Саарланд – Германияның оңтүстік-батысындағы ең кішкентай штат. Көмір кеніштерімен және өнеркәсіптік дамуымен танымал. Географиясы, халқы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Германиядағы мемлекет. Балық аулау кемесі және Екінші дүниежүзілік соғыстағы "форпостенбот" (vorpostenboot).
State in Germany
the fishing boat and World War II vorpostenboot
Саарланд (нем. Saarland, фр. Sarre, сaр) – Германияның оңтүстік-батысында орналасқан мемлекет. 2018 жылғы мәліметтер бойынша, ауданы 2570 км² және халқы 990 509 адамды құрайды. Бұл Берлин, Бремен және Гамбург қалаларынан басқа Германиядағы ең кішкентай штат, ал халқы бойынша Бременнен басқа ең кішкентайы. Саарбрюкен – штаттың астанасы және ең ірі қаласы; басқа қалалары – Нейнкирхен және Саарлуи. Саарландтың батысы мен оңтүстігін Франциядағы Мозель департаменті (Grand Est) қоршап тұрады, солтүстігі мен шығысында Германияның Рейнланд-Пфальц штаты орналасқан; сонымен қатар ол солтүстік-батыста Люксембургтың Ремих кантонымен шамамен 8 км (5 миль) ұзындықтағы кішкентай шекара бөліседі. Франко-неміс тілдік шекарасындағы ұзақ даулы аймақтардың салыстырмалы түрде кішкентай бөлігі болған Саарланд 19 ғасырдағы көмір кен орындарының байлығы және оның нәтижесінде дамыған ауыр индустрияландыруға байланысты экономикалық және стратегиялық маңызға ие болды. Саарланд алғаш рет 1920 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Франция басқаратын және басшылық ететін Саар бассейні аймағы ретінде құрылды. 1935 жылғы Саар мәртебесі жөніндегі референдумда Саар нацистік Германияға қайтарылды. Еуропадағы Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін аймақ Франция тарапынан басылып алынды, содан кейін 1947 жылдың 17 желтоқсанында Саар протектораты болып жарияланды. 1955 жылғы Саар статуты жөніндегі референдумнан кейін ол 1957 жылдың 1 қаңтарында Германия Федеративтік Республикасының құрамына штат ретінде қосылды. Саарланд 1959 жылға дейін өзінің жеке валютасы – Саар франкі және осы аймақ үшін арнайы шығарылған пошта маркаларын пайдаланды.
Saarland (, ; saʁ) is a state of Germany in the southwest of the country. With an area of and population of 990,509 in 2018, it is the smallest German state in area apart from the city states of Berlin, Bremen, and Hamburg, and the smallest in population apart from Bremen. Saarbrücken is the state capital and largest city; other cities include Neunkirchen and Saarlouis. Saarland is mainly surrounded by the department of Moselle (Grand Est) in France to the west and south and the neighboring state of Rhineland Palatinate in Germany to the north and east; it also shares a small border about 5 mile (8 km) long with the canton of Remich in Luxembourg to the northwest. Having long been a relatively small part of the long contested territories along the Franco German linguistic border, Saarland first gained specific economic and strategic importance in the nineteenth century due to the wealth of its coal deposits and the heavy industrialization that grew as a result. Saarland was first established as a distinct political entity in 1920 after World War I as the Territory of the Saar Basin, which was occupied and governed by France under a League of Nations mandate. Saarland was returned to Nazi Germany in the 1935 Saar status referendum. Following World War II in Europe, the territory was occupied by France then became the Saar Protectorate on 17 December 1947. After the 1955 Saar Statute referendum, it joined the Federal Republic of Germany as a state on 1 January 1957. Saarland used its own currency, the Saar franc, and postage stamps issued specially for the territory until 1959.
Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын
Саар аймағын Тревери және Медиоматрици тайпаларының кельттері қоныстандырған. Олардың қалдырған ең әсерлі мұрасы – Саардың солтүстігіндегі Отценхаузендегі қорғаныс бекінісінің қирандылары. Б.з.б. 1 ғасырда Рим империясы осы аймақты Бельгия провинциясының бір бөлігі етіп біріктірді, ал кельт халқы римдік көшпендермен араласты. Аймақ гүлденіп, оның дәлелі ретінде римдік виллалар мен ауылдардың қалдықтарын әлі де көруге болады. Рим үкімдігі 5 ғасырда франктардың басып алуымен аяқталды. Келесі 1300 жыл бойы аймақ Франктар Корольдігінің, Каролингтер империясының және Киелі Рим империясының тарихын бөлісті. Саар аймағы бірнеше шағын аумаққа бөлінді, олардың кейбіреулерін көршілес аймақтардың билеушілері басқарды. Жергілікті билеушілердің ең маңыздысы – Нассау-Саарбрюкен графтары еді. Киелі Рим империясының құрамында осы аумақтар кең ауқымда тәуелсіздікке ие болды, бірақ 17 ғасырдан бастап Рейн өзенінің батыс жағындағы барлық жерлерді қоса алғысы келген француз патшалары оларға қауіп төндірді. Олар 1635, 1676, 1679 және 1734 жылдары аймаққа шабуыл жасады, өздерінің билігін Саар өзеніне дейін кеңейтіп, 1680 жылы Саарлуи қаласын және бекінісін салды. Саар аймағындағы мемлекеттердің тәуелсіздігін Франция королі емес, француз революциясының әскерлері жойды. 1792 жылдан кейін олар аймақты басып алып, оны Франция Республикасының құрамына қосты. Батыстағы аймақ Мозель департаментіне, 1798 жылы орталық Сарр департаментіне, ал шығыс Мон-Тоннер департаментіне қарасты. 1815 жылы Наполеон жеңілгеннен кейін аймақ қайта бөлінді. Оның көп бөлігі Пруссияның Рейн провинциясының құрамына кірді. Шығыстағы бір бөлігі, қазіргі Саарпфальц ауданына сәйкес келетін аймақ Бавария Корольдігіне берілді. Солтүстік-шығыстағы шағын бөлігі Ольденбург герцогіның билігінде болды. 1870 жылдың 31 шілдесінде француз императоры Наполеон III Саар өзенінен өтіп, Саарбрюкенді басып алуға шабуыл жасауға бұйрық берді. 1870-1871 жылдардағы Франко-пруссия соғысының алғашқы оқтары Саарбрюкеннің оңтүстігіндегі Спихерн төбелерінде атты. Саар аймағы 1871 жылдың 18 қаңтарында соғыс барысында құрылған Германия империясының құрамына кірді.
The region of the Saarland was settled by the Celtic tribes of Treveri and Mediomatrici. The most impressive relic of their time is the remains of a fortress of refuge at Otzenhausen in the north of the Saarland. In the 1st century BC, the Roman Empire made the region part of its province of Belgica, and the Celtic population mixed with Roman immigrants. The region became wealthy, which can still be seen in the remains of Roman villas and villages. Roman rule ended in the 5th century, when the Franks conquered the territory. For the next 1,300 years the region shared the history of the Kingdom of the Franks, the Carolingian Empire and the Holy Roman Empire. The region of the Saarland was divided into several small territories, some of which were ruled by sovereigns of adjoining regions. Most important of the local rulers were the counts of Nassau Saarbrücken. Within the Holy Roman Empire these territories gained a wide range of independence, threatened, however, by the French kings, who sought from the 17th century onwards to incorporate all the territories on the western side of the river Rhine. They invaded the area in 1635, 1676, 1679, and 1734, extending their realm to the river Saar and establishing the city and stronghold of Saarlouis in 1680. It was not the king of France but the armies of the French Revolution who terminated the independence of the states in the region of the Saarland. After 1792 they conquered the region and made it part of the French Republic. While a strip in the west belonged to the Moselle department, the centre in 1798 became part of the Sarre department, and the east became part of the Mont Tonnerre department. After the defeat of Napoleon in 1815, the region was divided again. Most of it became part of the Prussian Rhine Province. Another part in the east, corresponding to the present Saarpfalz district, was allocated to the Kingdom of Bavaria. A small part in the northeast was ruled by the Duke of Oldenburg. On 31 July 1870, the French Emperor Napoleon III ordered an invasion across the River Saar to seize Saarbrücken. The first shots of the Franco Prussian War of 187071 were fired on the heights of Spichern, south of Saarbrücken. The Saar region became part of the German Empire which came into existence on 18 January 1871, during the course of the war.
Соғыс аралығы тарихы
1921 жылы Версаль келісімінің талаптарына сәйкес Саар аймағын Ұлыбритания мен Франция басып алды. Оған Пруссияның Рейн провинциясының және Баварияның Рейн-Пфальц аймағының бір бөлігі кірді. Іс жүзінде аймақ Францияның басқаруында болды. 1920 жылы бұл 15 жылдық Ұлттар Лигасының мандатымен бекітілді. 1933 жылы нацизмге қарсы коммунистер мен басқа да саяси оппозиция өкілдері Саарға қашып келді, себебі Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Германияның ұлттық басқарудан тыс қалған жалғыз аймағы осы болды. Осының нәтижесінде, нацизмге қарсы топтар Саардың француз басқаруында қалуын жақтады. Дегенмен, халықтың көп бөлігі этникалық немістер болғандықтан, мұндай пікірлер күдік тудырды, тіпті мемлекетке қарсы қылық деп есептелді, сондықтан көп қолдау таппады. Алғашқы 15 жылдық мерзім біткен соң, 1935 жылдың 13 қаңтарында аймақта референдум өтті: дауыс бергендердің 90,8 пайызы Германияға қайта қосылуды қолдады.
In 1921 the Saargebiet was occupied by Britain and France under the provisions of the Treaty of Versailles. The occupied area included portions of the Prussian Rhine Province and the Bavarian Rhenish Palatinate. In practice the region was administered by France. In 1920 this was formalized by a 15 year League of Nations mandate. In 1933, a considerable number of communists and other political opponents of Nazism fled to the Saar, as it was the only part of Germany that remained outside national administration following the First World War. As a result, anti Nazi groups agitated for the Saarland to remain under French administration. However, with most of the population being ethnically German, such views were considered suspect or even treasonous, and therefore found little support. When the original 15 year term was over, a plebiscite was held in the territory on 13 January 1935: 90.8% of those voting favoured rejoining Germany.
Нацистік кезең
Референдумнан кейін 1935 жылғы 1 наурызда Йозеф Бюркель Германияның Саар аймағын қайта біріктіру комиссары (Reichskommissar für die Rückgliederung des Saarlandes) болып тағайындалды. Қайта қосылу аяқталғаннан кейін, 1936 жылғы 17 маусымда оның лауазымы Саар аймағының рейхкомиссары (Reichskommissar für das Saarland) болып өзгертілді. 1939 жылдың қыркүйегінде Польшаға неміс әскерлерінің шабуылына жауап ретінде француз әскерлері Саар аймағына шала шабуыл жасап, аз қарсылыққа тап болып, кейбір ауылдарды басып алып, кейіннен шығып кетті. 1940 жылғы 8 сәуірден бастап Бюркельдің лауазымы Саар-Пфальц аймағының рейхкомиссары (Reichskommissar für die Saarpfalz) болып өзгертілді; соңында, 1941 жылғы 11 наурыздан кейін Бюркель Батыс шекара аймағының рейхстатхальтері (Reichsstatthalter in der Gau Westmark) аталды. Ол 1944 жылғы 28 қыркүйекте қайтыс болды, ал оның орнын Вилли Штор басты, ол 1945 жылғы наурыз айында аймақ американдық әскерлердің шабуылына дейін лауазымында қалды.
Following the referendum Josef Bürckel was appointed on 1 March 1935 as the German Reich's commissioner for reintegration (Reichskommissar für die Rückgliederung des Saarlandes). Once the reincorporation was accomplished, on 17 June 1936 his title was changed to Reichskommissar für das Saarland (Reich Commissioner for the Saarland). In September 1939, in response to the German invasion of Poland, French forces invaded the Saarland in a half hearted offensive, occupying some villages and meeting little resistance, before withdrawing. After 8 April 1940 Bürckel's title was changed again to Reichskommissar für die Saarpfalz (Reich Commissioner for the Saar Palatinate); finally, after 11 March 1941, Bürckel was made Reichsstatthalter in der [[Gau Westmark (Reich Governor of the Western Borderland). He died on 28 September 1944 and was succeeded by Willi Stöhr, who remained in office until the region fell to advancing American forces in March 1945.
Саясат
1985 және 1999 жылдар аралығындағы кезеңдерді, сондай-ақ 2022 жылдан бері – Германияның солшыл орталық Социал-демократиялық партиясы (SPD) Ландтагта (мемлекеттік диета) орындардың көпшілігіне ие болған кезде – оңшыл орталық Христиан-демократиялық одақ (CDU) Саар жерін 1957 жылы Германия Федеративтік Республикасына қосылғаннан бері дербес немесе коалиция құрып басқарып келді. 2022 жылғы мәслихат сайлауларынан кейін Ландтагтағы ең ірі екі партия – ХДС мен СПД арасындағы бұрынғы Ұлы коалиция, премьер-министр Анке Рехлингер басшылығымен Германияның кез келген жеріндегі жалғыз партиялық көпшілік үкімет құрған СПД көпшілік үкіметімен ауыстырылды.
Except for the periods between 1985 and 1999, as well as since 2022 – when the centre left Social Democratic Party of Germany (SPD) has held a majority of seats in the Landtag (state diet) – the centre right Christian Democratic Union (CDU) has governed the Saarland, either alone or in coalition, since the accession of the state to the Federal Republic of Germany in 1957. After the 2022 state elections the previous Grand Coalition between the CDU and SPD, the two largest parties in the Landtag, was replaced by an SPD majority government, the only single party majority government of any German state, led by minister president Anke Rehlinger.
Экономика
2018 жылы мемлекеттің жалпы ішкі өнімі (ЖІӨ) 35,4 млрд. евроны құрады, бұл Германияның экономикалық өнімінің 1,1%-ын білдіреді. Сатып алу қабілетіне сәйкес түзетілген жан басына шаққандағы ЖІӨ сол жылы 32 800 евроны немесе ЕО-27 орташа көрсеткішімен салыстырғанда 109%-ды құрады. Бір қызметкерге шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші Еуроодақ орташа деңгейінің 93%-ын құрады. Батыс Германияның барлық штаттары арасында жан басына шаққандағы ЖІӨ екінші ең төмен көрсеткішті көрсетті. Маңызды табыс көздері – автомобиль өнеркәсібі, болат өнеркәсібі, керамика өнеркәсібі, сондай-ақ компьютерлік ғылым және ақпараттық жүйелер өнеркәсібі. Бұрын көмір өндіру маңызды өнеркәсіп саласы болған. Дегенмен, Саар жеріндегі соңғы көмір кеніші 2012 жылы жабылды, осымен аймақтағы 250 жылдық көмір өндіру тарихы аяқталды. Кеніштерді жабу туралы шешім аймақтағы жер сілкіністеріне байланысты қауіпсіздік алаңдаушылықтарымен байланысты болды. 2018 жылдың қазан айындағы жұмыссыздық деңгейі 5,8%-ды құрады, бұл ұлттық орташа көрсеткіштен жоғары, бірақ ЕО-28 орташа көрсеткішінен төмен болды. Жыл2000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018Жұмыссыздық деңгейі %-да 9.89.09.19.59.210.79.98.47.37.77.56.86.77.37.37.26.76.1
The gross domestic product (GDP) of the state was €35.4 billion in 2018, accounting for 1.1% of German economic output. GDP per capita adjusted for purchasing power was €32,800 or 109% of the EU27 average in the same year. The GDP per employee was 93% of the EU average. The GDP per capita was the second lowest of all states in West Germany. Important income sources are the automobile industry, steel industry, ceramic industry and computer science and information systems industry. In the past, coal mining was an important branch of industry. However, the last coal mine in Saarland closed in 2012, ending 250 years of coal mining history in the region. The decision to close the mines was motivated by safety concerns about earthquakes in the region. The unemployment rate stood at 5.8% in October 2018 and was higher than the national average but below the EU28 average. Year2000200120022003200420052006200720082009201020112012201320142015201620172018Unemployment rate in %9.89.09.19.59.210.79.98.47.37.77.56.86.77.37.37.37.26.76.1
Білім
Саарда Саар университеті мен Франко-неміс университетінің бас кеңсесі орналасқан.
Saarland is home to the Saarland University and the administrative headquarters of the Franco German University.
Француз тілі
Саарда француз тілі Францияға географиялық жақындығының арқасында ерекше мәртебеге ие. Бүгінде халықтың бір бөлігі француз тілін біледі, және көптеген мектептерде ол міндетті пән ретінде оқытылады. Саарбрюккенде "Deutsch Französisches [[Gymnasium (мектеп)" (неміс-француз гимназиясы) атты екі тілді мектеп бар. 2014 жылғы қаңтарда Саарланд штатының үкіметі 2043 жылға қарай аймақты неміс және француз тілдерінде толыққанды екі тілді етуді көздегенін жариялады.
The French language has a special standing in Saarland due to its geographical proximity to France. Today, a part of the population is able to speak French, and it is compulsory at many schools. Saarbrücken is also home to a bilingual "Deutsch Französisches [[Gymnasium (school) (German French high school). In January 2014 the Saarland state government announced its aim of making the region fully bilingual in German and French by 2043.
Спорт
Саар 1954 жылғы ФИФА әлем чемпионатының іріктеу турнирінде бақ сынасты, бірақ Батыс Германиядан кейін екінші орын алып, Норвегиядан озып өтті, бірақ іріктеуден өтпеді. Ол сондай-ақ 1952 жылғы жазғы Олимпиада ойындарында және 1950-жылдардың басындағы еңкей тумсық доптан (гандбол) әлем чемпионаттарында Саар ретінде қатысты.
The Saar competed in the qualifying section of the 1954 FIFA World Cup, but failed after coming second to West Germany but ahead of Norway. It also competed as Saar in the 1952 Summer Olympics and the field handball world championships in the beginning of the 1950s.