар мен кедергілерді болжауда әрқашан дәл болмайды. Мұның мысалы – Арканзас штатының Фейетвилл қаласының кейбір аудандарында, жергілікті 99.5 FM KAKS станциясы Тулса, Оклахома штатындағы KXBL 99.5 FM станциясымен ығыстырылады, әсіресе маңызды төбелердің батыс жағында. Тағы бір мысал – Эри көлінің Онтарио жағалауында Толедоның WIOT 104.7 FM станциясынан, сондай-ақ Вудстоктың CIHR FM станциясынан (сирек жағдайларда) кедергі алатын Аштабуланың WKKY 104.7 FM станциясы. Бұл кедергілердің себебі – сигналдардың Эри көлінің үстінен өте алыс қашықтыққа тарауы. FCC, W284BQ аударма станциясының WIOT станциясына тудырған кедергісін жойды. 2011 жылдың 18 қазанынан бастап ол жұмысын тоқтатуға міндетті.

Күндізгі және түнгі

Радиоспектрдің орта жиілік бөлігінде, көптеген AM хабарларын таратуға бөлінген аймақта, сигналдар күндіз жер толқыны арқылы, ал түнде аспан толқыны арқылы да таралады. Бұл, түнгі сағаттарда орта толқындар ионосферадан кері шағылысып, жерге қайта оралатындықтан, көптеген AM радиожиіліктерінде бір-біріне кедергі туатынын білдіреді. АҚШ, Канада, Мексика және Багам аралдарында белгілі бір жиіліктер бойынша халықаралық келісімдер бар, олар кейбір станцияларға "ашық арна" статусын береді, осы станциялар түнде өзіне ғана жиілікті пайдалануға немесе жүздеген, тіпті мыңдаған шақырым қашықтықта орналасқан басқа станциялармен бөлісуге мүмкіндік алады. Басқа жиіліктерде "Аймақтық арналар" бар, ондағы станциялардың көпшілігі түнде бір-біріне кедергі келтірмеу үшін қуатын азайтады немесе бағытталған антенна жүйесіне көшеді. АҚШ-та алты "Жергілікті арна" жиілігі бар, олар "қара арналар" деп те аталады, онда осы жиіліктердегі барлық станциялар күндіз де, түнізде де бірдей қуатты және антенна схемасын қолданады. Аспан толқынының таралуының нәтижесінде, осы жиіліктердегі ауылдық жерлерде әдетте күшті кедергілер болады, бұл тиісті арнадағы ең жақын жергілікті станциядан не айтылып жатқанын түсінуді қиын немесе мүмкін емес етеді, сондай-ақ түнде сол арнада қайта оралатын алыс станцияларды да анықтау қиын. Skywave қабылдауы радионың пайда болған сәтінен бері ұзақ қашықтықтағы AM радио қабылдау үшін қолданылып келеді және оны AM радиосының теріс жағы ретінде қарастыруға болмайды. FCC-нің реттеуді жеңілдетуі бұрынғы ашық және аймақтық арналарға көптеген жаңа AM радиостанцияларының ашылуына мүмкіндік берді, бұл түнде AM жолағындағы тығыздықтың басты себебі болып табылады. AM хабар тарату жолағындағы кедергілердің жаңа көзі – HD деп аталатын жаңа цифрлық хабар тарату жүйесі. HD хабар тарататын кез келген AM станциясы оның көршілес арналарына цифрлық "құбылыстарды" қосады. Бұл әсіресе түнде айқын байқалады, мысалы, WBZ станциясы түнде 30 кГц ені бар сигналын жүздеген шақырымға жібереді, бұл құжатталған кедергіге әкеледі және WYSL 1040 сияқты көршілес жиіліктің басқа станциясын 400 шақырымға дейін жабады.

Сигналды жою

Бұдан басқа, көптеген АМ станциялары, соның ішінде ашық арна станциялары да, түнде өздерінің сигналдарын қалыпты жер толқындарымен қамту аймақтарының ішкі және сыртқы шеттерінде жоғалтады, себебі станциялардың жекелеген аспан толқындары сигналдары тыңдаушылардың қабылдағыштарына жер толқындары сигналдарымен шамалас күшпен жетеді; бұл құбылыс FM радиосындағы VHF диапазонында таулы және қалалық аймақтарда таулардан, ғимараттардан және басқа да құрылымдардан секіріп келетін сигналдардың салдарынан туындайтын көп жолды кедергіге өте ұқсас, алайда жер және аспан толқындарының сигналдарын жоғалту көбінесе тек түнде, аспан толқындарының таралуы кезінде ғана болады.

Жақын жолақтардағы қан кету

Тіпті жиілікті жоспарлау кезінде де, жақын жолақтардан сигналдардың араласуы кедергіге әкелуі мүмкін. Бұл қоршаған ортаны мониторингтеу үшін қолданылатын пассивті қашықтан зондтауға, мысалы, ауа райы спутниктеріне нұқсан келтіруі мүмкін. 5G технологиясының енгізілуі спутниктерге зиянды әсерді күрт арттыруы мүмкін, бұл сандық ауа райын болжаудың дәлдігін төмендетіп, экономикалық және қоғамдық қауіпсіздікке елеулі зиян келтіруіне әкелуі мүмкін. Осыған байланысты, 2019 жылдың ақпан айында АҚШ Сауда министрі Уилбур Росс және NASA әкімшісі Джим Бриденстайн FCC-ге ұсынылған спектрге сауда-саттық жасайтын конкурсты тоқтатуға шақырды, бірақ бұл ұсыныс қабылданбады. Лицензияланбаған желілер немесе тиісінше реттелмеген жолақтар да кедергі тудыруы мүмкін.