Кіріспе

Американдық коммерциялық авиацияның ізашары және Pan American World Airways компаниясының негізін қалаушы Хуан Терри Триппе (27 маусым 1899 – 3 сәуір 1981) – американдық коммерциялық авиацияның ізашары, кәсіпкер және 20 ғасырдың танымал әуе компанияларының бірі – Pan American World Airways компаниясының негізін қалаушы. Ол Тыныш мұхиты арқылығы әуе қатынастарын ашқан Sikorsky S-42 ұшағының, әуе операцияларына кабиналық қысымды енгізген Boeing 307 Stratoliner ұшағының, төмен бағалы реактивтік тасымалдаудың жаңа дәуірін бастаған Boeing 707 ұшағының және Boeing 747 жол тасымалына қатысты. Триппенің 747 шартына қол қоюы Boeing компаниясының 50 жылдығымен бірге орын алды. Ол сондай-ақ InterContinental Hotels & Resorts желісін құрды.

Ерте өмір және білім

Трипп 1899 жылғы 27 маусымда Нью-Джерси штатының Си-Брайт қаласында дүниеге келді. Оның есімі "Хуан" болғандықтан, оның испан тегінен екені жиі айтылады, бірақ оның отбасы шын мәнінде Солтүстік Еуропадан шыққан және 1664 жылы Мэрилендке қоныстанған. Ол атасының әйелі, венесуэлалық Хуанита Терридің құрметіне осылай аталыпты. Трипп Бовеа мектебінде оқыды және 1917 жылы Хилл мектебін бітірді. Бірақ Бірінші дүниежүзілік соғыстың аяқталуы оның әскери ұшқыш болып қатысуына мүмкіндік бермеді. Қызметтен босатылғаннан кейін ол Йель университетіне қайтып оралды және 1921 жылы бітірді. Ол Сент-Энтони Холл клубының және "Бас сүйек және сүйектер" (Skull and Bones) қоғамының мүшесі болды. Трипп 1920 жылы Ұлттық студенттік авиация қауымдастығының алғашқы отырысында қазынашы қызметін атқарды.

Мансап

Йель университетін бітіргеннен кейін Трипп Уолл-стритте жұмыс істей бастады, бірақ көп ұзамай жалықты. 1922 жылы ол Йельдегі бұрынғы сыныптастарынан ақша жинап, оларға жаңа әуе компаниясының акцияларын сатты – Long Island Airways, байлар мен ықпалды тұлғаларға арналған әуе такси қызметі. Тағы да Йельдегі бай достарының көмегімен Трипп Colonial Air Transport әуе компаниясына инвестиция жасады, оған 1925 жылғы 7 қазанда жаңа бағыт пен әуе поштасы бойынша келісім-шарт берілді. Кариб теңізіне бағытталған рейстерді ұйымдастыруды көздеген Трипп Американың Ұлттық Әуе Корпорациясын (Aviation Corporation of the Americas) құрды. Флоридада орналасқан бұл компания ресми емес АҚШ елтаңбалы тасымалдаушысы – Pan American Airways, немесе қысқаша Pan Am болып танылды. Pan Am компаниясының алғашқы рейсі 1927 жылғы 19 қазанда Флорида штатының Ки-Уэст қаласынан Кубаның Гавана қаласына жалға алынған Fairchild FC 2 гидроұшағымен, Доминикан Республикасындағы West Indian Aerial Express компаниясына жеткізілді. Гаванадан Ки-Уэстке Pan Am Fokker F. VII ұшағымен оралу рейсі 29 қазанда орындалды, 28 қазан күні жаңбырдың салдарынан кешіктірілді. Кейін Трипп Қытай Республикасының ішкі әуе қызметін дамыту үшін Қытай Ұлттық Әуе Корпорациясын (CNAC) сатып алды және Panagra компаниясында серіктес болды. 1930 жылдары Pan Am China Clipper ұшағымен Тынық мұхитын кесіп өткен алғашқы әуе компаниясы атанды. Трипп компанияның құрылуынан бастап Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде, бар болғаны екі жылды қоспағанда, әуе компаниясы директорлар кеңесінің төрағасы қызметін атқарды. Акционерлердің бірі "Сонни" Уитни осы лауазымды иеленуге ұмтылып, сәттілікке жетті. Бірақ ол кейін әрекетіне өкініп, Триппті қайтадан тағайындауға келісім берді. Трипп көп уақыт бойы Уитниді кешіруден бас тартты. Бір кезде ол Уитнимен татуласу үшін түскі асқа келісуге дайын болды, бірақ Chrysler ғимаратынан шыққаннан кейін ойын өзгертті. Pan Am Екінші дүниежүзілік соғыс жылдарында да қарқынды дамыды. Трипп авиация саласындағы бірқатар жаңалықтардың авторы. Әуе саяхатының барлығына қолжетімді болуы керек дегенге берік сенген Трипп әуе тасымалы индустриясында туристік сыныпты құрушы ретінде танылды және Pan Am компаниясының InterContinental қонақ үйлер желісін құруының негізгі күші болды. Трипп реактивтік ұшақтардың ұсынып отырған мүмкіндіктерін тез сезіп, бірнеше Boeing 707 және Douglas DC-8 ұшақтарын тапсырыс берді. Pan Am компаниясының алғашқы жоспарлы реактивтік рейсі 1958 жылғы 26 қазанда 707 Clipper America ұшағымен Idlewild халықаралық әуежайынан (қазіргі JFK) Париждің Le Bourget әуежайына орындалды. Жаңа ұшақтар Pan Am компаниясына рейстің ұзақтығын жартысына дейін қысқартуға, тарифтерді төмендетуге және жалпы жолаушылар санын арттыруға мүмкіндік берді. 1965 жылы Трипп Боинг компаниясындағы досы Билл Алленнен 707-ден әлдеқайда үлкен ұшақ жасауды сұрады. Соның нәтижесінде Boeing 747 пайда болды, ал Pan Am оның алғашқы тапсырыс берушісі болды. Бастапқыда Трипп 747 ұшағының мақсаты тек жүк тасымалдау екеніне сенді, ал оны жылдам, үстіртоңқы ұшақтар алмастырады деп күтті. Алайда, Concorde және Туполев Ту-144-ті қоспағанда, үстіртоңқы ұшақтар жобасы іске аспады, ал 747 халықаралық саяхаттың символына айналды. 1965 жылы Трипп коммерциялық авиацияға қосқан еңбегі үшін Тони Яннус сыйлығымен марапатталды. Трипп 1968 жылы әуе компаниясының президенті лауазымынан бас тартты. Ол директорлар кеңесінің отырыстарына қатысуын жалғастырды және компанияның Park Avenue мұнарасындағы кеңсесінде жұмыс істеді.

Жеке өмір

Трипп Шотландиядағы Сент-Эндрюс Корольдік және ежелгі гольф клубының мүшесі және 1940 жылдан 1944 жылға дейін Нью-Йорктің Ист-Хэмптон қаласындағы Мейдстоун клубының президенті болды. 1928 жылы ол АҚШ Мемлекеттік хатшысы Эдвард Р. Стеттинийдің қарындасы Элизабет "Бетти" Стеттиний Триппеге (1904–1983) үйленді. Олардың төрт баласы болды. Трипп 1981 жылы қайтыс болғанға дейін олардың некесі жалғасты.

Танымал мәдениетте

Триппеге негізделген кейіпкерді Пат О'Брайен Рей Энрайттың 1936 жылғы "The China Clipper" фильмінде сомдады. Триппе рөлін 2004 жылы Мартин Скорсезе түсірген "Авиатор" фильмінде Алек Болдуин ойнады.