Бұқаралық ақпарат құралдарының шоғырлануы және цифрлық конвергенция
Concentration of media ownership
Бұқаралық ақпарат құралдарының шоғырлануы – бұл медиа нарығындағы үлкен компаниялардың үстемдігі. Әлемдік медиа-конгломераттар, олигополия және цифрлық медиа туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Бұқаралық ақпарат құралдарының бақылауы, цифрлық медиа конвергенциясы
Control of mass media
digital media convergence
Медиа меншігін шоғырландыру, сондай-ақ медиа консолидациясы немесе медиа конвергенциясы деп те аталады, – бұл бұқаралық ақпарат құралдарының үлесін азайтқан адамдар немесе ұйымдардың бақылауына көшу процесі. Қазіргі зерттеулер консолидация деңгейінің жоғарылап келе жатқанын көрсетеді, көптеген медиа салаларында бірнеше компания нарықтың басым бөлігіне иелік етеді. Әлемдік ірі медиа конгломераттарына Bertelsmann, National Amusements (Paramount Global), Sony Group Corporation, News Corp, Comcast, The Walt Disney Company, Warner Bros. Discovery, Fox Corporation, Hearst Communications, Amazon (Amazon MGM Studios), Grupo Globo (Оңтүстік Америка) және Lagardère Group кіреді. 2008 жылы Джозеф Строубар, Роберт ЛаРоуз және Люсинда Давенпорт Америка Құрама Штаттарындағы корпоративтік медиа меншігінің жағдайын олигополия ретінде сипаттады.
Concentration of media ownership, also known as media consolidation or media convergence, is a process wherein fewer individuals or organizations control shares of the mass media. Contemporary research demonstrates increasing levels of consolidation, with many media industries already highly concentrated where a few companies own much of the market. Globally, large media conglomerates include Bertelsmann, National Amusements (Paramount Global), Sony Group Corporation, News Corp, Comcast, The Walt Disney Company, Warner Bros. Discovery, Fox Corporation, Hearst Communications, Amazon (Amazon MGM Studios), Grupo Globo (South America), and Lagardère Group. In 2008, Joseph Straubhaar, Robert LaRose and Lucinda Davenport described the landscape of corporate media ownership in the United States of America as an oligopoly.
БАҚ-тың тұтастығына төнген қауіптер
Кейбіреулер медиа нарығының меншік құқығы шоғырланған кезде медианың адалдығы қауіпке ұшырайды деп санайды. Медиа адалдығы – бұл медиа ұйымының қоғамдық мүддеге және демократиялық процеске қызмет ету қабілеті, оны медиа жүйесіндегі институционалдық жемқорлыққа, ықпал ету экономикасына, қарама-қайшы тәуелділікке және саяси клиенттілікке төзімді етеді.
Some believe media integrity to be at risk when ownership of the media market is concentrated. Media integrity refers to the ability of a media outlet to serve the public interest and democratic process, making it resilient to institutional corruption within the media system, economy of influence, conflicting dependence and political clientelism.
Желілік бейтараптықты жою
Медиа бірігу кезінде желілік бейтараптық та қауіп төніп тұр. Желілік бейтараптық – интернеттегі мазмұнға ешқандай шектеу қоймау принципі, бірақ ірі компаниялар үлкен қаржылық көмек көрсету арқылы саяси мәселелерге әсер ете алады, бұл олардың медиа құралдары арқылы өздерінің көзқарастарын ілгертуіне әкелуі мүмкін. Интернет пайдалануды немесе эфирді бақылайтын осы ірі компаниялар өздерінің саяси ұстанымдарына сәйкес мазмұнды таңдап көрсетуге немесе қарсы пікірлерді шектеуге мүмкіндік алады, осылайша желілік бейтараптықты жояды.
Net neutrality is also at stake when media mergers occur. Net neutrality involves a lack of restrictions on content on the internet, however, with big businesses supporting campaigns financially they tend to have influence over political issues, which can translate into their mediums. These big businesses, that also have control over internet usage or the airwaves, could possibly make the content available biased from their political stand point, or they could restrict usage for conflicting political views, therefore eliminating net neutrality.
Баспасөз бостандығы мен редакциялық тәуелсіздік
Йоханнес фон Доханьи 2003 жылы Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымының (ЕҚЫҰ) БАҚ еркіндігі жөніндегі өкілі жариялаған баяндамасында, отандық немесе шетелдік инвесторлардың ықпалымен туындаған БАҚ нарығының шоғырлануын «жақыннан қадағалау қажет» екенін айтты, себебі «горизонтальдық шоғырлану БАҚ плюрализмі мен әртүрлілігіне қауіп келтіруі мүмкін, ал вертикальдық шоғырлану жаңа бәсекелестердің енуіне кедергі жасайды». Фон Донаньи «еркін және тәуелсіз баспа бақылау құралдарын сақтау және кәсіби журналистиканы конституциялық демократияның негізгі тасы ретінде қорғау» үшін редакциялық тәуелсіздік стандарттары, кәсіби журналистердің еңбек құқықтарын жақсарту және шоғырлану процестері, БАҚ плюрализмі, мазмұнның әртүрлілігі және журналистік бостандыққа қатысты барлық заңдар мен ережелердің орындалуын бақылайтын тәуелсіз институттар болуы керектігін мәлімдеді. БАҚ-ты реттеуден босату мен оның салдарынан туындаған меншік шоғырлануын сынаушылар мұндай тенденциялар ақпараттың алуан түрлілігін одан әрі азайтады, сондай-ақ ақпарат берушілердің қоғам алдындағы жауапкершілігін төмендетеді деп қорқады. Сыншылардың пікірінше, консолидацияның соңғы салдары – жақсы хабардар емес қоғам, оларға ұсынылатын ақпарат құралдарының шектеулі саны, ол БАҚ олигополиясының өсіп келе жатқан мүдделеріне зиян келтірмейтін ақпаратты ғана ұсынады. Осы сыншылар үшін БАҚ реттеуін азайту – қауіпті үрдіс, ол БАҚ меншігінің шоғырлануын күшейтеді, нәтижесінде негізгі БАҚ арналары арқылы таратылатын ақпараттың сапасы мен алуан түрлілігі төмендейді. БАҚ меншігінің шоғырлануы көптеген сыншыл ойларға әсер ететін корпоративтік цензураға алып келуі мүмкін.
Johannes von Dohnanyi, in a 2003 report published by the Organization for Security and Co operation in Europe (OSCE)'s Office of the Representative on Freedom of the Media, argued market concentration among media—whether driven by domestic or foreign investors—should be "closely monitored" because "Horizontal concentration may cause dangers to media pluralism and diversity, while vertical concentration may result in entry barriers for new competitors." Von Dohnanyi argues that to "safeguard free and independent print media and protect professional journalism as one of the cornerstones of constitutional democracy" there should be standards for editorial independence, better labor protections for professional journalists, and independent institutions "to monitor the implementation and observance of all laws and regulations regarding concentration processes, media pluralism, content diversity and journalistic freedoms." Critics of media deregulation and the resulting concentration of ownership fear that such trends will only continue to reduce the diversity of information provided, as well as to reduce the accountability of information providers to the public. The ultimate consequence of consolidation, critics argue, is a poorly informed public, restricted to a reduced array of media options that offer only information that does not harm the media oligopoly's growing range of interests. For those critics, media deregulation is a dangerous trend, facilitating an increase in concentration of media ownership, and subsequently reducing the overall quality and diversity of information communicated through major media channels. Increased concentration of media ownership can lead to corporate censorship affecting a wide range of critical thought.
БАҚ-тың плюрализмі
БАҚ меншігінің шоғырлануы БАҚ плюрализмін төмендететін маңызды факторлардың бірі саналады. БАҚ нарығының жоғары шоғырлануы саяси, мәдени және әлеуметтік көзқарастардың көп түрлілігін азайту ықтималдығын арттырады. Бұқаралық ақпарат құралдарының меншігі БАҚ плюрализмін бағалаудағы маңызды мәселе болғанымен, плюрализм тұжырымы одан да кең, себебі ол бірігуді бақылау ережелерінен бастап, редакциялық тәуелсіздікке, мемлекеттік телерадиокомпаниялардың мәртебесіне, журналистердің еңбек жағдайларына, БАҚ пен саясат арасындағы қарым-қатынасқа, жергілікті және аймақтық қауымдастықтардың өкілдігіне және аз ұлт өкілдерінің дауысын естіртуге дейін көптеген мәселелерді қамтиды. Медиа меншігі журналистердің тәуелсіздігіне және редакциялық саясатқа араласса, плюрализмге қауіп тудыруы мүмкін. Дегенмен, еркін нарық экономикасында меншік иелері өз компанияларының стратегиясын нарықта бәсекеге қабілетті болу үшін анықтауға құқылы. Сондай-ақ, плюрализм бейтараптық пен пікірдің болмауы дегенді білдірмейді, өйткені редакциялық саясат редакторлардың қызметінің маңызды бөлігі болып табылады, егер бұл саясат қызметкерлер мен аудиторияға түсінікті және ашық болса. Плюрализмнің басты мәселесі – әртүрлі меншік иелеріне тиесілі әртүрлі ұйымдардың бірдей ақпаратты, мысалы, жаңалықтарды бір агенттіктерден сатып алуы мүмкін. Ұлыбританиядағы ең ірі жаңалықтар жеткізуші – The Press Association (PA). PA веб-сайтынан алынған мына мәтінді қараңыз: «Пресс Ассоциациясы барлық ұлттық және аймақтық газеттерге, ірі телеарналарға, онлайн-басылымдарға және көптеген коммерциялық ұйымдарға қызмет көрсетеді». Қорыта айтқанда, егер барлық БАҚ ақпаратты бір көзден алса, мұндай жүйені плюралистік деп атау қиын. Сондықтан, ақпараттың әртүрлілігі маңызды.
The concentration of media ownership is commonly regarded as one of the crucial aspects reducing media pluralism. A high concentration of the media market increases the chances to reduce the plurality of political, cultural and social points of views. Even if ownership of the media is one of the main concerns when it comes to assessing media pluralism, the concept of media pluralism is broader as it touches many aspects, from merger control rules to editorial freedom, the status of public service broadcasters, the working conditions of journalists, the relationship between media and politics, representation of local and regional communities and the inclusion of minorities' voices. Media ownership can pose serious challenges to pluralism when owners interfere with journalists' independence and editorial line. However, in a free market economy, owners must have the capacity to decide the strategy of their company to remain competitive in the market. Also, pluralism does not mean neutrality and lack of opinion, as having an editorial line is an integral part of the role of editors provided that this line is transparent and explicit to both the staff and audience. Though the main concern of pluralism is that different organization under different ownership may buy the same e. g. news stories from the same news supplier agency. In the UK, the biggest news supplier is The Press Association (PA). Here is a quoted text from PA web site: "The Press Association supplies services to every national and regional daily newspaper, major broadcasters, online publishers and a wide range of commercial organisations." Overall, in a system where all different media organizations gather their stories from the same source, we can't really call that system pluralist. That is where diversity of output comes in.
БАҚ-тың меншік құқығындағы плюрализм
2012 жылдан бері БАҚ жекешелендіруі және БАҚ мазмұнына мемлекеттік үстемдіктің азайтылуы жалғасуда. Араб аймағында Араб мемлекеттерінің радио хабар тарату одағы (ASBU) араб және халықаралық спутниктер арқылы хабар тарататын 1230 телеарнаны тіркеді, олардың 133-і мемлекеттік, ал 1097-сі жеке меншікте. ASBU есебінде көрсетілгендей, бұл көрсеткіштер мемлекеттік арналардың үлесінің төмендегенін және араб аймағына бағытталған жеке және шетелдік қоғамдық арналардың өскенін көрсетеді. Медиа секторына мемлекеттік меншіктің тікелей қатысуын азайту әдетте позитивті тенденция ретінде қарастырылады, бірақ бұл сектанттық идеологияны ұстанатын медиа құралдарының өсуімен бірге жүреді. Африкада кейбір жеке медиа құралдары үкіметтермен немесе жеке саясаткерлермен тығыз байланыста болды, ал саяси бағыты жоқ жеке тұлғаларға тиесілі медиа құралдары мемлекеттік агенттіктердің жарнамалық бойкоттарына тап болып, өмір сүру үшін күресті. Көптеген аймақтарда қоғамдық телерадио хабарларын қаржыландыру қиындыққа тап болды. Батыс, Орталық және Шығыс Еуропада 2012 жылдан бері қоғамдық телерадио хабарларын қаржыландыру тоқтап тұр немесе азайды. Соңғы бес жылда медиа мен басқа салалар арасындағы меншік байланыстарының жаңа түрлері пайда болды, бұл медиа мен басқа салалар арасындағы шекараны қайда жүргізу керек деген жаңа сұрақтар тудырды. Айталық, Amazon онлайн сауда желісінің негізін қалаушысы The Washington Post газетін сатып алды. Бұл қадам бастапқыда газеттің тәуелсіздігіне қатысты алаңдаушылық тудырды, бірақ газет онлайн және баспа форматтарында беделін арттырып, маңызды инновацияларды енгізді. Бұл басқару Австралияның коммуникация және медиа органы (ACMA) тарапынан жүзеге асырылады. Заңнамалық базасы бар болғанымен, Австралияда медиа меншігінің жоғары деңгейі байқалады. Ұлттық газеттер мен барлық аймақтық орталықтардағы газеттердің иелігі екі корпорацияға тиесілі: Руперт Мердоктың News Corp Australia (бұрын Аделаидада News Limited ретінде құрылған) және Nine Entertainment. Бұл екі корпорация Seven West Media компаниясымен бірлесіп Australian Associated Press компаниясына ие, ол жаңалықтарды таратады және оны Австралия хабар тарату корпорациясы сияқты басқа медиа құралдарына сатады. Күнделікті жаңалықтардың көп бөлігі Australian Associated Press агенттігінен алынса да, жеке меншік медиа құралдары поп-мәдениет жаңалықтары үшін бәсекелеседі. Ауылдық және аймақтық медиа нарығында Australian Community Media үлкен үлеске ие, барлық штаттар мен аумақтардағы активтері айтарлықтай. Daily Mail and General Trust компаниясы Австралияның ірі қалалары мен аймақтарында DMG Radio Australia коммерциялық радио желілерін басқарады. 1996 жылы құрылған бұл компания елдегі ең ірі радио медиа компанияларының біріне айналды. Компания қазіргі уақытта Жаңа Оңтүстік Уэльс, Виктория, Оңтүстік Австралия, Квинсленд және Батыс Австралияда 60-тан астам радиостанцияға ие. Австралиялық медианың шетелдік меншігіне қатысты ережелер бар, және бұл ережелер бұрынғы Говард үкіметі тарапынан жеңілдетілді. Media Watch – Австралия хабар тарату корпорациясының (ABC) эфиріндегі тәуелсіз медиа бақылаушысы, ол екі мемлекеттік арнаның бірі болып табылады, екіншісі – Арнайы хабар тарату қызметі (SBS). 2011 жылдың соңында медиа реттелуіне қатысты Финкельштейн сауалы басталды және оның қорытындылары 2012 жылдың басында федералды үкіметке ұсынылды.
Media privatization and the lessening of state dominance over media content has continued since 2012. In the Arab region, the Arab States Broadcasting Union (ASBU) counted 1,230 television stations broadcasting via Arab and international satellites, of which 133 were state owned and 1,097 private. According to the ASBU Report, these numbers serve as evidence of a decline in the percentage of state channels and a rise in national private and foreign public stations targeting the Arab region. The reduction of direct government ownership over the whole media sector is commonly registered as a positive trend, but this has paralleled by a growth in outlets with a sectarian agenda. In Africa, some private media outlets have maintained close ties to governments or individual politicians, while media houses owned by politically non aligned individuals have struggled to survive, often in the face of advertising boycotts by state agencies. In almost all regions, models of public service broadcasting have been struggling for funding. In Western, Central and Eastern Europe, funds directed to public service broadcasting have been stagnating or declining since 2012. New types of cross ownership have emerged in the past five years that have spurred new questions about where to draw the line between media and other industries. A notable case has been the acquisition of The Washington Post by the founder of online retailer Amazon. While the move initially raised concerns about the newspaper's independence, the newspaper has significantly increased its standing in the online media—and print—and introduced significant innovations. administered by the Australian Communications and Media Authority (ACMA). Even with laws in place Australia has a high concentration of media ownership. Ownership of national newspapers and those of each capital city are dominated by two corporations, Rupert Murdoch's News Corp Australia, (which was founded in Adelaide as News Limited) and Nine Entertainment. These two corporations along with Seven West Media co own Australian Associated Press which distributes the news and then sells it on to other outlets such as the Australian Broadcasting Corporation. Although much of the everyday mainstream news is drawn from the Australian Associated Press, all the privately owned media outlets still compete with each other for exclusive pop culture news. Rural and regional media is dominated by Australian Community Media, with significant holdings in all states and territories. Daily Mail and General Trust operate the DMG Radio Australia commercial radio networks in metropolitan and regional areas of Australia. Formed in 1996, it has since become one of the largest radio media companies in the country. The company currently own more than 60 radio stations across New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland and Western Australia. There are rules governing foreign ownership of Australian media and these rules were loosened by the former Howard government. Media Watch is an independent media watchdog televised on the public broadcaster Australian Broadcasting Corporation (ABC), which is one of two government administered channels, the other being Special Broadcasting Service (SBS). In late 2011, the Finkelstein Inquiry into media regulation was launched, and reported its findings back to the federal government in early 2012.
Жаңа Зеландия
Independent Newspapers Limited (INL) бұрын Веллингтондағы The Dominion және The Evening Post газеттерін шығарған, сондай-ақ 1997 жылы Sky Media Limited телеарнасының үлкен үлесін сатып алған. Бұл екі газет 2002 жылы Dominion Post болып бірікті, ал 2003 жылы бүкіл баспа медиа бөлімін Fairfax New Zealand-ға сатты. Компанияның қалған бөлігі 2005 жылы Sky Media Limited компаниясымен бірігіп, Sky Network Television Limited компаниясын құрды. INL 1991 жылы "Окленд Стар" газетін шығаруды тоқтатқаннан кейін, "The New Zealand Herald" газеті Окленд аймағының жалғыз күнделікті газеті болды. Бұрынғы жеке меншікте болған The New Zealand Herald және The New Zealand Listener газеттері 1996 жылы APN News & Media компаниясына сатылды. Ұзақ жылдар бойы жұмыс істеп келген NZPA жаңалықтарды тарату агенттігі 2011 жылы жабылатынын хабарлады, оның қызметін 3 жеке агенттік – APN-нің APNZ, Fairfax-тың FNZN және AAP-нің NZN, барлығы австралиялық бас компанияларға тиесілі болды. 2014 жылы APN-нің Жаңа Зеландия бөлімшесі компанияның радио бөлімшесі The Radio Network-пен бірігуін көрсете түсу үшін ресми түрде NZME деп аталды. 2015 жылдың басында Fairfax New Zealand және NZME Жаңа Зеландиядағы газеттер мен журналдар нарығында дерлік дуополия құрды. 2016 жылдың мамыр айында NZME және Fairfax NZ коммерциялық комиссияның келісімімен бірігу туралы келіссөздер жүргізіп жатқанын хабарлады. Апелляциялық соттың "зияны пайдадан айқын басым, тіпті аз емес" деген шешімінен кейін 2018 жылы бірігу жобасы тоқтатылды. Коммерциялық радио станциялары көбінесе MediaWorks New Zealand және NZME арасында бөлінген. MediaWorks теледидар бөлімшесі, оған TV3 және C4 (қазір The Edge TV) кіреді, 2020 жылы Discovery Networks сатып алды. Жаңа Зеландия теледидары, 100% мемлекеттік меншікте болғанымен, 1980 жылдардың соңынан бері, бұрынғы мемлекеттік қызметтерге бағытталған рөлге бағыттау әрекеттеріне қарамастан, толығымен коммерциялық негізде жұмыс істейді. Оның негізгі мемлекеттік қызмет көрсету арнасы TVNZ7 2012 жылы қаржыландыруды жаңартпау салдарынан хабар таратуын тоқтатты, ал жастарға бағытталған TVNZ6 қысқа мерзімді коммерциялық арна TVNZ U болып қайта аталды. Сонымен қатар, қазір тоқтатылған TVNZ арналары Kidzone және TVNZ Heartland тек Sky Network Television арқылы қолжетімді болды, Freeview платформасында емес. Sky Network Television 2002 жылы оның ең жақын бәсекелесі Saturn Communications (кейін TelstraClear-дың бөлігі және қазір Vodafone New Zealand) Sky мазмұнын көтерме саудаға сата бастағаннан бері Жаңа Зеландияда төлемді теледидар нарығында тиімді монополияға ие. Алайда 2011 жылы TelstraClear компаниясының бас директоры Аллан Фрит, егер TelstraClear компаниясына Sky емес мазмұнды сатып алуға рұқсат берілмесе, Sky-мен көтерме сауда келісімін қайта қарастыратынын ескертті.
Independent Newspapers Limited (INL) formerly published the Wellington based newspapers The Dominion and The Evening Post, in addition to purchasing a large shareholding in pay TV broadcaster Sky Media Limited in 1997. These two newspapers merged to form the Dominion Post in 2002, and in 2003, sold its entire print media division to Fairfax New Zealand. The remainder of the company officially merged with Sky Media Limited in 2005 to form Sky Network Television Limited. When INL ceased publishing the Auckland Star in 1991, The New Zealand Herald became the Auckland region's sole daily newspaper. The New Zealand Herald and the New Zealand Listener, formerly privately held by the Wilson & Horton families, was sold to APN News & Media in 1996. The long running news syndication agency NZPA announced that it would close down in 2011, with operations to be taken over by 3 separate agencies, APN's APNZ, Fairfax's FNZN and AAP's NZN, all owned by Australian parent companies. In 2014, APN's New Zealand division officially changed its name to NZME, in order to reflect the company's convergence with its radio division The Radio Network. As of early 2015, Fairfax New Zealand and NZME have a near duopoly on newspapers and magazines in New Zealand. In May 2016, NZME and Fairfax NZ announced merger talks, pending Commerce Commission approval. The merger was abandoned in 2018 following a Court of Appeal ruling that judged that the "detriments clearly outweigh benefits, and not by a small margin". Commercial radio stations are largely divided up between MediaWorks New Zealand and NZME. MediaWorks' TV division, which includes TV3 and C4 (now The Edge TV), were purchased by Discovery Networks in 2020. Television New Zealand, although 100% state owned, has been run on an almost entirely commercial basis since the late 1980s, in spite of previous attempts to steer it towards a more public service oriented role. Its primary public service outlet, TVNZ7, ceased broadcasting in 2012 due to non renewal of funding, and the youth oriented TVNZ6 was rebranded as the short lived commercial channel TVNZ U. In addition, the now defunct TVNZ channels Kidzone and TVNZ Heartland) were only available through Sky Network Television and not on the Freeview platform. Sky Network Television has had an effective monopoly on pay TV in New Zealand since its nearest rival Saturn Communications (later part of TelstraClear and now Vodafone New Zealand) began wholesaling Sky content in 2002. However, in 2011, TelstraClear CEO Allan Freeth warned it would review its wholesale agreement with Sky unless it allowed TelstraClear to purchase non Sky content.