Кіріспе
Жылнама – жыл сайын жарық көретін кітаптың бір түрі. Ол мектептің өткен жылғы оқиғаларын тіркеу, ерекшелеп көрсету және есте сақтау үшін пайдаланылады. Бұл термин жыл сайын жарияланатын статистикалық мәліметтер немесе фактілер жинағын да білдіреді. Жылнама көбінесе бүкіл кітап бойынша сақталатын жалпы тақырыпқа ие болады. Көптеген жоғары мектептер, колледждер, бастауыш және орта мектептер жылнама шығарады; алайда, көптеген мектептер әлеуметтік желілерге балама ретінде қолданылатын, көптеп өндірілген, фотосуреттерге бағытталған физикалық жазбаның бет санын азайтып, жылнама шығарудан бас тартуда. 1995 жылдан 2013 жылға дейін АҚШ-тағы колледждердегі жылнамалардың саны шамамен 2400-ден 1000-ға дейін азайды.
A yearbook, also known as an annual, is a type of a book published annually. One use is to record, highlight, and commemorate the past year of a school. The term also refers to a book of statistics or facts published annually. A yearbook often has an overarching theme that is present throughout the entire book. Many high schools, colleges, elementary and middle schools publish yearbooks; however, many schools are dropping yearbooks or decreasing page counts given social media alternatives to a mass produced physical photographically oriented record. From 1995 to 2013, the number of U. S. college yearbooks dropped from roughly 2,400 to 1,000.
Тарих
Рим империясы дәуірінде Ежелгі Афинадағы әскери курсанттардың бір тобын еске түсіретін мәрмәр тақташа – осындай құжаттардың ерте мысалы. 17 ғасырдың соңында АҚШ-тың Шығыс жағалауындағы мектептерде альбом түріндегі жылнаманың алғашқы нұсқалары пайда болды.
АҚШ әскері
АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әскери кемелері ұзақ мерзімді (әдетте алты ай немесе одан да көп) міндеттемені аяқтағаннан кейін жылнама сияқты басылым шығарады. Теңізшілер бұл кітаптарды «круиздік кітаптар» деп атайды, олар кемедегі моральдық-психологиялық қолдау, әлеуметтік қызмет және ақпарат тарату бөлімдерінің қызметкерлерімен жасалады, содан кейін жағалаудағы жоғары мектептер мен колледждердің жылнамаларын басып шығаратын баспа компанияларында басылады. «Нимиц» класындағы ұшақ тасымалдаушының круиздік кітабы әдетте 600 беттен асады, себебі ол кеме экипажына және ұшақтар тобына қарасты 5000-нан астам теңізші мен морпештердің суреттерін қамтиды. Иллинойс штатындағы Үлкен көлдердегі Әскери-теңіз күштерінің жаңадан келгендерді даярлау орталығы да жаңа түлектердің әр бөлімшесі үшін жылнама сияқты басылымдар шығарады. Бұл басылымдар көлемі жағынан кішкентай, өйткені әрбір жаңадан келгендер бөлімшесінде шамамен 80 теңізші болады. Кітап кеменің ең бірінші салынатын бөлігі болғандықтан, «Кил» деп аталады, себебі ЖДО немесе жаттығу лагері теңізшінің карьерасының негізін қалайды. Бұл кітаптарда сол жылы басылған барлық кітаптарға ортақ түсті беттер болады, сондай-ақ әрбір жаңадан келгендер бөлімшесі мен олардың «бауырлас» бөлімшелері үшін қосымша қара-ақ беттер болады.
Жинақтау
Жылнамалар әдетте студенттік клуб немесе жылнама сыныбымен дайындалады, көбінесе оларға профессорлық-оқытушылық құрамның өкілі кеңес береді. Жылнама редакторының құрамында әдетте бір немесе бірнеше редактор болады, олар кітапқа енгізілетін барлық ақпаратты жинап, құрастырумен қатар, әрбір авторға арналған макетті және орынды бөлу туралы шешімдер қабылдайды.
Бөлімдер
Жылнамалардың көпшілігінде студенттердің жеке суреттері, сондай-ақ олардың қатысқан іс-шаралары, спорттық жетістіктері және басқа да қызығушылықтары туралы ақпараттар болады.
Адамдар (ағалар, студенттер, оқытушылар)
АҚШ-та, жылнама көбінесе мектептің барлық сыныптарын, емес, тек жоғары сыныпты ғана қамтиды. Бұл бөлімдер әдетте сыныптар бойынша (жаңа түскендер, екінші курс, үшінші курс және жоғары сынып) хронологиялық тәртіппен – өсу немесе кему ретімен ұйымдастырылады. Әдетте, әр студенттің аты-жөнімен бірге жеке суреті болады. Жоғары сынып оқушыларының суреттері көбінесе төменгі сыныптардағылардан ірі болады және олардың жоғары мектептегі жетістіктері мен болашақ жоспарлары туралы мәтінмен бірге келеді. Көбінесе, жоғары сынып оқушылары өз сыныптастарын «үздіктер» немесе «сынып жұлдыздары» (мысалы, «сәтті болуға ең көп мүмкіндігі бар», «ең атлеттік», «ең белсенді», «ең әдемі күлкісі бар» және «сынып клоуны») деп атау үшін дауыс береді, және бұл нәтижелер көбінесе жоғары сынып бөлімінде жарияланады. Сонымен қатар, жоғары сынып оқушылары ресми киім киеді. Кейбір жеке меншік мектептер мен шағын мектептер әрбір жоғары сынып оқушысына бір беттен бөліп береді. Мұндай беттерді кейде өздері жоғары сынып оқушылары безендіреді, кітапқа енгізілгісі келетін беттің цифрлық немесе қағаз нұсқасын ұсынады. «Сурет күні» – АҚШ және Канадада студенттердің суреттерін кәсіби фотограф түсіретін күн. Әке-шешелер осы суреттерді таратуға арналған пакеттерді сатып алады, көбінесе суреттер бейнеленген қосымша заттармен бірге. Суреттерге жұмсалатын уақыт пен еңбек ақысына қарағанда олардың құны жоғары, себебі фотостудия әдетте сатылған әрбір суреттен мектепке белгілі бір соманы «қайта төлеу» немесе жарияланбаған «қаржы жинау» схемасы арқылы төлейді. Бұл суреттер көбінесе оқу жылының соңында таратылатын жылнамаға енгізіледі, сондай-ақ студенттік билеттерде қолданылуы мүмкін. Егер студент сурет түсіруге қатыса алмаса, оны қайта түсіруге мүмкіндік беретін екінші күн («қайта түсіру күні») қарастырылады. Ұлыбританияда және басқа елдерде жылнама көбінесе тек соңғы сыныпты қамтиды, мектептің барлық сыныптарын емес. Мұндай жағдайда, әр студенттің суреттерімен (немесе суреттерімен) қатар, түрлі сұрақтарға жауап беруге көбірек орын беріледі. Англия мен Уэльсте 11-ші сынып оқушылары форма/сынып бойынша топтастырылады, ал 13-ші сынып оқушылары мұндай тәртіппен топтастырылмайды, керісінше, кітаптың ішінде әліпбилік тәртіппен орналасады. Бұл нарықтарда әрбір оқушыға жылнаманың бюджетіне байланысты, бір жарты беттен бір толық бетке дейін орын беріледі (көп беттер – жоғары құн). Редакциялық топ оқушыларға жауап беруге арналған сұрақтарды таңдайды (мысалы, «Сіздің сүйікті ұстазыңыз кім?» немесе «5 жылдан кейін қайда боладысыз?»), және осы жауаптар оқушылардың суреттерімен бірге жарияланады. Бұл суреттер мен жауаптар кейде онлайн режимінде де жиналады.
Студенттік өмір
Студенттердің шетелдік сапарлары, іс-шараларға қатысуы, спорт және басқа да ерекше оқиғалар сияқты қызметтерін көрсететін жазбалар үшін көбінесе бірнеше бет бөлінеді. Кітаптың бұл бөлімі студенттердің өмірін, оқу орнының ішінде де, сыртында да қамтиды. Кейде жылнама жасаушылар студенттік өмір, сондай-ақ жергілікті, ұлттық және халықаралық жаңалықтар, және сыныптастарына қызықты басқа да мәселелер туралы редакциялық және журналистік мақалалар жазады.
Академиялық / білім беру
Бұл бөлім оқу жылындағы сабақтар, жобалар және басқа да оқулық мәселелерді қамтиды.
Ұйымдар
Бұл бөлім студенттік ұйымдарды (кейде клубтар деп те айтылады) және олардың жыл ішінде атқарған жұмыстарын сипаттайды. Мұндай сипаттамалар көбінесе ұйым мүшелерінің суретімен немесе суреттерімен қоса беріледі. Кейде бұл бөлімде әрбір ұйымның мүшелерінің тізімі де кездеседі.
Спорт
Көбінесе маусымдар немесе клубтар бойынша тізімделген, бұл беттер мектеп командаларының жетістіктерін баяндайды. Маусымның ең жарқын сәттерін қысқаша баяндайтын мақаламен қатар, бұл беттер командалардың суреттері мен ойын кезіндегі фотосуреттерін қамтиды.
Жарнамалық беттер
Көптеген жылнамалар жергілікті кәсіпорындардың жарнамаларын қосып, осы арқылы кіріс табады. Кейбір мектептер түлектерге арналған жарнама сатады. Ата-аналар, туыстар мен достары осы жарнамаларды түлектердің жетістіктерін құттықтау үшін пайдаланады – немесе түлектер тобын құттықтайды.
Индекс
Үлкен жылнамалар әдетте оған енген барлық адамдардың әрбір әрпі бойынша тізімін және оларды қай беттерде табуға болатынын қамтиды.
Колофон
Әдетте, кітаптың соңына жақын жерде коллофонда қызметкерлер тізімі және алғыс айтулар келтіріледі. Коллофонға жылнама туралы техникалық ақпараттар, мысалы, баспагер, жалпы бет саны, қағаз тығыздығы және авторлық құқық жатады.
Қолтаңба немесе автограф беті
Кейбір жылнамаларда алдыңғы жыл мен жаз туралы естеліктер жазу үшін бірнеше бос беттер қалдырылады. Бұл дәстүр жалпы күнделіктерден келіп туған.
АҚШ баспа компаниялары
Жылнама басып шығаратын компанияларда әдетте жылнаманы жасауға әр мектептің жетекшісімен және қызметкерлерімен жұмыс істейтін өкілдер болады. Оффсеттік басуды қолданатын жылнама компаниялары беттерді бірден емес, белгілі бір уақыт аралығында топтап жіберуді қажет етеді. Бұл олардың қамтыған барлық мектептер үшін жылнаманы аяқтауға қажетті жұмысты кезең-кезеңмен бөлу үшін жасалады. Редакторлар әр бетті қарап, өзгерістер енгізгеннен кейін, беттер әдетте интернет арқылы жылнама басу орнына жіберіледі. Цифрлық басу әдісін қолданатын жылнама компаниялары бүкіл кітапты бірден басатындықтан, бір ғана тапсырыс беруді талап етеді. Егер корректура процесі онлайн режимінде жүргізілмесе, жетекші мен редакторлар беттерді тапсырғаннан кейін шамамен бір аптадан соң (әдетте толық көлемді басылған) корректуралық үлгілерді алады. Бұл мектепке түзетулер немесе өзгерістер енгізуге соңғы мүмкіндік береді. Барлық корректуралық үлгілер баспаханаға қайтарылғаннан кейін, қажетті түзетулер жасалады, кітаптар басылып, мұқабаландырылып, тарату үшін мектепке жіберіледі. Balfour және Jostens – баспа компанияларының екі мысалы. Бірнеше білім беру мекемелері мен жылнама басып шығаратын компаниялар лагерьтер мен жазғы сессиялар ұйымдастырады, онда студенттер жылнама қызметкерлері өз жұмыстарына қажетті дағдыларды үйрене алады немесе жетілдіре алады.
Тарату
Көп жағдайда жылнамалар оқу жылының соңында таратылады, бұл оқушыларға, мұғалімдерге және мектептің басқа мүшелеріне сыныптастарынан кітаптар мен қолтаңбалар/жеке хабарламалар алуға мүмкіндік береді. АҚШ-та осы уақытта таратушылар көктемгі спорт түрлерінің және маңызды оқиғалардың (мысалы, кештер мен бітіру кеші) және басқа да маңызды оқиғалардың суреттерін қамтитын қосымша құрастыруды жариялауы мүмкін. Жылнамалары оқу жылының соңында немесе одан бұрын таратылатын көптеген мектептерде оқушылар бір-бірінің жылнамаларына қол қойып, естелік жазбалар қалдыру дәстүрі бар. Кейбір мектептер жылнамаларды оқу жылы аяқталғаннан кейін таратады, мысалы шілдеде, қазан айындағы «үйге оралу» мерекесінде (АҚШ) немесе жыл соңындағы шараларды қосу үшін басқа белгіленген уақытта. Кейбір жағдайларда жылнамалар бітірушілердің ата-аналарына пошта арқылы жіберіледі.
Цифрлық жылнамалар
Цифрлық жылнама – белгілі бір уақыт кезеңіндегі, әсіресе мектептегі оқу жылындағы, белгілі бір адамдар тобының естеліктерін сақтайтын жылнама, ол цифрлық форматта ұсынылады. Цифрлық жылнама мәтін, суреттер, аудио және бейне мазмұнын қамтуы мүмкін. Дәстүрлі қағаз жылнама 300-ден астам беттен тұрса, цифрлық жылнамада беттер саны шексіз болуы мүмкін. Цифрлық жылнаманың нәтижесі CD-ROM, DVD дискісі түрінде немесе электрондық кітап форматында болуы мүмкін. Алғашқы CD-ROM жылнаманы 1990 жылы Оңтүстік Юджин орта мектебінің оқушылары жасаған. 2014 жылы Forever Connected компаниясы баспа нұсқасына негізделген, кеңінен таралған, интерактивті және мобильді жылнаманы құрды. Оқушылар жылнамаға қол қоюға, стикерлер жабыстыруға және ұялы құрылғылары арқылы сыныптастарына бейнелер жіберуге мүмкіндік алады. Бұл ең көп қолданылатын цифрлық жылнама, ол бастапқыда дәстүрлі жылнама баспалары арқылы және баспа сатып алуларға қосымша ретінде сатылды. 2019 жылы Forever Connected компаниясы FC Yearbook деп қайта аталды және өз платформасын тікелей мектептерге ұсынуды бастады. Yearbooker, Inc. компаниясына осы технология бойынша бірнеше патент берілді. 2021 жылы FC Yearbook қашықтықтан және тікелей қатысумен студенттердің қолтаңбаларын қабылдау мүмкіндігін ұсынды, сондай-ақ кітапта басылған цифрлық қолтаңбалары бар баспа нұсқасын тікелей үйге жеткізу арқылы ұсынды. Осыдан "виртуалды жылнама күні" пайда болды, онда қатысатын және қашықтықтан оқитын студенттер бір уақытта жылнама кешінде бір-бірінің жылнамасына қол қоя алады. 2021 жылдың 14 мамырында FC Yearbook қолданбадағы цифрлық жылнамадан тапсырыс берілген алғашқы баспа жылнаманы жариялады, бұл жылнама коммерциялық моделіндегі "алғашқы цифрлық" деп аталатын жаңа өзгеріс болды.