Кіріспе

Американдық саясаткер (1861–1930) оның ұлы

Джеймс Кимбл Вардаман (26 шілде 1861 – 25 маусым 1930) – АҚШ-тың Миссисипи штатынан шыққан американдық саясаткер. Демократ, ол 1904 жылдан 1908 жылға дейін Миссисипи губернаторы болып қызмет етті, содан кейін 1913 жылдан 1919 жылға дейін АҚШ Сенатында Миссисипиді өкілдік етті. "Ұлы ақ басшы" деп танылған Вардаман популизмді және ақ үстемдікті қолдағаны үшін сайлаушылардың қолдауын алды, ол: "Егер қажет болса, штаттағы әрбір қара нәсілді линчтейді; ақ үстемдікті сақтау үшін бұл іс жасалады" деді. Солшыл популистермен одақтасып, банктерге, теміржолдарға және тарифтерге қарсы шығып, прогрессивті реформаларды жақтады, бұл кедей ақтарға, шаруаларға және фабрика жұмысшыларына ұнады. Вардаманның Миссисипи губернаторы ретіндегі қызметі корпорацияларды реттеу, балалар еңбегін реттейтін заңдарды қабылдау, трамвайларды бөліп-жару, афроамерикандықтарға білім беру мүмкіндіктерін жою және линчтеуді қорғаумен ерекшеленді. Губернаторлық мерзімін аяқтағаннан кейін ол 1912 жылғы АҚШ Сенатына сайлаудың бастапқы кезеңінде плантаторлар элитасының өкілі, демократ Лерой Персиді жеңіп, кейіннен жалпы сайлауда қарсылығызсыз сайланды.

Ерте өмір және білім

Вардаман 1861 жылы шілдеде Техас штатының Джексон округінде дүниеге келді, ол кезде аймақ Америка Конфедерациясының бақылауында болған. Ол бұл жайтты жиі еске алатын. Ол Миссисипи штатына көшіп, заң оқып, адвокаттық емтиханды тапсырды. Эрнандо Мони оның туысы және саяси жақтасы болды. Ол Миссисипи штатының Гринвуд қаласына қоныстанды және "Гринвуд Комонвелті" газетінің редакторы болды.

Миссисипидің губернаторы

Вардаман 1895 және 1899 жылдары губернаторлыққа демократтардың ішкі сайлауында екі рет қатысты, бірақ сәттілікке жете алмады. Штаттың өзінде бір партия ғана болды, ал демократтардың ішкі сайлауында жеңіске жету кез келген лауазым бойынша жалпы сайлауда жеңіске тең болды. 1903 жылы Вардаман ішкі сайлауда және жалпы сайлауда губернатор болып сайланды, төрт жылдық мерзімге (1904–1908) қызмет етті. Сайлау кезінде ол: «Вардаманға берілген дауыс – ақ үстемдікке берілген дауыс, Рузвельт пен оның ізбасарлары қаралардың арасында оятқан мақтаншақтық рухын басуға берілген дауыс, үйдің қауіпсіздігіне және біздің әйелдеріміз бен балаларымызды қорғауға берілген дауыс» деді. 1906 жылдың желтоқсан айының соңында ол Миссисипи Ұлттық гвардиясымен бірге Кемпер округінің ауылдық аймағындағы Скубаға бақылау орнату үшін барды. Ақ адамдар онда және Вахалакта қараларға қарсы бүлік көтерді және кек алудан қорқыды; барлығы екі ақ адам және 13 қара адам қаза тапты. Бұл оқиғаны Associated Press және New York Times сияқты басқа да газеттер жариялады. Губернаторлық қызметі кезінде ол линчелеудің алдын алу үшін Ұлттық гвардияны он бір рет шақырды. 1910 жылға қарай, негізінен кедей ақ фермерлер мен өнеркәсіп жұмысшыларынан құралған оның саяси коалициясы өздерін «қызыл мойындылар» деп мақтан етуді бастады. Олар саяси митингтер мен пикниктерге қызыл жағалық киіп бара бастады. Вардаман қараларға қарсы мемлекеттік деңгейде қолдау көрсетілетін расизм саясатын жақтады және ақ үстемдікті сақтау үшін линчелеуді қолдайтынын айтты. Ол «Ұлы ақ басшы» деп танылды.

АҚШ Сенаты

Вардаман 1912 жылы АҚШ Сенатына штаттың сенаторларын халықтың алғашқы сайлауында, плантатор элитасының өкілі, қазіргі Лерой Персиді демократтардың ішкі сайлауында жеңіп сайланды. 1918 жылы қайта сайлануға түскенде жеңіліске ұшырады. Вардаман 1922 жылы АҚШ Сенатына демократтардың ішкі сайлауында қатысты, бірақ АҚШ өкілі Хьюберт Стивенспен болған екінші тур сайлауда 9 000 дауыс айырмасымен жеңілді.

Риторика

Вардаман өзінің қоздыратын сөздері мен цитаталарымен танымал болды және бірде Теодор Рузвельтті "ұсақ, жаман, ракун дәмі бар араласып кеткен адам" деп атады. Қара балалардың білімі туралы ол: "Негр балаларын оқытудың жалғыз салдары – жақсы еңбекшіні жоқ қылып, өршіл аспаз жасау". "Негрлер үшін кітап білімі ешқандай пайдалы нәтиже бермейді, керісінше, оның айлакерлігін күшейтеді, орындалмауы мүмкін үміттер тудырады, еңбектен қашуға итермелейді, жалқаулықты көтермелейді және соңынан қылмысқа алып келеді". Тюскеги университетінің президенті Букер Т. Вашингтон Рузвельтпен бірге тамақтанғаннан кейін Вардаман Ақ үйдің "негр иісімен соншалықты толып кеткенін, тышқандар ахырда сарайға қашқан" деді. Вашингтонның саясаттағы рөлі туралы Вардаман былай деді: "Негрдің дауыс беруіне қарсымын, оның жарияланған моральдық және зиялық қабілеттері қандай болса да маңызды емес. Мен Букер Вашингтонға, оның ағылшын-саксондық күштерін нығайтқаннан кейін де, дауыс беруге қарсымын, сондай-ақ кокос басты, шоколад түсті, әр таңда аяқ киімдерімді тазалайтын Энди Дотсонға дауыс беруге қарсымын. Екеуі де азаматтық міндеттерді атқаруға лайық емес".

Жеке өмірі, өлімі және мұрасы

Вардаман Анна Бурлесон Робинсонға үйленді. Олардың ұлы, Джеймс К. Вардаман кіші, кейіннен 1946 жылдан 1958 жылға дейін Федералдық резерв жүйесінің басқарушысы болып тағайындалды. Вардаман 1930 жылдың 25 маусымында 68 жасында Алабама штатының Бирмингем қаласындағы Бирмингем ауруханасында қайтыс болды. Миссисипи штатындағы Вардаман қаласы оның құрметіне аталған. Миссисипи университетінде 1929 жылы салынғаннан бері оның атымен аталатын Вардаман залы бар. 2017 жылдың шілдесінде Миссисипи университеті Вардаманның есімін ғимараттан алып тастау туралы хабарлады, бірақ 2023 жылдың қыркүйегіне дейін бұл әлі іске аспады.

Танымал мәдениетте

Уильям Фолкнердің "Мен өліп жатқанда" романында Бандрендер отбасының бір мүшесі губернатордың құрметіне аталған, бұл Бандрендердің кедей, ауылдық ақ нәсілді отбасы болғандықтарымен түсіндіріледі, ал губернатор Вардаман олардың негізгі қолдаушыларының бірі еді. Фолкнердің тағы бір романы "Тозаңдағы тулар" романында губернатор Вардаман екі рет есімдері тіліне келді; оны еске алған екі кейіпкер де оның моральдық принциптері мен саясатына құрметтерін білдірді.